Khi văn hóa trở thành ‘vốn liếng’
Giữa cao nguyên đá Đồng Văn khắc nghiệt, nơi được ví von là “cúi mặt sát đất, ngẩng mặt đụng trời” – một bản làng nhỏ của người Lô Lô đang âm thầm kể câu chuyện làm giàu từ văn hóa, phát triển kinh tế bằng chính bản sắc của mình.
Thôn Lô Lô Chải được vinh danh là "Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025"
Văn hóa không còn đứng bên lề phát triển, mà dần trở thành nguồn lực quan trọng cho kinh tế – xã hội. Một trong những hướng đi nổi bật là du lịch cộng đồng gắn với văn hóa bản địa. Thông qua việc phát huy những giá trị truyền thống, người dân vùng cao không chỉ giữ được "hồn cốt" dân tộc mà còn tạo thêm sinh kế bền vững, giới thiệu hình ảnh quê hương đến với du khách trong và ngoài nước.
Tại xã Lũng Cú (Tuyên Quang), thôn Lô Lô Chải vừa được vinh danh là "Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025". Danh hiệu quốc tế ấy không đến từ những công trình hoành tráng, mà từ chính cách người dân nơi đây gìn giữ và sống cùng văn hóa của mình.
Những ngôi nhà trình tường đất được dựng lên bằng kỹ thuật truyền thống, trang phục dân tộc rực rỡ sắc màu, lễ hội, ẩm thực và nếp sinh hoạt cộng đồng đã biến Lô Lô Chải thành một "bảo tàng sống" về kiến trúc và văn hóa của người Lô Lô. Ở đó, văn hóa không bị trưng bày một cách tĩnh lặng, mà hiện diện trong từng bữa ăn, từng câu chuyện, từng nếp sinh hoạt đời thường.
Làm du lịch gắn với bảo tồn văn hóa
Giữa bản làng ấy, quán cà phê nhỏ của Dìu Thị Hương (24 tuổi) – một cô gái trẻ dân tộc Lô Lô luôn đông khách. Ít ai biết rằng Hương từng học đại học, từng có ước mơ làm việc cho công ty nước ngoài với mức lương cao.
"Em từng tiếp xúc với nhiều nền văn hóa bên ngoài, và càng đi xa càng nhận ra dân tộc mình đang thiếu những người trẻ có tâm huyết gìn giữ tiếng nói, trang phục, những ngôi nhà trình tường đất độc đáo", Hương chia sẻ. "Chính vì vậy, em quyết định gác lại ước mơ cá nhân để trở về quê hương".
Không chỉ bán cà phê, Hương mang đến cho du khách những trải nghiệm văn hóa chân thực, từ thưởng thức ẩm thực truyền thống, mặc thử trang phục dân tộc, đến nghe kể chuyện về phong tục, lịch sử bản làng. Mô hình ấy không chỉ giúp gia đình có thu nhập ổn định, mà còn tạo việc làm cho nhiều hộ dân trong thôn.
Từ một bản làng nghèo với tỷ lệ hộ nghèo trên 80%, sau khoảng 10 năm làm du lịch cộng đồng, Lô Lô Chải đã thay da đổi thịt. Theo UBND xã Lũng Cú, thôn có 120 hộ thì hơn một nửa đã tham gia kinh doanh du lịch; hiện cả thôn chỉ còn 2 hộ nghèo. Năm 2024, thu nhập bình quân đạt 46 triệu đồng/người/năm. Riêng năm 2025, trên 500 nghìn lượt khách trong và ngoài nước đến lưu trú homestay, tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển kinh tế – xã hội và nâng cao đời sống người dân.
Văn hóa giống như những 'vỉa trầm tích' tích tụ qua hàng trăm năm, cần được đánh thức và đưa vào đời sống hiện đại một cách tinh tế
Văn hóa là tài sản vô giá
Nhìn từ góc độ nghiên cứu, PGS.TS Lâm Bá Nam, Chủ tịch Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam cho rằng, sự phát triển của du lịch văn hóa và du lịch cộng đồng thời gian qua là một bước tiến đáng kể.
"Trước hết, cần xác định văn hóa là tài sản vô giá, làm phong phú thêm nền văn hóa Việt Nam nhờ sự đóng góp của các dân tộc. Đồng thời, phải thẳng thắn nhìn nhận rằng nhiều mảng màu văn hóa đang có nguy cơ phai nhạt, đòi hỏi những nỗ lực phục dựng, bảo tồn và làm giàu thêm giá trị", ông nhấn mạnh.
PGS.TS Lâm Bá Nam, Chủ tịch Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam
Điểm mấu chốt nằm ở chỗ, cộng đồng phải là chủ thể trung tâm. Khi người dân nhận thức rõ vai trò của mình, văn hóa mới được bảo tồn đúng nghĩa. Du lịch văn hóa cũng không thể dừng lại ở "ghé thăm và ngắm nhìn", mà phải hướng tới trải nghiệm chân thực. "Du khách muốn được sống trong không gian văn hóa, tìm hiểu cách người Mông, người Lô Lô sinh kế trên núi đá, cách họ xây nhà, xếp đá, tổ chức đời sống cộng đồng. Đó mới là sức hấp dẫn lâu dài", PGS.TS Lâm Bá Nam chia sẻ.
Để làm được điều đó, cần nguồn lực bài bản, đặc biệt là nguồn nhân lực am hiểu văn hóa. Khi hiểu, người ta mới tự hào, trân trọng và nâng niu. Văn hóa, theo ông, giống như những "vỉa trầm tích" tích tụ qua hàng trăm năm, cần được đánh thức và đưa vào đời sống hiện đại một cách tinh tế.
Việt Nam với 54 dân tộc, cùng vô số nhóm địa phương mang sắc thái riêng, sở hữu một kho tàng văn hóa phong phú hiếm có. Nếu cộng đồng được trao vai trò lõi, những "vỉa trầm tích" ấy sẽ trở thành nền tảng cho phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch bền vững.
Từ bản làng nhỏ dưới chân cột cờ cực Bắc của Tổ quốc, giữa miền đá gió khắc nghiệt, câu chuyện Lô Lô Chải lan tỏa một thông điệp rõ ràng: văn hóa, khi được đặt đúng vị trí, không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực phát triển – thứ "vốn liếng" sống nuôi dưỡng tương lai.
