Apple Books đối mặt làn sóng chỉ trích sách AI xâm phạm quyền tác giả

Chỉ ít ngày sau khi sách phát hành, nhà báo Joanna Stern phát hiện hàng loạt ebook AI giả mạo tác phẩm của mình xuất hiện trên Apple Books. Dù liên tục gỡ bỏ, các phiên bản mới vẫn nhanh chóng xuất hiện cho thấy AI đang làm gia tăng nguy cơ xâm phạm quyền tác giả trong lĩnh vực xuất bản số.

Nền tảng Apple Books đang đối mặt với tình trạng ngày càng nghiêm trọng khi nhiều ebook được tạo bằng trí tuệ nhân tạo (AI) sao chép tên sách, thiết kế bìa và nội dung của các tác phẩm nổi tiếng nhằm đánh lừa người mua. Vụ việc được nhà báo công nghệ kiêm tác giả Joanna Stern công khai mới đây cho thấy vấn nạn từng gây đau đầu cho Amazon Kindle Store đang lan sang hệ sinh thái sách điện tử của Apple.

Theo chia sẻ của Joanna Stern, chỉ vài ngày sau khi cuốn I Am Not a Robot: My Year Using AI to Do (Almost) Everything được phát hành vào tháng 5, bà phát hiện Apple Books xuất hiện hơn 10 ebook có dấu hiệu "ăn theo" tác phẩm của mình.

Các sản phẩm sách giả mọc lên như nấm sau mưa và công khai rao bán trên nền tảng Apple Book. Ảnh: thenewthings 

Các đầu sách này sử dụng tiêu đề gần như trùng khớp với bản gốc, đồng thời tạo các bìa sách bằng AI có phong cách thiết kế rất giống tác phẩm thật, từ bảng màu xanh, vàng, đỏ đến bố cục trình bày. Một số còn in tên Joanna Stern trên bìa, hoặc cố tình viết sai thành "Joana Stern" chỉ với một chữ "n" nhằm tạo cảm giác đây là tác phẩm chính thức.

Không dừng lại ở việc sao chép hình thức, Joanna Stern đã mua một số ebook để kiểm tra nội dung. Theo bà, cuốn sách mang tên Joanna Stern On I Am Not A Robot của tác giả "Sophie Mercer" thực chất là bản tóm tắt được AI tạo ra, với cấu trúc chương và nội dung bám sát cuốn sách gốc của bà.

"Nội dung đọc giống như bản tóm tắt từng chương do AI tạo ra từ chính cuốn sách của tôi, sau đó được đóng gói và bán như một tác phẩm độc lập, thay vì được ghi rõ là sách hướng dẫn hay sách tóm tắt", Joanna Stern cho biết.

Qua quá trình xác minh, nhóm của bà không tìm thấy bất kỳ dấu vết nào về tác giả "Sophie Mercer". Cái tên này chỉ trùng với một nhân vật hư cấu trong loạt phim Warrior. Đơn vị xuất bản được ghi là "Apex Press" cũng không tồn tại.

Nhóm của Joanna Stern sau đó liên hệ với Apex Book Company, một nhà xuất bản độc lập có thật. Chủ sở hữu Jason Sizemore cho biết "Apex" từ lâu đã trở thành cái tên thường bị các đối tượng làm giả lợi dụng.

"Đáng tiếc, Apex là một cái tên thường xuyên bị các đối tượng làm giả sử dụng. Mỗi tuần chúng tôi đều nhận được nhiều yêu cầu xác minh liên quan đến các nhà xuất bản Apex lừa đảo hoặc gian lận", Jason Sizemore cho biết.

Mặc dù đã can thiệp nhiều biện pháp để gỡ bỏ các sản phẩm ebook xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, Apple Book vẫn hứng chịu làn sóng chỉ trích nghiêm trọng về vấn đề bản quyền. Ảnh: thenewthings 

Sau khi Joanna Stern phản ánh vụ việc với Apple, các ebook giả mạo nhanh chóng bị gỡ khỏi Apple Books.

Đại diện Apple cho biết nền tảng này nghiêm cấm mọi nội dung gây hiểu nhầm cho khách hàng hoặc xâm phạm quyền tác giả. Apple cũng yêu cầu tác giả và nhà xuất bản phải công khai nếu sách được tạo bằng AI hoàn toàn, trong khi các trường hợp chỉ sử dụng AI để hỗ trợ biên soạn thì không bắt buộc phải ghi nhãn. Ngoài ra, Apple cho biết sẽ điều tra những tài khoản phát hành số lượng lớn đầu sách có dấu hiệu khai thác trái phép tài sản trí tuệ hoặc gây nhầm lẫn cho người dùng.

Tuy nhiên, theo Joanna Stern, việc gỡ bỏ mới chỉ giải quyết được phần ngọn của vấn đề.

Khoảng một tháng sau đợt xử lý đầu tiên, bà tiếp tục phát hiện ít nhất ba ebook mới giả mạo I AM NOT A ROBOT xuất hiện trên Apple Books. Các phiên bản này chỉ thay đổi nhẹ tên sách, bìa hoặc tên tác giả trước khi tiếp tục được đưa lên nền tảng.

Joanna Stern cho rằng Apple đang rơi vào tình trạng "Whac-A-Mole", tức liên tục gỡ bỏ một phiên bản thì các bản sao mới lại xuất hiện ngay sau đó.

Vấn đề cũng không chỉ xảy ra với riêng tác phẩm của Joanna Stern.

Theo bà, Apple Books còn xuất hiện nhiều ebook có dấu hiệu giả mạo các đầu sách bán chạy khác như Famesick của Lena Dunham hay Future Rich Person của chuyên gia giáo dục tài chính Haley Sacks. Một số bản sao còn sử dụng hình ảnh do AI tạo ra với khuôn mặt có nét tương đồng với tác giả thật nhằm tăng khả năng gây nhầm lẫn.

Joanna Stern đặt câu hỏi: nếu Apple còn chưa thể ngăn chặn các bản sao AI của những cuốn sách bán chạy nhất trên nền tảng, thì các tác giả độc lập hoặc các nhà xuất bản nhỏ sẽ được bảo vệ như thế nào.

Apple từ chối bình luận thêm ngoài những tuyên bố chính thức về chính sách kiểm duyệt nội dung.

Apple Book không phải là nền tảng duy nhất bị các đối tượng lợi dụng. Ảnh: extremetech

Trong khi đó, Amazon cũng từng đối mặt với vấn đề tương tự nhưng dưới hình thức khác.

Hai năm trước, sau khi xuất bản cuốn Burn Book: A Tech Love Story, nhà báo Kara Swisher đã lên tiếng về hàng loạt sách giả do AI tạo ra trên Amazon. Theo Joanna Stern, hiện Amazon đã cải thiện đáng kể việc xử lý các ebook sao chép, nhưng bà vẫn phát hiện hai cuốn "workbook" dựa trên chính I AM NOT A ROBOT được bán với giá khoảng 15 USD mỗi cuốn.

Sau khi mua về, Joanna Stern cho biết đây chỉ là những cuốn sổ mỏng gồm vài câu hỏi thảo luận chung chung và nhiều trang giấy kẻ dòng để ghi chép. Amazon sau đó đã gỡ bỏ các sản phẩm này.

Đại diện Amazon cho biết công ty có các quy định về điều kiện niêm yết sách, đồng thời kết hợp giữa các hệ thống chủ động và cơ chế tiếp nhận phản ánh để phát hiện, xử lý các nội dung vi phạm.

Theo Joanna Stern, dù các "workbook" trên Amazon ít gây nhầm lẫn hơn những ebook AI trên Apple Books, chúng vẫn phản ánh thực trạng các đối tượng phát hành nội dung chất lượng thấp đang khai thác trái phép danh tiếng của những đầu sách thành công.

Bà cho rằng cốt lõi của vấn đề không chỉ nằm ở việc AI tạo ra nội dung, mà là hành vi đánh lừa người tiêu dùng.

"Nếu một độc giả tìm kiếm một cuốn sách bán chạy, liệu họ có thể tin rằng mình đang mua đúng cuốn sách đó hay không? Ngay lúc này, trên Apple Books, câu trả lời là không", Joanna Stern nhận định.

Sự việc một lần nữa cho thấy AI đang làm gia tăng đáng kể nguy cơ xâm phạm quyền tác giả trong lĩnh vực xuất bản số. Không chỉ gây nhầm lẫn cho người đọc, các ebook giả mạo còn có nguy cơ làm thất thoát doanh thu của tác giả, ảnh hưởng đến uy tín của nhà xuất bản và đặt ra yêu cầu cấp thiết về các cơ chế kiểm duyệt hiệu quả hơn đối với nội dung do AI tạo ra trên các nền tảng phân phối sách điện tử.