Bill Gates và cuộc chiến bản quyền đầu tiên: Khi phần mềm không còn là 'quà tặng miễn phí'

Cách đây tròn nửa thế kỷ, một chàng trai trẻ với tham vọng thay đổi thế giới đã gửi đi một thông điệp. Đó chính là Bill Gates, và bức thư ngỏ viết vào tháng 2/1976 của ông không chỉ là một lời phàn nàn mà còn trở thành văn bản đặt nền móng cho khái niệm bản quyền phần mềm hiện đại.

Vào giữa thập niên 70, thế giới đang ở buổi bình minh của cuộc cách mạng máy tính cá nhân với sự xuất hiện của MITS Altair 8800. Khi đó, "Micro-Soft" — liên doanh non trẻ của Bill Gates và Paul Allen — đã dồn toàn bộ tâm huyết để viết nên Altair BASIC, sản phẩm thương mại đầu tiên giúp con người giao tiếp với máy tính dễ dàng hơn. Tuy nhiên, thay vì nhận được doanh thu để duy trì hoạt động, Gates bàng hoàng nhận ra sản phẩm của mình đang được phân phối miễn phí trong các câu lạc bộ máy tính.

Sự việc lên đến đỉnh điểm khi một phiên bản thử nghiệm của Altair BASIC bị thành viên của Câu lạc bộ Máy tính Homebrew sao chép trái phép bằng máy đục lỗ băng tốc độ cao. Ngay lập tức, phần mềm này được phát tán rộng rãi như một món quà đính kèm với các dự án phần cứng, bỏ qua mọi giá trị về chất xám và công sức của người sáng tạo.

Bill Gates đã viết một bức thư ngỏ gửi tới cộng đồng người dùng máy tính với giọng văn vô cùng sắc sảo và trực diện

Không chọn cách im lặng, Bill Gates đã viết một bức thư ngỏ gửi tới cộng đồng người dùng máy tính với giọng văn vô cùng sắc sảo và trực diện. Ông thẳng thắn đặt vấn đề: "Phần cứng phải trả tiền, nhưng phần mềm thì bị chia sẻ vô tội vạ. Ai quan tâm đến việc những người làm ra nó có được trả công hay không?"

Bằng cách phân tích tỉ mỉ chi phí phát triển, vị tỷ phú tương lai đã chỉ ra sự bất công khi nhận được phản hồi từ hàng trăm người dùng nhưng đại đa số trong đó chưa từng bỏ ra một đồng để mua bản quyền. Câu nói gây sốc nhất thời bấy giờ — "Hầu hết các bạn đều ăn cắp phần mềm của tôi" — đã đánh thẳng vào tâm lý coi phần mềm là tài sản chung của cộng đồng PC thuở sơ khai.

Vượt ra ngoài sự bức xúc nhất thời, bức thư năm 1976 mang một tầm nhìn chiến lược về kinh tế học phần mềm. Bill Gates khẳng định rằng chỉ khi người dùng có ý thức trả phí, các lập trình viên mới có động lực và nguồn lực để tạo ra những sản phẩm chất lượng hơn. Ông từng chia sẻ đầy khát khao: "Không gì khiến tôi hài lòng hơn việc thuê mười lập trình viên và đưa ra thị trường nhiều phần mềm tốt."

Lời kêu gọi về sự công bằng này đã vấp phải không ít tranh cãi tại thời điểm đó, nhưng lịch sử đã chứng minh Gates đúng. Bức thư chính là cột mốc phân định ranh giới giữa kỷ nguyên "phần mềm miễn phí" tùy tiện và ngành công nghiệp phần mềm thương mại trị giá hàng nghìn tỷ USD ngày nay. Từ những dòng thư đầy nồng nhiệt của tuổi trẻ, một chuẩn mực đạo đức và pháp lý mới đã ra đời, giúp các công ty công nghệ có đủ tiềm lực để thay đổi diện mạo của cả nhân loại.