Bên trong trung tâm điện toán AI ít ai ngờ tới của Trung Quốc
Từng được biết đến là “thủ phủ khoai tây”, Ulanqab thuộc Khu tự trị Nội Mông đang nổi lên thành trung tâm điện toán AI mới của Trung Quốc, nhờ lợi thế về khí hậu, năng lượng tái tạo và vị trí gần Bắc Kinh…
Trung tâm điện toán đám mây của VNET Group tại Ulanqab, Khu tự trị Nội Mông, miền Bắc Trung Quốc. Ảnh: Xinhua/Li Zhipeng.
Chỉ mất khoảng bốn giờ lái xe về phía tây bắc Bắc Kinh, vượt qua Vạn Lý Trường Thành là đến những đồng cỏ rộng lớn của Khu tự trị Nội Mông, nơi tưởng chừng cách xa các trung tâm kinh tế sôi động ven biển Trung Quốc. Thế nhưng, giữa vùng thảo nguyên này, các trung tâm dữ liệu đang mọc lên nhanh chóng, cần cẩu xây dựng phủ kín đường chân trời và những tập đoàn công nghệ hàng đầu của Trung Quốc liên tục đổ về.
Ulanqab, thành phố từng nổi tiếng với nghề trồng khoai tây, đang trở thành một địa bàn mới trong cuộc đua toàn cầu về năng lực tính toán. Theo Tân Hoa Xã, chỉ trong chưa đầy hai năm, năng lực tính toán của Nội Mông đã tăng gần gấp bốn lần, đạt 363.000 petaflop vào tháng 8/2026, nhờ hàng loạt trung tâm dữ liệu quy mô lớn được xây dựng trên khắp khu vực.
Sự phát triển nhanh chóng này dựa trên những lợi thế đặc thù. Khí hậu lạnh cho phép làm mát tự nhiên các cụm máy chủ AI trong gần 10 tháng mỗi năm. Nguồn tài nguyên gió và mặt trời dồi dào giúp giá điện giảm xuống mức thấp nhất khoảng 0,35 nhân dân tệ/kWh, tương đương 5,2 xu Mỹ/kWh. Trong khi đó, vị trí gần Bắc Kinh giúp độ trễ truyền dữ liệu duy trì dưới 5 mili giây, thuận lợi cho việc huấn luyện mô hình AI và xử lý yêu cầu theo thời gian thực.
Tuy nhiên, tham vọng của Nội Mông không dừng lại ở việc cho thuê mặt bằng và hạ tầng trung tâm dữ liệu. Khu vực này đang tìm cách phát triển lên những khâu có giá trị gia tăng cao hơn, từ điện toán xanh đến giao dịch token và xây dựng hệ sinh thái ứng dụng AI.
CÁC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHỆ LỚN ĐỔ VỀ THẢO NGUYÊN
Tại Khu phát triển công nghệ cao Chahar Ulanqab, trung tâm của làn sóng đầu tư mới, những tuyến đường mang tên Apple, Alibaba và Huawei phản ánh sự hiện diện ngày càng rõ nét của các tập đoàn công nghệ lớn. ByteDance, Kuaishou và VNET Group cũng đã thiết lập hoạt động tại đây.
Nhân viên vận hành nền tảng giám sát và điều phối tài nguyên năng lực tính toán đa đám mây của cụm trung tâm dữ liệu Horinger, Hohhot, Khu tự trị Nội Mông, miền Bắc Trung Quốc. Ảnh: Xinhua/Li Zhipeng.
Trên các tuyến đường, ô tô mang biển số từ nhiều địa phương của Trung Quốc nối dài, còn công nhân xây dựng đến từ khắp các vùng miền. Xung quanh công trường, những quầy hàng bán cơm hộp, hoa quả và đồ uống xuất hiện vào giờ nghỉ trưa, tạo nên nhịp sống sôi động tại một khu vực từng khá hoang vắng.
"Chỉ riêng trong khu công nghệ cao, hiện có 22 dự án điện toán đang được xây dựng, với gần 30.000 công nhân tham gia". Ông Liu Junping Phó Giám đốc Ban quản lý Khu phát triển công nghệ cao Chahar Ulanqab
Ông Zhou Yiguang, một lãnh đạo tại cơ sở Ulanqab của VNET Group, nhớ lại khi đến khảo sát địa điểm vào năm 2022, khu vực này vẫn còn khá hoang sơ, đôi khi xuất hiện bão cát.
VNET Group đã quy hoạch một cụm điện toán trên diện tích 1.100 mẫu Trung Quốc, tương đương khoảng 73 ha, tại Ulanqab. Giai đoạn đầu tiên của dự án đã đi vào hoạt động từ tháng 10/2024.
Không chỉ Ulanqab, thủ phủ Hohhot cũng đang trở thành một trung tâm điện toán quan trọng của Nội Mông. Theo Tân Hoa Xã, tính đến nửa đầu năm 2026, khoảng 20 trong số 30 doanh nghiệp điện toán tư nhân hàng đầu Trung Quốc đã hiện diện tại khu vực này, với tổng vốn đầu tư vượt 200 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 29,75 tỷ USD. Đồng thời, 9 trong số 10 nhà cung cấp dịch vụ điện toán hàng đầu Trung Quốc đã thiết lập hoạt động tại đây.
Sự tập trung của các doanh nghiệp lớn cho thấy Nội Mông đang dần trở thành một mắt xích quan trọng trong hạ tầng tính toán phục vụ nền kinh tế số và sự phát triển của AI tại Trung Quốc.
LỢI THẾ ĐIỆN TOÁN XANH VÀ BÀI TOÁN NĂNG LƯỢNG
Làn sóng đầu tư vào trung tâm dữ liệu cũng đặt ra sức ép lớn đối với hạ tầng năng lượng. Các cơ sở điện toán tiêu thụ lượng điện khổng lồ để vận hành máy chủ, đồng thời cần hệ thống làm mát liên tục để ngăn thiết bị quá nhiệt.
Nhân viên kiểm tra thiết bị điện toán tại một công ty công nghệ siêu máy tính ở Khu mới Horinger. Ảnh: Xinhua/Li Zhipeng.
Riêng ngành điện toán tại Ulanqab tiêu thụ 4,3 tỷ kWh điện trong năm 2025. Con số này được dự báo tăng lên 9 tỷ kWh trong năm 2026 và tiếp tục tăng mạnh khi nhiều trung tâm mới dự kiến đi vào hoạt động trong hai đến ba năm tới.
Trong bối cảnh các tập đoàn công nghệ toàn cầu ngày càng cạnh tranh để tiếp cận nguồn điện ổn định, thậm chí tự đầu tư sản xuất điện, Trung Quốc đang thúc đẩy mô hình kết hợp năng lực tính toán với nguồn cung điện, được gọi là “điều phối điện toán - điện lực”.
Mô hình này hướng tới việc phát triển đồng bộ hạ tầng trung tâm dữ liệu và các nguồn năng lượng, qua đó giảm chi phí vận hành, nâng cao hiệu quả sử dụng điện và tăng khả năng đáp ứng nhu cầu tính toán ngày càng lớn.
Tại Khu phát triển công nghệ cao Chahar Ulanqab, một khu công nghiệp không phát thải carbon đang được xây dựng. Theo kế hoạch, khu công nghiệp sẽ vận hành theo mô hình phân phối điện thống nhất. Chính quyền phát triển đồng bộ các nguồn điện gió và điện mặt trời, sau đó phân phối điện đến từng trung tâm dữ liệu trong khu vực.
Ông Chen Zhigang, Phó Giám đốc Ủy ban Phát triển và Cải cách thành phố Ulanqab, cho biết các khu vực xung quanh có tiềm năng phát triển khoảng 10 GW điện gió và điện mặt trời. Khi được khai thác, các nguồn năng lượng này có thể sản xuất hơn 30 tỷ kWh điện mỗi năm, đủ đáp ứng mức tăng nhu cầu điện trong tương lai.
"Toàn bộ lượng nước sử dụng để làm mát tại trung tâm điện toán đều là nước tái sử dụng. Hoạt động này không ảnh hưởng đến nguồn nước tự nhiên tại địa phương hay nước ngầm". Ông Li Yi Giám đốc kỹ thuật cơ sở Ulanqab của VNET Group
Sau khi hoàn thành, hơn 80% lượng điện tiêu thụ của khu công nghiệp dự kiến được cung cấp trực tiếp từ các nguồn năng lượng tái tạo. Tại Khu mới Horinger thuộc Hohhot, các trung tâm điện toán đang vận hành cũng sử dụng năng lượng xanh để đáp ứng khoảng 85% nhu cầu điện.
Bên cạnh năng lượng, nguồn nước cũng là một vấn đề cần giải quyết. Để hạn chế tiêu thụ nước làm mát, các trung tâm dữ liệu tại Nội Mông đang tăng cường sử dụng thiết bị tiết kiệm nước, bao gồm hệ thống điều hòa sử dụng bơm fluor và tháp giải nhiệt tuần hoàn khép kín.
Tại trung tâm điện toán đám mây của VNET Group ở Ulanqab, không khí lạnh ngoài trời được sử dụng trực tiếp để làm mát trong gần 10 tháng mỗi năm. Hệ thống phun sương chỉ được kích hoạt vào những ngày nóng nhất mùa hè.
Theo cơ quan quản lý tài nguyên nước Ulanqab, các quy định tại địa phương cấm trung tâm dữ liệu sử dụng nước ngầm làm nước làm mát. Năm 2025, các doanh nghiệp dữ liệu lớn trên địa bàn thành phố tiêu thụ 1,54 triệu m³ nước, tương đương 0,33% tổng lượng nước tiêu thụ của thành phố. Trong khi đó, Ulanqab sản xuất khoảng 72 triệu tấn nước tái sử dụng mỗi năm.
Những lợi thế về khí hậu, năng lượng tái tạo và khả năng kiểm soát chi phí đang tạo nền tảng để Nội Mông phát triển thành trung tâm điện toán quy mô lớn. Tuy nhiên, bài toán tiếp theo không chỉ là mở rộng công suất mà còn phải khai thác hiệu quả hơn giá trị kinh tế từ hạ tầng này.
TỪ CHO THUÊ HẠ TẦNG ĐẾN KINH TẾ TOKEN VÀ ỨNG DỤNG AI
Xây dựng năng lực tính toán là bước đầu, nhưng chuyển năng lực đó thành một nền kinh tế AI có giá trị gia tăng cao hơn lại là thách thức khác.
“Nếu chỉ dựa vào giá điện rẻ và chi phí đất thấp, chúng ta có nguy cơ chỉ trở thành những ‘chủ nhà cho thuê phòng máy chủ’”, ông Liu Huansuo, Phó Giám đốc Cơ quan Quản lý dữ liệu lớn Ulanqab, cảnh báo.
Thực tế, những khâu tạo ra giá trị cao nhất trong chuỗi công nghiệp điện toán, như sản xuất chip, phát triển thuật toán và xây dựng mô hình AI, vẫn nằm ngoài khả năng tiếp cận đáng kể của Nội Mông.
Theo số liệu kinh tế của Ulanqab, ngành công nghiệp năng lực tính toán của thành phố đạt doanh thu 6,835 tỷ nhân dân tệ trong năm 2025, với nguồn thu thuế 368 triệu nhân dân tệ. Ước tính, mỗi 100 mẫu Trung Quốc đất, tương đương khoảng 6,7 ha, được sử dụng làm trung tâm điện toán tạo ra khoảng 100 việc làm.
Trạm lưu trữ điện gió và điện mặt trời của Công ty Năng lượng mới Huadian, thuộc dự án trình diễn cung cấp năng lượng xanh cho cụm trung tâm dữ liệu Horinger tại Hohhot. Ảnh: Xinhua/Li Zhipeng.
Tuy nhiên, những kết quả này vẫn còn khiêm tốn so với khoản đầu tư ban đầu lớn vào cơ sở hạ tầng và quy mô năng lực tính toán đang được phát triển. Điều đó thúc đẩy Nội Mông tìm cách chuyển từ mô hình cung cấp hạ tầng sang những hoạt động có giá trị gia tăng cao hơn.
Một trong những hướng đi được lựa chọn là phát triển thị trường giao dịch token. Ngày 30/5/2026, Sàn giao dịch token Nội Mông đi vào hoạt động tại Khu mới Horinger. Nền tảng này được giới thiệu là nền tảng AI toàn diện đầu tiên của Trung Quốc tích hợp đầy đủ các khâu trên nền tảng điện toán xanh, đồng thời tạo cơ sở để Hohhot hướng tới trở thành trung tâm giao dịch token lớn ở miền Bắc Trung Quốc.
Theo ông Guo Juying, Phó Giám đốc Ban quản lý Khu mới Horinger, mục tiêu là chuyển năng lực tính toán thành một loại hàng hóa có thể đo lường, định giá và giao dịch, từ đó cung cấp các dịch vụ AI có giá trị cao hơn.
Ông mô tả sự chuyển đổi này là quá trình dịch chuyển từ “bán điện” sang “bán token”. Trong các hệ thống AI, token là đơn vị dùng để biểu diễn những phần văn bản được mô hình xử lý hoặc tạo ra. Số lượng token đầu vào và đầu ra có thể được sử dụng để đo lường mức độ sử dụng tài nguyên tính toán, qua đó hỗ trợ định giá dịch vụ.
Ulanqab cũng đang thúc đẩy kế hoạch riêng. Cuối năm 2025, thành phố công bố kế hoạch hành động ba năm, giai đoạn 2026-2028, nhằm xây dựng “Thủ phủ token”. Kế hoạch hướng tới hình thành một chuỗi kinh tế bao gồm sản xuất, giao dịch và ứng dụng token.
Song song với việc phát triển thị trường, Nội Mông đang mở rộng hệ sinh thái ứng dụng AI vào các ngành kinh tế địa phương.
Tại Hohhot, gần 100 kịch bản ứng dụng đã được phát triển trong những lĩnh vực như chăn nuôi bò sữa, năng lượng mới và y sinh. Một cơ sở dữ liệu nhận diện khuôn mặt gia súc đã được ứng dụng rộng rãi tại các trang trại thông minh, góp phần đưa công nghệ AI vào hoạt động quản lý và chăn nuôi.
Việc phát triển các ứng dụng thực tế được kỳ vọng giúp địa phương khai thác tốt hơn năng lực tính toán đã đầu tư, đồng thời tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp công nghệ và các ngành kinh tế liên quan.
Từ một khu vực từng được biết đến với những cánh đồng khoai tây và thảo nguyên rộng lớn, Nội Mông đang chuyển mình thành địa bàn phát triển hạ tầng AI của Trung Quốc. Tuy nhiên, để tiến xa hơn trong chuỗi giá trị, khu vực này cần vượt qua giới hạn của mô hình cho thuê hạ tầng, phát triển các dịch vụ AI có giá trị cao và xây dựng hệ sinh thái ứng dụng đủ sức tạo ra nguồn thu bền vững.
