Kiến trúc hệ sinh thái số ngành du lịch: Từ hạ tầng nền tảng đến dữ liệu, AI và yêu cầu tuân thủ

Chuyển đổi số trong du lịch đang chuyển từ giai đoạn số hóa từng dịch vụ sang xây dựng hệ sinh thái có khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu. Theo chuyên gia Nguyễn Đức Toàn, kiến trúc nền tảng, dữ liệu chuẩn hóa và yêu cầu tuân thủ pháp luật cần được đặt ngay từ đầu nếu muốn AI và các dịch vụ số phát huy hiệu quả.

Nhân Ngày Chuyển đổi số Việt Nam 10/10, PV Tin học và Đời sống có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Đức Toàn, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Hội Tin học TP. Hồ Chí Minh, Chuyên gia Chuyển đổi số của Công ty Cổ phần Công nghệ Vietsens, về bài toán xây dựng hệ sinh thái số trong ngành du lịch và những yêu cầu đặt ra từ thực tiễn chuyển đổi số tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Ông Nguyễn Đức Toàn, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Hội Tin học TP. Hồ Chí Minh, Chuyên gia Chuyển đổi số của Công ty Cổ phần Công nghệ Vietsens.

Chuyển đổi số không nên bắt đầu bằng câu hỏi "xây thêm ứng dụng nào?"

PV: Thưa ông, nhìn từ thực tế triển khai chuyển đổi số trong ngành du lịch hiện nay, đâu là rào cản hoặc bài toán lớn nhất mà chúng ta đang phải đối mặt?

Ông Nguyễn Đức Toàn: Theo tôi, vấn đề cốt lõi nhất là chúng ta cần thay đổi tư duy và cách tiếp cận về chuyển đổi số.

Trong một thời gian dài, khi đề cập đến chuyển đổi số, các đơn vị thường bắt đầu bằng câu hỏi: Cần xây dựng phần mềm nào, ứng dụng nào, website nào hay số hóa quy trình nào? Điều đó hoàn toàn cần thiết ở giai đoạn đầu, nhưng nếu chỉ dừng lại ở đó thì rất dễ hình thành nên những “ốc đảo công nghệ”. Mỗi điểm đến sở hữu một phần mềm, mỗi doanh nghiệp chạy một hệ thống, mỗi dịch vụ yêu cầu một tài khoản riêng và dữ liệu bị xé nhỏ, lưu trữ phân tán.

Khi quy mô còn nhỏ, sự manh mún này chưa bộc lộ rõ tác hại. Nhưng khi hệ sinh thái mở rộng, những nút thắt lớn sẽ xuất hiện: Các hệ thống đó có thể kết nối với nhau không? Dữ liệu có được chuẩn hóa không? Du khách có phải đăng ký tài khoản quá nhiều lần? Một giao dịch có thể đi xuyên suốt qua nhiều dịch vụ hay không?

Đó chính là bài toán về kiến trúc. Câu hỏi chiến lược của giai đoạn này phải chuyển từ “Xây thêm ứng dụng gì?” sang “Xây dựng hạ tầng và kiến trúc dùng chung như thế nào để tất cả các dịch vụ có thể kết nối, tương tác linh hoạt với nhau?”

Không phải mỗi điểm đến là một hệ thống riêng biệt 

PV: Vậy một mô hình kiến trúc số dùng chung tiêu chuẩn cho ngành du lịch nên được hình dung và phân lớp ra sao, thưa ông?

Ông Nguyễn Đức Toàn: Một hệ sinh thái du lịch số hoàn chỉnh nên được thiết kế theo các lớp rõ ràng: 

• Lớp hạ tầng & nền tảng: Gồm các thành phần dùng chung cốt lõi như định danh, xác thực, quản lý quyền truy cập, cổng thanh toán, kết nối API, nhật ký giao dịch (log) và an toàn thông tin.

• Lớp nghiệp vụ: Phục vụ từng mảng chức năng cụ thể như quản lý điểm đến, vé điện tử, lưu trú, lữ hành, hướng dẫn viên, thương mại, chăm sóc khách hàng và chương trình khách hàng thân thiết (Loyalty).

• Lớp dữ liệu: Lớp đặc biệt quan trọng. Một hệ thống hiện đại không chỉ ghi nhận “giao dịch đã xảy ra”, mà phải kiểm soát được dữ liệu nào được tạo ra, thuộc về ai, sử dụng vào mục đích gì, ai có quyền truy cập và truy vết được toàn bộ quá trình xử lý.

Thực tế, ngành du lịch Việt Nam đã bước đầu hình thành các thành phần nền tảng dùng chung như Cơ sở dữ liệu du lịch Việt Nam, ứng dụng Du lịch Việt Nam - Vietnam Travel, hệ thống vé điện tử, trục kết nối doanh nghiệp… Bài toán của giai đoạn tiếp theo là liên kết các mảnh ghép này thành một hệ sinh thái có khả năng tương tác vận hành đồng bộ, thay vì vận hành như các hệ thống độc lập.

Từ câu chuyện Văn Miếu - Quốc Tử Giám đến hành trình số của du khách

PV: Là người trực tiếp tham gia triển khai bước đầu giải pháp chuyển đổi số tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, ông nhìn nhận gì từ thực tế của một di sản văn hóa trọng điểm này?

Ông Nguyễn Đức Toàn: Văn Miếu – Quốc Tử Giám là một trường hợp nghiên cứu rất điển hình. Đây không đơn thuần là một điểm tham quan mua vé vào cửa, mà là không gian di sản, văn hóa, giáo dục và trải nghiệm. Do đó, mục tiêu chuyển đổi số không thể dừng lại ở việc “bán vé online”.

Hệ thống vé điện tử – vốn được Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám phối hợp với Trung tâm Thông tin du lịch triển khai và một số đơn vị liên quan là một bước khởi đầu nền tảng rất quan trọng. Quy trình từ đăng nhập, chọn vé, thanh toán, nhận mã QR đến quét vé tại cổng đã được số hóa hoàn toàn.

Tuy nhiên, vé điện tử chỉ là “điểm chạm” đầu tiên. Sau tấm vé là cả một chuỗi hoạt động: Tìm hiểu thông tin di tích, nghe thuyết minh đa phương tiện, tương tác với hướng dẫn viên, mua quà lưu niệm, tham gia không gian trải nghiệm văn hóa (như Hồ Văn) hay tích lũy điểm thưởng. Nếu được thiết kế đúng kiến trúc, toàn bộ chuỗi hoạt động này sẽ nối liền thành một Hành trình số (Digital Journey) thống nhất. Nếu số hóa một nghiệp vụ chỉ giúp công việc nhanh hơn nhưng xây dựng hệ sinh thái kết nối sẽ giúp chúng ta sáng tạo ra các dịch vụ mới dựa trên dữ liệu đã chuẩn hóa.

Bài toán lợi ích: Nhà nước, Doanh nghiệp và Du khách nhận được gì?

PV: Nếu xây dựng thành công một Kiến trúc Hệ sinh thái số du lịch chuẩn hóa, các bên liên quan trong ngành sẽ nhận lại những giá trị cụ thể nào, thưa ông?

Ông Nguyễn Đức Toàn: Giá trị của một hệ sinh thái đúng nghĩa là "cùng thắng" (Win-Win-Win) cho tất cả các bên tham gia:

• Đối với Khách du lịch: Họ có được trải nghiệm liền mạch và tiện lợi vượt trội. Chỉ cần một định danh/tài khoản duy nhất, du khách có thể mua vé, thanh toán dịch vụ, sử dụng audio guide, tích điểm và nhận ưu đãi ở nhiều điểm đến khác nhau mà không phải tải hàng chục ứng dụng hay khai báo thông tin lặp đi lặp lại.

• Đối với Doanh nghiệp & Điểm đến: Tiết kiệm đáng kể chi phí đầu tư hạ tầng ban đầu. Dựa trên các kết nối API dùng chung, doanh nghiệp dễ dàng tích hợp dịch vụ, phát triển các chương trình Loyalty liên kết (kết nối điểm đến - lữ hành - khách sạn - đơn vị vận chuyển). Quan trọng hơn, dữ liệu chuẩn hóa giúp doanh nghiệp thấu hiểu hành vi khách hàng để tối ưu hóa sản phẩm và gia tăng doanh thu.

• Đối với Cơ quan Quản lý Nhà nước: Đây là công cụ đắc lực để chuyển đổi từ quản lý thủ công sang Quản trị dựa trên dữ liệu (Data-driven Governance). Hệ thống giúp theo dõi chính xác lượng khách theo thời gian thực, điều tiết dòng khách tránh quá tải di sản, minh bạch hóa doanh thu - thuế, dự báo xu hướng thị trường và hỗ trợ đưa ra các chính sách phát triển du lịch kịp thời, chính xác.

Khung pháp lý 2026: Tuân thủ "Compliance by Design"

PV: Khi dữ liệu du khách được kết nối và thu thập ngày càng nhiều, rào cản pháp lý và bảo vệ dữ liệu cá nhân cần được xử lý như thế nào trong thiết kế hệ thống?

Ông Nguyễn Đức Toàn: Đây là khía cạnh mà nhiều dự án công nghệ rất dễ mắc sai lầm: Coi việc tuân thủ pháp lý là thủ tục bổ sung sau khi phần mềm đã lập trình xong.

Bối cảnh pháp lý hiện nay đã bước sang một giai đoạn hoàn toàn mới với các tiêu chuẩn rất nghiêm ngặt. Luật Dữ liệu số 60/2024/QH15 (có hiệu lực từ 01/07/2025), cùng Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 và Nghị định 356/2025/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành (cùng có hiệu lực từ 01/01/2026) đã tạo thành khung pháp lý đồng bộ, điều chỉnh trực tiếp mọi hoạt động xử lý dữ liệu.

Do đó, khi thiết kế kiến trúc hệ thống du lịch số, chúng tôi bắt buộc phải áp dụng nguyên tắc "Compliance by Design" (Tuân thủ ngay từ thiết kế). Hệ thống phải trả lời được các câu hỏi pháp lý ngay từ bản vẽ kỹ thuật:

• Thu thập những dữ liệu cá nhân nào? Căn cứ pháp lý xử lý là gì?

• Mục đích thu thập có rõ ràng và được sự đồng ý của chủ thể dữ liệu không?

• Dữ liệu được chia sẻ cho bên thứ ba (như đơn vị vận tải, bảo hiểm, ngân hàng) theo cơ chế soát xét nào?

• Hệ thống ghi nhận và truy vết (Audit Log) quá trình xử lý, thay đổi hoặc xóa dữ liệu cá nhân như thế nào?

Tuân thủ không phải là rào cản làm chậm công nghệ, mà là nền tảng để tạo dựng niềm tin cho du khách và bảo đảm sự phát triển bền vững cho hệ thống.

 AI không phải là "nguồn sự thật" nên thiếu Quản trị Dữ liệu 

PV: Trong xu hướng hiện nay, công nghệ AI được kỳ vọng rất nhiều. Theo ông, AI đóng vai trò gì trong hệ sinh thái số ngành du lịch?

Ông Nguyễn Đức Toàn: AI có thể tạo ra những bước đột phá như trợ lý ảo du lịch đa ngôn ngữ, cá nhân hóa lịch trình, thuyết minh tự động hay phân tích dự báo luồng khách. Tuy nhiên, chúng ta không nên chạy theo phong trào theo kiểu "có AI trước rồi mới đi tìm dữ liệu".

Đúng như chỉ đạo cốt lõi của Tổng Bí thư về chiến lược dữ liệu quốc gia: Dữ liệu phải đảm bảo "đúng, đủ, sạch, sống". Đối với AI trong ngành du lịch, nguyên tắc này lại càng mang tính sống còn. Lộ trình triển khai chuẩn hóa bắt buộc phải đi theo thứ tự: Dữ liệu chuẩn (“đúng, đủ, sạch, sống”) Quản trị Dữ liệu Kho Tri thức AI Dịch vụ thông mình.  AI không thể tự đóng vai trò là "nguồn sự thật".

Nếu dữ liệu đầu vào không "đúng" và không "sạch"  tức là chưa được chuẩn hóa, thiếu quản trị phiên bản hay thông tin lịch sử - văn hóa bị sai lệch AI sẽ tạo ra các câu trả lời "ảo giác" (hallucination) rất nguy hiểm đối với ngành du lịch di sản.

Ngược lại, nếu dữ liệu không "đủ" và không "sống" (được cập nhật thời gian thực), các mô hình AI sẽ nhanh chóng trở nên lạc hậu, không đáp ứng được nhu cầu thực tế của du khách. Nói cách khác, AI chỉ thực sự thông minh và đáng tin cậy khi nó được đặt trên một nền tảng dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" và một kho tri thức được quản trị chặt chẽ, minh bạch về quyền truy cập cũng như nguồn gốc thông tin.

Thay đổi câu hỏi để chuyển đổi số thành công

PV: Nhân Ngày Chuyển đổi số Việt Nam 10/10, ông muốn gửi gắm thông điệp gì đến các địa phương và doanh nghiệp du lịch đang chuẩn bị bước vào lộ trình chuyển đổi số?

Ông Nguyễn Đức Toàn: Thông điệp ngắn gọn nhất của tôi là: Hãy thay đổi cách đặt câu hỏi.

Thay vì hỏi: “Chúng ta cần kinh phí để xây phần mềm hay ứng dụng gì?”

Hãy bắt đầu bằng các câu hỏi kiến trúc: “Những dữ liệu nào sẽ được tạo ra? Dữ liệu đó sẽ kết nối và chia sẻ với ai? Các bên trong hệ sinh thái (State - Business - Tourist) nhận được giá trị gì? Và toàn bộ hệ thống đã đảm bảo tính tuân thủ pháp lý ngay từ thiết kế hay chưa?”

Chuyển đổi số bản chất là bài toán kiến trúc và quản trị. Khi hạ tầng nền tảng đã mở, dữ liệu được chuẩn hóa và tuân thủ pháp lý được đảm bảo, công nghệ và AI mới thực sự phát huy tối đa sức mạnh để nâng tầm du lịch Việt Nam.

PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi.