CEO Microsoft Satya Nadella muốn chúng ta ngừng coi AI là “rác”

Vài tuần sau khi Merriam-Webster chọn từ “slop” (tạm hiểu là nội dung rác, nhảm) là từ của năm, CEO Microsoft Satya Nadella đã lên tiếng về những gì có thể chờ đợi từ trí tuệ nhân tạo trong năm 2026.

Trong phong cách trí tuệ quen thuộc, Nadella viết trên blog cá nhân rằng ông muốn mọi người ngừng nghĩ về AI như “slop” và bắt đầu nhìn nhận nó như “chiếc xe đạp cho trí óc”.

Ông viết: “Một khái niệm mới mở rộng ý tưởng ‘xe đạp cho trí óc’, để chúng ta luôn xem AI là một hệ giàn giáo nâng đỡ tiềm năng con người, chứ không phải là sự thay thế.”

Nadella tiếp tục: “Chúng ta cần vượt qua những tranh luận kiểu rác hay tinh vi, và phát triển một trạng thái cân bằng mới trong ‘lý thuyết về tâm trí’, nơi con người được trang bị các công cụ khuếch đại năng lực nhận thức mới khi tương tác với nhau.”

Nguồn ảnh: Getty Images

Nếu phân tích kỹ, có thể thấy Nadella không chỉ kêu gọi ngừng xem nội dung do AI tạo ra là rác, mà còn muốn ngành công nghệ ngừng nói về AI như một công cụ thay thế con người. Thay vào đó, ông kỳ vọng AI sẽ được nhìn nhận như một công cụ hỗ trợ năng suất cho con người.

Tuy nhiên, cách định hình này cũng có vấn đề. Phần lớn hoạt động tiếp thị các AI agent hiện nay lại dựa trên ý tưởng thay thế lao động con người để định giá sản phẩm và biện minh cho chi phí.

Trong khi đó, một số tên tuổi lớn trong lĩnh vực AI liên tục cảnh báo rằng công nghệ này có thể sớm gây ra tình trạng thất nghiệp ở mức rất cao. Chẳng hạn, hồi tháng 5, CEO Anthropic Dario Amodei cảnh báo AI có thể xóa sổ một nửa số công việc văn phòng cấp thấp, đẩy tỷ lệ thất nghiệp lên 10 đến 20 phần trăm trong vòng 5 năm tới. Ông tiếp tục nhấn mạnh quan điểm này trong cuộc phỏng vấn trên chương trình 60 Minutes vào tháng trước. Dù vậy, hiện vẫn chưa có đủ bằng chứng để khẳng định các dự báo bi quan này. Như Nadella ngụ ý, phần lớn công cụ AI hiện nay không thay thế người lao động, mà được chính họ sử dụng, miễn là con người vẫn kiểm tra lại độ chính xác của kết quả.

Một nghiên cứu thường được trích dẫn là Dự án Iceberg của MIT, nhằm đo lường tác động kinh tế của AI đối với việc làm. Dự án này ước tính AI hiện có khả năng thực hiện khoảng 11,7 phần trăm khối lượng lao động có trả lương của con người.

Con số này thường được diễn giải là AI có thể thay thế gần 12 phần trăm việc làm. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cho biết họ thực chất đang ước tính phần công việc trong một vị trí có thể được giao cho AI, sau đó tính toán tiền lương gắn với phần công việc đó. Đáng chú ý, các ví dụ được đưa ra bao gồm tự động hóa giấy tờ cho y tá và viết mã máy tính bằng AI.

Điều đó không có nghĩa là không có những ngành nghề đang chịu tác động mạnh từ AI. Theo một bản tin Substack có tên Blood in the Machine, các họa sĩ đồ họa trong doanh nghiệp và blogger tiếp thị là hai ví dụ điển hình. Ngoài ra còn có tình trạng thất nghiệp cao ở nhóm lập trình viên trẻ mới ra trường.

Tuy vậy, cũng phải thừa nhận rằng các nghệ sĩ, nhà văn và lập trình viên có tay nghề cao tạo ra sản phẩm tốt hơn khi sử dụng AI so với những người không có nền tảng kỹ năng vững. Ít nhất ở thời điểm hiện tại, AI vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn sự sáng tạo của con người.

Vì thế, không quá bất ngờ khi bước sang năm 2026, một số dữ liệu cho thấy những công việc mà AI tiến bộ mạnh nhất lại đang phát triển tốt. Báo cáo dự báo kinh tế năm 2026 của Vanguard cho biết: “Khoảng 100 nghề nghiệp chịu tác động lớn nhất từ tự động hóa bằng AI thực tế đang vượt trội so với phần còn lại của thị trường lao động về tăng trưởng việc làm và thu nhập thực.”

Báo cáo của Vanguard kết luận rằng những người sử dụng AI một cách thành thạo đang khiến bản thân trở nên có giá trị hơn, chứ không phải dễ bị thay thế.

Trớ trêu ở chỗ, chính các hành động của Microsoft trong năm ngoái đã góp phần làm dấy lên câu chuyện “AI sẽ cướp việc làm”. Công ty đã sa thải hơn 15.000 nhân sự trong năm 2025, dù vẫn ghi nhận doanh thu và lợi nhuận kỷ lục trong năm tài chính kết thúc vào tháng 6, đồng thời viện dẫn thành công của AI như một lý do. Nadella thậm chí đã viết một bản ghi nhớ công khai về các đợt sa thải này.

Đáng chú ý, ông không nói rằng hiệu quả nội bộ từ AI là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cắt giảm nhân sự. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh Microsoft cần “tái hình dung sứ mệnh của mình cho một kỷ nguyên mới” và xác định “chuyển đổi AI” là một trong ba mục tiêu kinh doanh cốt lõi, bên cạnh an ninh và chất lượng.

Thực tế, câu chuyện mất việc do AI trong năm 2025 phức tạp hơn nhiều. Như báo cáo của Vanguard chỉ ra, điều này ít liên quan đến hiệu quả nội bộ từ AI, mà chủ yếu xuất phát từ các quyết định kinh doanh truyền thống, chẳng hạn như rút đầu tư khỏi các mảng tăng trưởng chậm để dồn nguồn lực cho những lĩnh vực đang mở rộng.

Cũng cần nói thêm rằng Microsoft không phải là trường hợp duy nhất. Theo nghiên cứu của hãng Challenger, Gray & Christmas được CNBC dẫn lại, AI được cho là nguyên nhân của gần 55.000 vụ sa thải tại Mỹ trong năm 2025. Báo cáo này nhắc tới các đợt cắt giảm lớn tại Amazon, Salesforce, Microsoft và nhiều công ty công nghệ khác đang chạy đua theo AI.

Và nếu nói công bằng cho “slop”, những người dành quá nhiều thời gian trên mạng xã hội để cười trước meme hay video ngắn do AI tạo ra có lẽ sẽ cho rằng nội dung rác cũng là một trong những ứng dụng giải trí nhất, dù không hẳn là tốt nhất của AI.