Bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu: Nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững

Bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu không còn là lựa chọn, mà đã trở thành động lực nội sinh cho phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.

Chiều 21/1, tại Đại hội XIV của Đảng, tham luận của đồng chí Lê Ngọc Hân, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND Đặc khu Cô Tô (tỉnh Quảng Ninh) đã để lại dấu ấn đậm nét khi làm rõ một thông điệp xuyên suốt: bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu không chỉ là yêu cầu tất yếu, mà đã trở thành động lực nội sinh cho phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.

Từ tư duy chiến lược của Đảng đến trục phát triển quốc gia

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng được xem là bước ngoặt quan trọng trong tư duy phát triển khi lần đầu tiên đặt bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu ngang tầm với phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng – an ninh. Tiếp nối tinh thần đó, dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIV tiếp tục khẳng định môi trường là điều kiện tiên quyết cho phát triển bền vững, đồng thời xác lập bước chuyển tư duy căn bản: coi môi trường là nguồn lực phát triển mới.

Điểm nhấn nổi bật trong dự thảo Văn kiện Đại hội XIV là sự gắn kết chặt chẽ giữa môi trường – khí hậu với an ninh quốc gia, an ninh con người. Phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế carbon thấp được xác định là “kim chỉ nam” để đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh mới.

Những quan điểm này trở thành “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt trong định hướng phát triển của các địa phương, đặc biệt là những vùng có hệ sinh thái nhạy cảm, giữ vai trò chiến lược về quốc phòng – an ninh như Quảng Ninh và đặc khu Cô Tô.

Đồng chí Lê Ngọc Hân, Tỉnh ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng Nhân dân đặc khu Cô Tô (Quảng Ninh) trình bày tham luận “Bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu - Trụ cột chiến lược trong phát triển bền vững của kỷ nguyên mới nhìn từ thực tiễn đặc khu Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh. 

Từ định hướng của Đảng đến thực tiễn phát triển xanh ở các địa bàn chiến lược

Với hơn 2.000 hòn đảo, diện tích biển và đất liền tương đương, Quảng Ninh là địa phương chịu tác động trực tiếp, đa chiều của biến đổi khí hậu và nước biển dâng. Nhận diện rõ những thách thức đó, từ giai đoạn 2011–2015, tỉnh đã kiên trì chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”, lấy thiên nhiên – con người – văn hóa làm ba trụ cột phát triển.

Quan điểm nhất quán được khẳng định qua nhiều nhiệm kỳ là: không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế, coi khoa học – công nghệ và chuyển đổi xanh là động lực để tái cấu trúc nền kinh tế, giảm dần sự phụ thuộc vào khai thác tài nguyên thâm dụng như than, đồng thời thúc đẩy du lịch, dịch vụ, công nghệ cao và kinh tế biển bền vững.

Là đặc khu tiền tiêu phía Đông Bắc, án ngữ cửa ngõ Vịnh Bắc Bộ, Cô Tô không chỉ giữ vị trí đặc biệt về chủ quyền biển đảo, quốc phòng – an ninh mà còn là vùng sinh thái biển đảo giàu giá trị. Với 74 đảo, quản lý vùng biển rộng khoảng 300 km², thường xuyên đối mặt với bão, áp thấp nhiệt đới và gió mùa Đông Bắc, Cô Tô xác định rõ: bảo vệ môi trường chính là bảo vệ sinh kế và tương lai phát triển của chính mình.

Từ nhận thức đó, địa phương kiên định lấy môi trường sinh thái biển đảo làm giá trị cốt lõi và lợi thế cạnh tranh bền vững. Các dự án có nguy cơ gây ô nhiễm bị sàng lọc, loại bỏ; du lịch xanh được xác định là hướng phát triển chủ đạo. Thành quả rõ nét là thương hiệu “Cô Tô xanh – sạch – đẹp – bền vững” ngày càng được khẳng định, đặc biệt với Giải thưởng Du lịch bền vững ASEAN mà đặc khu vinh dự đón nhận vào tháng 1/2026.

Không dừng lại ở định hướng, Cô Tô tạo dấu ấn bằng những bước đi cụ thể. Tháng 12/2025, tỉnh Quảng Ninh ban hành quyết định thành lập Khu bảo tồn biển Cô Tô – Đảo Trần, góp phần bảo vệ, phục hồi các hệ sinh thái biển, đóng góp thiết thực vào mạng lưới bảo tồn biển quốc gia.

Song song với đó, chuyển đổi số được coi là công cụ quan trọng để nâng cao năng lực quản trị xanh. Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Cô Tô đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành hình mẫu chuyển đổi số khu vực hải đảo, trong đó tập trung ứng dụng công nghệ trong quản lý tài nguyên, giám sát môi trường và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, thay vì chỉ ứng phó bị động.

Phát triển xanh không thể tách rời đầu tư hạ tầng đồng bộ, hiện đại và thích ứng với biến đổi khí hậu. Tại Cô Tô, nhiều công trình trọng điểm đã và đang phát huy hiệu quả, như cầu vượt biển nối đảo Cô Tô lớn – Thanh Lân, hệ thống giao thông trục chính, đê kè kiên cố ven biển.

Đặc biệt, Khu neo đậu tránh trú bão gắn với khu dịch vụ hậu cần nghề cá, đưa vào hoạt động từ năm 2025, trở thành điểm tựa vững chắc cho ngư dân tại ngư trường Bắc Vịnh Bắc Bộ, đồng thời góp phần củng cố thế trận quốc phòng – an ninh, chủ quyền biển đảo tuyến Đông Bắc Tổ quốc.

Thực tiễn tại Cô Tô cho thấy, khi môi trường được bảo vệ tốt, sinh kế được đảm bảo, đời sống nhân dân được nâng cao thì sự ổn định xã hội và “thế trận lòng dân” nơi tuyến đầu Tổ quốc cũng được củng cố vững chắc. Đây chính là minh chứng sinh động cho luận điểm: bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu là động lực nội sinh của phát triển bền vững.

Giai đoạn 2025–2030, Đảng bộ đặc khu Cô Tô tiếp tục đặt ra những mục tiêu cao hơn, như thu gom, xử lý 100% rác thải đại dương tại các bãi biển du lịch, tiến tới loại bỏ đồ nhựa dùng một lần – thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong bảo vệ môi trường sống.

Kiến nghị từ thực tiễn

Từ kinh nghiệm thực tiễn, Cô Tô gửi tới Đại hội 2 kiến nghị trọng tâm.

Về cơ chế đặc thù: Đề nghị Trung ương có cơ chế, chính sách đủ mạnh cho 13 Đặc khu và các địa phương hải đảo trong đầu tư hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế xanh.

Về phòng chống thiên tai: Bổ sung 13 Đặc khu vào nhiệm vụ thứ bảy trong Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV về triển khai phòng, chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu.

Khép lại tham luận, đồng chí Lê Ngọc Hân khẳng định niềm tin sâu sắc rằng, với định hướng đúng đắn của Đảng, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu sẽ tiếp tục mở ra không gian phát triển mới, góp phần xây dựng một Việt Nam phồn vinh, thịnh vượng, hạnh phúc và an toàn trong kỷ nguyên mới.