Cảnh báo: Phát hiện hơn 80% táo tươi tại Châu Âu chứa 'cocktail' thuốc bảo vệ thực vật

Một nghiên cứu mới do Pesticide Action Network Europe, gọi tắt là PAN Europe, công bố cho biết đã phát hiện 85% táo tại châu Âu chứa “cocktail” thuốc bảo vệ thực vật. Đây là hồi chuông cảnh báo lớn về tình trạng ô nhiễm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong táo bán tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Theo kết quả nghiên cứu được PAN công bố mới đây, các phân tích chuyên môn đã cho thấy 85% mẫu táo được kiểm tra chứa đồng thời nhiều loại hóa chất, hay thường được gọi là “cocktail thuốc trừ sâu”, trong khi cơ chế đánh giá rủi ro hiện hành của Liên minh châu Âu vẫn chủ yếu xem xét từng hoạt chất riêng lẻ.

Phát hiện đáng lo ngại tại 13 quốc gia

Theo báo cáo, PAN Europe đã thu thập và phân tích 59 mẫu táo được trồng trong nước tại 13 quốc gia gồm Bỉ, Croatia, Czechia, Đan Mạch, Pháp, Đức, Hungary, Italy, Luxembourg, Hà Lan, Ba Lan, Tây Ban Nha và Thụy Sĩ trong tháng 9/2025.

Kết quả cho thấy:

• 85% mẫu táo chứa nhiều hơn một dư lượng thuốc bảo vệ thực vật

• Chỉ 7% mẫu không phát hiện dư lượng

• 71% mẫu chứa ít nhất một hoạt chất thuộc nhóm “Ứng viên thay thế”, tức các thuốc trừ sâu độc hại nhất mà EU dự kiến loại bỏ dần

• 64% mẫu chứa ít nhất một hoạt chất thuộc nhóm PFAS, còn gọi là “hóa chất vĩnh cửu”

• 36% mẫu có chứa thuốc trừ sâu gây độc thần kinh

Đáng chú ý, nếu những quả táo này được chế biến thành thực phẩm dành cho trẻ dưới 3 tuổi, 93% mẫu sẽ vượt quá ngưỡng dư lượng tối đa mà EU cho phép đối với nhóm đối tượng đặc biệt nhạy cảm này.

Tranh cãi về “hiệu ứng cocktail”

PAN Europe cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở việc từng hoạt chất có vượt ngưỡng hay không, mà ở tác động cộng hưởng khi người tiêu dùng đồng thời phơi nhiễm nhiều hóa chất trong cùng một loại thực phẩm.

Tổ chức này chỉ trích European Food Safety Authority, Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu, vì chưa hoàn thiện phương pháp đánh giá rủi ro tích lũy đối với hỗn hợp thuốc trừ sâu, dù đã được giao nhiệm vụ từ khoảng 20 năm trước. EFSA thừa nhận việc xây dựng mô hình đánh giá “cocktail” rất phức tạp, đòi hỏi bộ dữ liệu lớn, công cụ phần mềm mới và sự phối hợp rộng rãi giữa các quốc gia thành viên.

Hiện nay, Ủy ban châu Âu và EFSA đang mở rộng đánh giá rủi ro tích lũy đối với nhiều nhóm thuốc trừ sâu khác nhau, với mục tiêu tích hợp đầy đủ vào khung pháp lý trước năm 2030. Một đợt thử nghiệm với các quốc gia thành viên dự kiến diễn ra vào cuối năm 2026.

PFAS và hoạt chất gây rối loạn nội tiết

Báo cáo đặc biệt lưu ý đến fludioxonil, một thuốc trừ nấm thuộc nhóm PFAS, được phát hiện trong gần 40% mẫu táo. Hoạt chất này đã được EU phân loại là chất gây rối loạn nội tiết từ năm 2024.

Theo PAN Europe, fludioxonil có thể gây độc cho gan và thận ở người, đồng thời gây tác động nghiêm trọng đến cá và lưỡng cư trong môi trường nước. Tuy nhiên, việc cấm hoàn toàn hoạt chất này vẫn chưa được các quốc gia thành viên thống nhất.

Ngoài ra, một số hoạt chất khác như acetamiprid hay difenoconazole cũng bị chỉ trích vì liên quan đến nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ thai nhi, rối loạn nội tiết và độc tính thần kinh.

Táo, loại trái cây “được phun nhiều nhất”

Táo là một trong những loại trái cây phổ biến nhất tại châu Âu, đồng thời là loại được trồng rộng rãi nhất tại các quốc gia như Ba Lan, Italy và Pháp. Tuy nhiên, đây cũng là một trong những loại cây trồng được xử lý thuốc bảo vệ thực vật nhiều nhất, đặc biệt để phòng trừ bệnh ghẻ táo, mối đe dọa nấm bệnh chính đối với vườn cây.

Trung bình mỗi năm, táo có thể trải qua khoảng 35 lần xử lý thuốc, trong đó hơn một nửa nhằm kiểm soát bệnh ghẻ.

Trong bối cảnh này, đề xuất cải cách quy định thuốc bảo vệ thực vật của Ủy ban châu Âu vào tháng 12/2025 đang làm dấy lên tranh cãi. Đề xuất cho phép kéo dài thời hạn phê duyệt thuốc bảo vệ thực vật không giới hạn thời gian và bỏ yêu cầu đánh giá lại độc tính định kỳ 10 đến 15 năm dựa trên bằng chứng khoa học mới.

Các tổ chức môi trường cho rằng động thái này có thể làm suy yếu mức độ bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường, trong khi ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học liên hệ việc phơi nhiễm thuốc trừ sâu qua thực phẩm với nguy cơ vô sinh và một số bệnh ung thư.

Khuyến nghị cho người tiêu dùng

Trước khi khung pháp lý được hoàn thiện, PAN Europe khuyến nghị người tiêu dùng ưu tiên lựa chọn táo hữu cơ hoặc gọt vỏ táo trồng theo phương pháp thông thường để giảm nguy cơ phơi nhiễm.

Vụ việc một lần nữa đặt ra câu hỏi lớn về cách thức quản lý rủi ro hóa chất trong thực phẩm, đặc biệt khi người dân không chỉ tiếp xúc với một hoạt chất riêng lẻ mà với cả “hỗn hợp” hóa chất thông qua chế độ ăn uống hằng ngày.

Tại Việt Nam, khi trái cây tươi ngoại nhập ngày càng trở nên phổ biến, người tiêu dùng cũng cần sáng suốt hơn khi đưa ra các lựa chọn tiêu dùng nhằm hạn chế các rủi ro sức khỏe cho gia đình.