Công nghệ kè hồ Hoàn Kiếm: Bài toán kỹ thuật gắn với bảo tồn cảnh quan

Tại hồ Hoàn Kiếm, giải pháp kè BUSADCO được triển khai trong điều kiện phải đồng thời bảo vệ bờ hồ, hạn chế tác động đến hệ rễ cây cổ thụ và gìn giữ cảnh quan của Di tích quốc gia đặc biệt. Yêu cầu này đặt ra bài toán kỹ thuật không chỉ ở kết cấu bảo vệ bờ, mà còn ở cách thiết kế cấu kiện và tổ chức thi công phù hợp với hiện trạng cây xanh, địa hình và không gian có giá trị lịch sử, văn hóa và sinh thái của Thủ đô.

Công nghệ kè từ cấu kiện đúc sẵn

Công nghệ do Công ty Cổ phần Khoa học Công nghệ Việt Nam (BUSADCO) nghiên cứu, phát triển dưới sự chủ trì của GS.TS Hoàng Đức Thảo. 

Giải pháp sử dụng cấu kiện kè bê tông cốt phi kim, thành mỏng, dạng khối rỗng, liên kết theo mô-đun. Cấu kiện được chế tạo sẵn, sau đó vận chuyển và lắp đặt, giúp kiểm soát chất lượng sản phẩm, rút ngắn thời gian thi công.

Tuyến kè hồ Hoàn Kiếm có chiều dài khoảng 1.500–1.540 m, được triển khai trong năm 2020. Việc ứng dụng cấu kiện lắp ghép tạo điều kiện điều chỉnh phương án bố trí theo hình dạng thực tế của bờ hồ, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào các công việc phải thực hiện trực tiếp tại hiện trường.

Một trong những thách thức lớn là nhiều cây cổ thụ có hệ rễ phát triển sát mép nước, trong khi một số vị trí có thân cây nghiêng hoặc địa hình bờ hồ phức tạp. Nếu thi công thiếu phương án phù hợp, việc đào đất và lắp đặt kết cấu có thể ảnh hưởng đến rễ cây, nền đất và cảnh quan hiện hữu. 

Để xử lý vấn đề này, BUSADCO kết hợp cấu kiện kè với giải pháp tạo khoảng không gian bảo vệ gốc cây. Tại những vị trí phù hợp, cấu kiện được bố trí theo dạng chữ U, điều chỉnh theo hiện trạng để hạn chế xung đột với hệ rễ. Phần bồn bao gốc cây được hoàn thiện bằng đất tại chỗ và kết hợp đá tự nhiên, vừa hỗ trợ duy trì điều kiện sinh trưởng của cây, vừa bảo đảm tính thẩm mỹ cảnh quan.

Giải pháp kè BUSADCO được thiết kế linh hoạt nhằm bảo vệ hệ rễ cây lâu năm và hạn chế tác động đến cảnh quan hồ Hoàn Kiếm. (Ảnh: Tư liệu dự án BUSADCO).

Kết hợp yêu cầu kỹ thuật với bảo tồn di sản

Theo báo cáo của doanh nghiệp, phương án thi công chú trọng bảo vệ 80 cây xanh, trong đó có 62 cây tại hoặc gần tuyến kè và 18 cây có hệ rễ phát triển rộng. Đối với những cây có nguy cơ mất ổn định, các biện pháp chống đỡ, neo giữ được xem xét triển khai phù hợp với hiện trạng. Việc tích hợp yêu cầu bảo tồn ngay từ khâu thiết kế và bố trí cấu kiện giúp hạn chế tác động đến cây xanh thay vì chỉ xử lý bổ sung sau khi thi công.

Quá trình thi công phải đáp ứng yêu cầu bảo vệ mặt nước, đường dạo và các công trình kiến trúc lân cận. Theo thông tin công bố về công trình, tuyến kè được hoàn thành sau khoảng 65 ngày đêm, sớm hơn 55 ngày so với tiến độ trong hồ sơ mời thầu. Kết quả này cho thấy ưu thế của giải pháp cấu kiện đúc sẵn trong việc rút ngắn thời gian thi công tại khu vực có yêu cầu cao về kỹ thuật và cảnh quan.

Từ thực tiễn hồ Hoàn Kiếm, công nghệ kè BUSADCO cho thấy khả năng kết hợp giữa kết cấu xây dựng, sản xuất cấu kiện và giải pháp bảo vệ cây xanh. Kinh nghiệm này có thể được nghiên cứu, xem xét áp dụng tại các hồ cảnh quan, công viên, bờ sông và khu vực di tích có hàng cây lâu năm, nhưng việc áp dụng cần căn cứ vào điều kiện địa chất, thủy văn, đặc điểm hệ rễ và yêu cầu bảo tồn của từng địa điểm.