160 triệu USD chip Nvidia bị tuồn lậu vào Trung Quốc: Hé lộ mặt trận ngầm trong cuộc chiến công nghệ Mỹ – Trung
Một cuộc điều tra liên bang của Mỹ vừa phơi bày quy mô đáng báo động của hoạt động buôn lậu chip trí tuệ nhân tạo vào Trung Quốc, cho thấy cuộc cạnh tranh công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang lan sang cả những “đường dây ngầm” xuyên quốc gia.
Ngày 8/12, các công tố viên liên bang ở Texas đã công bố các tài liệu cho thấy họ đã triệt phá một mạng lưới buôn lậu có liên hệ với Trung Quốc đối với các GPU Nvidia H100 và H200 thuộc diện kiểm soát xuất khẩu.
Ngày 8/12, các công tố viên liên bang tại bang Texas công bố loạt tài liệu điều tra về một mạng lưới buôn lậu chip công nghệ cao trị giá ít nhất 160 triệu USD, với mặt hàng chủ lực là các bộ xử lý đồ họa (GPU) Nvidia H100 và H200 – những con chip AI nằm trong danh mục kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt của Mỹ vì lý do an ninh quốc gia.
Cuộc điều tra mang tên “Chiến dịch Gatekeeper” (Người gác cổng) không nhằm vào ma túy hay hàng hóa bất hợp pháp thông thường, mà tập trung vào một hệ sinh thái cung ứng bí mật, được thiết kế để lách các rào cản kiểm soát công nghệ và tuồn chip Nvidia sang Trung Quốc.
Khi GPU là “xương sống” của cuộc đua AI toàn cầu
GPU của Nvidia hiện là nền tảng cốt lõi cho các mô hình trí tuệ nhân tạo tiên tiến, có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Chính vì vậy, Washington coi việc kiểm soát xuất khẩu các con chip này là một phần then chốt trong chiến lược kiềm chế năng lực công nghệ của Trung Quốc.
Theo kết quả điều tra, từ tháng 10/2024 đến tháng 5/2025, mạng lưới buôn lậu đã tìm cách xuất khẩu trái phép số chip Nvidia trị giá tối thiểu 160 triệu USD sang Trung Quốc. Đường dây này bị cáo buộc sử dụng lao động nhập cư trái phép, công ty bình phong, giấy tờ giả mạo và một kho hàng bí mật tại Secaucus, bang New Jersey – nơi đã bị đặc vụ ngầm của chính phủ Mỹ thâm nhập.
Tại đây, các GPU Nvidia được dán nhãn lại dưới tên một công ty giả mang tên “Sandkayan”. Trong hồ sơ vận chuyển, hàng hóa bị khai báo sai thành các “bộ chuyển đổi”, “mô-đun bộ chuyển đổi” hoặc “bộ điều khiển tiếp điểm” nhằm né tránh sự giám sát của hải quan.
Trung Quốc vẫn “khát” chip Nvidia
Cao trào của Chiến dịch Gatekeeper diễn ra ngày 28/5 tại kho hàng ở New Jersey, khi ba xe tải do các đối tượng chủ mưu thuê đến nhận lô chip chuẩn bị xuất khẩu. Theo hồ sơ công tố, một tài xế đã nhắn tin cảnh báo rằng cảnh sát xuất hiện tại hiện trường và hỏi về điểm đến của hàng hóa.
Nhóm điều hành đường dây lập tức chỉ đạo các tài xế “nói rằng họ không biết gì cả”. Chỉ vài phút sau, một tin nhắn khác xuất hiện trong nhóm chat: “Giải tán nhóm chat này. Xóa hết mọi người.”
Ngay sau đó, các đặc vụ liên bang ập vào kho hàng, thu giữ toàn bộ thiết bị công nghệ cao và chặn đứng chuyến hàng trước khi rời khỏi lãnh thổ Mỹ.
Vụ việc cho thấy nhu cầu khổng lồ của Trung Quốc đối với chip AI tiên tiến, bất chấp nỗ lực xây dựng hệ sinh thái bán dẫn nội địa. Theo Ray Wang, nhà phân tích của SemiAnalysis, hơn 60% các mô hình AI hàng đầu tại Trung Quốc hiện vẫn vận hành trên phần cứng Nvidia.
“Nvidia có lợi thế hệ sinh thái từ phần cứng đến phần mềm. Nếu xét cả hai yếu tố này, Trung Quốc vẫn đang ở vị thế phải chạy đuổi,” ông Wang nhận định.
Trung tâm nghiên cứu Center for a New American Security ước tính chỉ riêng trong năm 2024, đã có từ 10.000 đến hàng trăm nghìn chip AI bị tuồn lậu vào Trung Quốc thông qua các kênh phi chính thức.
Lập trường của Nvidia và “biến số” từ Nhà Trắng
Phản hồi với CNBC, Nvidia khẳng định các quy trình xuất khẩu của chính phủ Mỹ “rất nghiêm ngặt và toàn diện”, đồng thời cho biết ngay cả việc mua bán GPU thế hệ cũ trên thị trường thứ cấp cũng chịu sự giám sát chặt chẽ.
Tuy nhiên, đúng vào ngày các công tố viên công bố cuộc điều tra, Tổng thống Donald Trump bất ngờ đăng tải thông điệp trên Truth Social tuyên bố Mỹ sẽ cho phép xuất khẩu GPU H200 của Nvidia sang Trung Quốc, với điều kiện Washington được hưởng 25% doanh thu. Ông cũng nhấn mạnh rằng các dòng chip AI tiên tiến hơn như Blackwell và Rubin vẫn nằm ngoài danh mục cho phép.
Tuyên bố này được cho là đã làm phức tạp thêm lập luận của phía công tố, khi họ cố gắng chứng minh việc buôn lậu các chip H200 là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia. Các luật sư bào chữa đã nhanh chóng viện dẫn phát biểu của tổng thống trong hồ sơ nộp tòa.
Dù Chiến dịch Gatekeeper đã dẫn tới việc bắt giữ hai doanh nhân và một lời nhận tội tại Houston, nhiều chuyên gia cho rằng buôn lậu chip AI sẽ chưa thể chấm dứt.
“Tôi không tin rằng hoạt động này sẽ tự nhiên biến mất,” Ray Wang nói. “Ngay cả khi mở cửa xuất khẩu H200, nhu cầu điện toán AI của Trung Quốc vẫn sẽ vượt xa nguồn cung hợp pháp.”
Vụ việc 160 triệu USD chip Nvidia bị tuồn lậu không chỉ là một hồ sơ hình sự, mà còn là minh chứng rõ nét cho cường độ và mức độ phức tạp của cuộc chiến công nghệ Mỹ - Trung, nơi các con chip AI đang trở thành tài sản chiến lược có thể định hình tương lai kinh tế toàn cầu.
