Hoàn thiện thể chế, tạo động lực mới cho kinh tế số

Các chuyên gia cho rằng, để kinh tế số trở thành động lực tăng trưởng mới, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, dễ thực thi, thích ứng với công nghệ mới, đồng thời tháo gỡ những điểm nghẽn về dữ liệu, nhân lực và cơ chế thử nghiệm.

Toàn cảnh Hội thảo khoa học về hoàn thiện thể chế kinh tế số diễn ra tại Hà Nội. (Ảnh: Tạp chí Dân chủ và Pháp luật)

Chiều 31/7, tại Hà Nội, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, Bộ Tư pháp, tổ chức Hội thảo “Hoàn thiện thể chế về kinh tế số đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới” tập trung nhận diện những yêu cầu mới về pháp luật, từ đó đề xuất giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn thể chế và tạo động lực cho kinh tế số phát triển. Hội thảo được kết hợp theo 2 hình thức trực tiếp và trực tuyến, với sự tham gia của các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học cùng đại diện nhiều bộ, ngành và địa phương.

Hội thảo tập trung trao đổi về yêu cầu hoàn thiện công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ hiện nay, gắn với Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Các đại biểu đồng thời thảo luận những vấn đề thực tiễn và đề xuất giải pháp tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho kinh tế số phát triển, đóng góp vào các động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Thể chế phải theo kịp sự phát triển của kinh tế số

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú phát biểu. (Ảnh: Tạp chí Dân chủ và Pháp luật)

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú, cho biết Nghị quyết số 19 của Trung ương về đổi mới mô hình phát triển xác định đến năm 2035, Việt Nam hướng tới mô hình kinh tế hiệu quả cao, sáng tạo, xanh, tự chủ và hội nhập. Trong đó, kinh tế số, kinh tế dữ liệu, tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và khai thác hiệu quả các không gian phát triển mới được xác định là những cấu phần quan trọng.

Theo Thứ trưởng, hoàn thiện thể chế cho kinh tế số cần tập trung vào ba nhóm vấn đề gồm phạm vi điều chỉnh của pháp luật, mục tiêu của pháp luật và quản lý nhà nước, cùng những nội dung trọng tâm của thể chế pháp luật đối với kinh tế số.

Đáng chú ý, ông nhấn mạnh vai trò của nguồn nhân lực trong quá trình này. “Yếu tố quyết định vẫn là con người. Nếu nguồn nhân lực không đáp ứng được yêu cầu của nền kinh tế số thì chúng ta cũng khó có thể thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực này.” - Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh. 

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú cũng kỳ vọng các chuyên gia, nhà khoa học đóng góp thêm những góc nhìn từ thực tiễn và các kiến nghị cụ thể, làm cơ sở để Bộ Tư pháp tiếp tục hoàn thiện chiến lược xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong giai đoạn mới, trong đó có thể chế đối với kinh tế số.

Từ góc độ thực tiễn, ông Lê Hồng Hạnh - Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), cho rằng kinh tế số đã trở thành một phần thực của nền kinh tế, nhưng muốn vận hành hiệu quả vẫn cần nền tảng pháp lý phù hợp. Theo đó, pháp luật nên được kế thừa và bổ sung, thay vì thay đổi toàn bộ để phù hợp với các mô hình, công nghệ mới.

Ông Lê Hồng Hạnh - Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phát biểu. (Ảnh: Tạp chí Dân chủ và Pháp luật)

Dẫn phân loại của OECD, ông cho biết các vấn đề pháp lý của kinh tế số tập trung vào 5 nhóm gồm AI, dữ liệu, tài sản số, nền tảng trực tuyến và hệ thống sổ cái phân tán, trong đó hợp đồng và trách nhiệm do vi phạm ngoài hợp đồng là hai nền tảng xuyên suốt. Từ thực tiễn chuyển đổi số tại Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam, đại biểu nhấn mạnh có thể số hóa quy trình trên nền tảng pháp luật hiện có, đồng thời bảo đảm tính chính xác và an toàn của dữ liệu.

Trong khi đó, TS Lê Minh Hiệp, đại diện Hiệp hội Tư vấn Tài chính, cho rằng quá trình xây dựng pháp luật về kinh tế số của Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn, từ hình thành nền tảng pháp lý cho công nghệ thông tin đến từng bước hoàn thiện khung pháp luật về giao dịch điện tử, an ninh mạng, dữ liệu và chuyển đổi số.

Tuy nhiên, theo ông, thách thức hiện nay không còn là thiếu quy định mà là sự chồng chéo giữa nhiều luật, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong quá trình tuân thủ.

"Trọng tâm không chỉ là ban hành thêm các luật mới mà quan trọng hơn là xây dựng một hệ thống pháp luật đồng bộ, dễ thực thi, tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu, quyền lợi của người dân và doanh nghiệp", TS Lê Minh Hiệp nêu quan điểm.

Khơi thông dữ liệu, thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Bên cạnh yêu cầu đồng bộ hóa hệ thống pháp luật, nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng Việt Nam cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ liên tục xuất hiện những mô hình và phương thức kinh doanh mới.

PGS.TS Ngô Chí Long, chuyên gia tài chính - kinh tế, nhận định thể chế kinh tế số của Việt Nam đã có nền móng nhưng cần tiếp tục chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, quản lý theo mức độ rủi ro và thích ứng nhanh với công nghệ mới. Theo ông, để kinh tế số trở thành động lực tăng trưởng, cần tập trung khơi thông ba nguồn lực gồm dữ liệu, tài sản vô hình và không gian đổi mới sáng tạo thông qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox).

Bên cạnh đó, PGS.TS Ngô Chí Long cũng cho rằng chất lượng thể chế không nên chỉ được đánh giá bằng số lượng văn bản được ban hành, mà cần được nhìn nhận thông qua hiệu quả thực tế như khả năng giải phóng nguồn lực, giảm chi phí tuân thủ, thúc đẩy thương mại hóa sáng kiến và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Ở góc độ doanh nghiệp, đại diện Hiệp hội Pháp chế Doanh nghiệp Việt Nam, cho biết doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản trong quá trình chuyển đổi số như chi phí đầu tư hạ tầng lớn, thiếu nhân lực công nghệ, nguy cơ mất an toàn thông tin và khung pháp lý về dữ liệu chưa đồng bộ.

Để tháo gỡ những khó khăn này, đại diện Hiệp hội kiến nghị Nhà nước tăng cường các chính sách hỗ trợ về tài chính, đào tạo nguồn nhân lực, hoàn thiện pháp luật về giao dịch điện tử, chia sẻ dữ liệu, đồng thời sớm triển khai cơ chế Sandbox để tạo điều kiện cho doanh nghiệp thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới trong khuôn khổ pháp luật.

Những ý kiến được nêu tại hội thảo cho thấy việc hoàn thiện thể chế cho kinh tế số không chỉ là yêu cầu về mặt pháp lý mà còn là điều kiện để bảo đảm quá trình chuyển đổi số diễn ra đồng bộ, hiệu quả và bền vững. Từ thực tiễn đến lý luận, các đại biểu đều thống nhất rằng cần tiếp tục kế thừa nền tảng pháp luật hiện có, đồng thời bổ sung những quy định phù hợp với các mô hình và công nghệ mới, qua đó tháo gỡ điểm nghẽn, tạo hành lang thuận lợi cho kinh tế số phát triển trong giai đoạn tới.