Đà Nẵng từ ‘địa chỉ số’ đến ‘địa chỉ đỏ’: Trái tim dẫn bước về nguồn

Công nghệ mang kho tàng di sản đến tận tay thế hệ trẻ, ở bất cứ đâu. Nhưng công nghệ, suy cho cùng, chỉ hé mở ra cánh cửa đầu tiên của ký ức. Mỗi địa chỉ đỏ là một "cột mốc" định vị tâm hồn của dân tộc anh hùng, khi được số hóa trở thành “tiếng gọi” lên đường về nguồn.

Chỉ một thao tác quét mã QR trên màn hình thông minh, không gian ký ức của vùng đất Đà Nẵng lập tức mở ra. Những mô hình 3D sinh động, thước phim tư liệu quý giá cùng lời thuyết minh trầm ấm kết nối hàng chục di tích lịch sử trên không gian mạng qua "Bản đồ số hóa địa chỉ đỏ".

Thế nhưng, có màn hình độ phân giải cao nào truyền tải trọn vẹn cảm giác nghẹn ngào khi cúi mình bước xuống căn hầm bí mật chật hẹp sâu trong lòng đất. Đoạn phim nào tái hiện được mùi đất ẩm quyện hương trầm nghi ngút trong một chiều tháng Bảy. Và hình ảnh số hóa nào diễn tả hết khoảnh khắc trái tim run lên tự hào và xúc động khi bàn tay chạm vào tấm áo vải bạc màu – nơi vệt máu khô của người mẹ năm xưa loang thấm.

Chính những dữ liệu số trở thành tiếng gọi sâu thẳm, thôi thúc những bước chân thanh xuân rời màn hình ảo để lên đường tìm về những "địa chỉ đỏ" bằng tất cả giác quan và nhịp đập con tim.

Dưới bóng mát Nhà Mẹ Nhu nghe về khúc tráng ca Thanh Khê

Từ kiến trúc 3D xem qua điện thoại, nhiều người trẻ quyết định lên đường đến cửa ngõ vào thành phố trên đường Điện Biên Phủ, nghiêng mình trước tượng Mẹ Nhu sừng sững giữa đất trời Thanh Khê. Họ tắt màn hình ảo để lặng lẽ nối tiếp chân nhau tìm về con hẻm nhỏ số 748 đường Trần Cao Vân (TP. Đà Nẵng) để đến Nhà Mẹ Nhu.

Ngôi nhà cấp bốn giản dị nằm nép mình giữa khu vườn rộng 600m². Bên phần mộ của Mẹ Nhu – người mẹ anh hùng tên thật là Lê Thị Dảnh (1914–1968) – và người chồng quá cố là khoảng vườn xanh. Xen sắc vàng hoa hoàng anh tỏa hương dịu ngọt cùng từng chùm quả mít, sa kê lúc lỉu đầy sức sống mới dường như không gian này những ngày tháng Bảy không khi nào ngớt tỏa hương trầm tưởng nhớ.

Thắp hương tri ân tại di tích Nhà Mẹ Nhu và 7 dũng sĩ Thanh Khê. Ảnh: BH.

Đón chúng tôi, ông Phạm Phú Lý (82 tuổi), con trai thứ tư của Mẹ Nhu. Bước chân tuổi xế chiều như bị bóng thời gian ghì lại, chậm rãi hơn, nếp nhăn đầy gió sương hằn trên gương mặt. Nhưng, chỉ cần nhắc về Mẹ, giọng người đàn ông từng trải bao thăng trầm của đời người lại rưng rưng thương nhớ.

Ông Lý dẫn chúng tôi hướng ra căn hầm bí mật được đào từ năm 1968 ngay dưới nền nhà cũ. Cửa hầm nhỏ hẹp chỉ vừa một người lách qua. Ánh đèn pin le lói quét qua tường đất, không gian ngột ngạt, hầm hập hơi nóng chỉ vừa đủ đặt một chiếc bàn gỗ nhỏ và ngọn đèn. Nơi đây từng là căn cứ lõm che chở cho các chiến sĩ biệt động Quận Nhì.

Căn hầm nhỏ nơi mẹ Nhu nuôi giấu cán bộ, chiến sĩ. Ảnh: BH.

Mồ hôi tứa ra, ướt cả vạt áo. Sống mũi cay xè khi chợt nghĩ đến các chiến sĩ đã từng ẩn nấp ở hầm tối đây để đợi thời cơ chiến đấu, bà mẹ quê chân chất nuôi giấu cán bộ, chiến sĩ ở căn hầm nhỏ bằng ý chí lớn. Chúng tôi lặng đi.

Vịn vào miệng hầm, ông Lý khẽ khàng nhẹ tay với từng viên gạch mới như thể Mẹ Nhu vẫn còn nằm đó, cảm tưởng dáng mẹ gầy ngã xuống ngay trên miệng hầm như mới hôm qua. Ông Lý bồi hồi nhớ lại rạng sáng ngày 26/12/1968:

"Mẹ tôi có sáu người con. Năm đó, tôi 24 tuổi, tuổi trẻ phơi phới. Các em tôi có đứa mới 15, 18 tuổi. Bị kẻ phản bội chỉ điểm, cơ sở bị lộ. Địch bao vây toàn bộ khu vực Thanh Khê. Chúng bắt em tôi - Phạm Phú Long, tra khảo dã man nhưng không khai thác được gì. Không khuất phục được người con, chúng quay sang trấn áp Mẹ. Mẹ kiên cường quyết không khai. Mẹ giữ bí mật. Khi địch tràn vào, Mẹ dậm mạnh chân xuống đất hô lớn báo động: 'Địch định vô đây!'. Chúng xả súng... Mẹ ngã xuống, hy sinh ngay trên miệng hầm...".

Tham quan căn hầm nhỏ, nghe chuyện Mẹ Nhu anh hùng. Ảnh: BH.

Ông Lý chỉ lên miệng hầm: "Đây, mẹ Nhu của tôi ngã ở miệng hầm này đây. Mẹ hy sinh ở đây". Khi sống mẹ sớt từng hạt gạo, củ khoai, tiếp nước cho chiến sĩ, khi mất đi mẹ dùng thân che miệng hầm để đảm bảo an toàn cho cán bộ, chiến sĩ. Từ người mẹ của sáu người con, Mẹ Nhu trở thành người Mẹ anh hùng được nhắc mãi trong khúc tráng ca của Thanh Khê nói riêng, Việt Nam nói chung.

Mẹ Nhu đã thắp sáng ngọn lửa chiến đấu ngoan cường. 7 dũng sĩ Thanh Khê từ hai căn hầm nhà Mẹ Nhu và Mẹ Hiền đồng loạt bật nắp, nổ súng phản kích quyết liệt, phá vỡ vòng vây quân địch và đi vào trang sử hào hùng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Trong phòng lưu niệm, sau lớp kính trong suốt là chiếc niêu đồng nhỏ, hộp thiếc đưa cơm và tấm áo vải bạc màu ngấm vệt máu khô của Mẹ. Ông Lý vuốt nhẹ từng tấm, món di vật:

"Mẹ mất rồi, tôi chỉ biết gọi 'Mẹ ơi' mỗi khi nhớ... Nhưng tôi cảm thấy vinh dự và tự hào lắm khi được làm con của Mẹ, có em là Phạm Phú Long anh dũng, kiên cường."

Ông Phạm Phú Lý (82 tuổi), con trai thứ tư của Mẹ Nhu. Ảnh: BH.

Tiếng gọi "Mẹ ơi" thật khẽ từ người con đã ở tuổi xưa nay hiếm khiến ai nấy nghe xong cũng ứa nước mắt từ khi nào lăn dài trên má. Chiến tranh đã lùi xa. Những vệt máu khô loang thấm từng sợi vải vẫn còn đó thành kỷ vật. Chén cơm, cái dĩa ân tình còn đó. Không ai nói với ai. Chỉ có những đôi mắt đỏ hoe về thăm rồi lặng lẽ dừng thật lâu trước di ảnh người phụ nữ nhỏ bé mà kiên trung. Sự biết ơn vô hạn ngập tràn trong lòng.

 Chiếc khăn tay, tấm áo của Mẹ Nhu. Ảnh: Bảo Hòa.

Di tích nhà Mẹ Nhu được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia từ năm 2009. Ông Lý săn sóc mấy chục năm, nâng niu từng hoài niệm từ mái nhà ba gian, mái tranh có Mẹ Nhu hiền từ và bày tỏ sự biết ơn sự quan tâm của địa phương để ngôi nhà mẹ được khang trang, đón nhiều đoàn về thăm như hôm nay.

Những ký ức hào hùng tạc vào dáng núi, dòng sông

Hành trình về nguồn tiếp tục mở ra không gian văn hóa – lịch sử rộng lớn của vùng đất Đà Nẵng.

Sau khi được số hóa, nhiều địa chỉ đỏ ngày càng thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước đến tham quan, tìm hiểu. Thành Điện Hải, nằm uy nghi bên bờ sông Hàn với lớp rêu phong gần hai thế kỷ, nơi từng cùng đồn An Hải giữ vững cửa biển Đà Nẵng.

Bảo tàng Hồ Chí Minh (Chi nhánh Quân khu 5) nơi lưu giữ căn Nhà sàn và ao cá Bác Hồ được phục dựng theo tỷ lệ 1/1, như một khoảng lặng dịu dàng về tình cảm bao la của Bác dành cho miền Nam ruột thịt. Bên cạnh đó, đình làng Nại Nam (năm 1905) từng là trạm giao liên bí mật và là nơi chứng kiến những lễ kết nạp Đảng thiêng liêng giữa mưa bom lửa đạn.

Nếu Nhà Mẹ Nhu là tượng đài sừng sững về đức hy sinh can trường, thì Địa đạo Kỳ Anh lại là bản trường ca cất lên từ lòng đất, khiến ai biết đến cũng phải ngỡ ngàng trước sức mạnh phi thường của sự đoàn kết nhân dân.

Nằm bình yên tại khối phố Thạch Tân (phường Bàn Thạch), giữa giao điểm của phố cổ Hội An và sân bay Chu Lai, địa đạo là một trong ba hệ thống "mạch máu ngầm" vĩ đại. 32km đường hầm ấy được tạc nên hoàn toàn bằng sức người, bằng những đôi tay chai sần, trên nền đất cát ven biển vốn dễ sạt lở.

Chỉ cần đặt chân xuống, cả một "thành phố ngầm" thu nhỏ sẽ mở ra. Nơi đây lưu dấu những hầm chỉ huy đầy bí ẩn, hầm quân y ăm ắp tình người, kho lương thực dự trữ, đường liên lạc xuyên suốt và cả những lỗ thông hơi được ngụy trang tinh vi, khéo léo.

Mạng lưới địa đạo len lỏi qua từng mái nhà, giếng nước, bếp lửa và đặc biệt chạy xuyên dưới nền đình cổ Thạch Tân. Người dân vẫn kể cho nhau nghe câu chuyện năm 1968, khi xe tăng quân địch gầm rú với xích sắt định kéo sập ngôi đình, nhưng những sợi xích liên tục đứt gãy trước sự kiên cường của lòng dân. Câu chuyện ấy, hôm nay, vẫn vẹn nguyên là biểu tượng khẳng định về chân lý "lòng dân là thành lũy vững chắc nhất".

Kỳ Anh không chỉ có ký ức chiến tranh, mà còn là nơi lưu giữ hồn quê xứ Quảng. Tháng Bảy về, tiếng khung dệt chiếu Thạch Tân lại lách cách vang lên, như nhịp đập của sự sống tiếp diễn. Những làn điệu bài chòi, hò vè ngân nga bên bữa cơm khoai sắn – những món ăn giản dị từng nuôi dưỡng chí khí bao chiến sĩ năm xưa.

Những ngày cuối tháng 7/2026, UBND phường Bàn Thạch tổ chức Lễ hội văn hóa – du lịch "Địa đạo Kỳ Anh – Bãi sậy sông Đầm" với chủ đề đầy kiêu hãnh: "Bản hùng ca trong lòng đất" (từ ngày 24 đến 30/7/2026).

Các hoạt động tái hiện bộ đội hành quân về làng, bữa cơm chiến sĩ, nghề dệt chiếu truyền thống, thả hoa đăng trên sông Đầm thơ mộng hay chèo kayak khám phá... không chỉ là sự tri ân quá khứ mà còn hướng đến du lịch về nguồn giàu bản sắc. Nơi du khách có thể chạm đến nguyên bản giá trị của lòng biết ơn sâu sắc.

Thắp nến ở nghĩa trang liệt sĩ Hòa Khánh. Ảnh: BH.

Sau khi sáp nhập địa giới hành chính, Đà Nẵng hiện thêm danh sách nhiều di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia. Cùng với việc số hóa VR360, các lễ hội văn hóa – du lịch về nguồn như "Địa đạo Kỳ Anh – Bãi sậy sông Đầm" mang lại trải nghiệm tái hiện hành quân, chèo thuyền, dệt chiếu... lịch sử hòa vào dòng chảy du lịch di sản trên tuyến đường kết nối Huế – Đà Nẵng – Hội An – Mỹ Sơn.

Thắp nến tri ân các anh hùng liệt sĩ. Ảnh: BH.

Khi công nghệ dẫn đường, trái tim sẽ tiếp bước

Sinh viên Nguyễn Thị Minh Trang (quận Liên Chiểu, TP. Đà Nẵng) bày tỏ: "Số hóa địa chỉ đỏ giúp chúng tôi tìm đến địa chỉ di tích lịch sử cách mạng dễ dàng. Nhưng chỉ khi tận mắt thấy tấm áo thấm máu, tận tai nghe câu chuyện từ nhân chứng sống, trái tim mới thực sự rung lên. Cảm giác thiêng liêng đó không gì đánh đổi được."

Công nghệ không thay thế ký ức. Công nghệ mở đường để con người tìm đến ký ức.

Anh Hồ Thanh Hải, Ban Thường vụ Đoàn Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng chia sẻ xúc động khi gặp gỡ và nghe chuyện Mẹ Nhu từ chính con trai của Mẹ. "Chúng tôi tổ chức cho sinh viên đến thăm nhà Mẹ Nhu, thắp hương tại Tượng đài Mẹ Nhu trên đường Điện Biên Phủ và gặp gỡ các nhân chứng lịch sử. Việc kết hợp giữa số hóa và trải nghiệm thực tế mang lại hiệu quả tuyệt vời. Số hóa giúp các bạn nắm trước thông tin, nhưng khi đến tận nơi, mắt thấy tai nghe những kỷ vật thấm máu, hiệu quả ghi nhớ và cảm xúc tri ân sẽ tăng lên gấp đôi."

Tuổi trẻ trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng và Trung đoàn BB971 thăm di tích Nhà Mẹ Nhu.

Chị Ngô Thị Hoàng Vân, Phó Bí thư Đoàn trường, Chủ tịch Hội Sinh viên trường Đại học Sư Phạm - Đại học Đà Nẵng nhận định: "Những thông tin số hóa trên mạng là cầu nối ban đầu vô cùng quan trọng, giúp các bạn trẻ ở khắp mọi miền đất nước dễ dàng tiếp cận, từ đó hun đúc và nuôi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước qua niềm tự hào dân tộc."

"Mỗi 'địa chỉ đỏ' là một "cột mốc" định vị tâm hồn của dân tộc anh hùng. Nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay không quên hững tấm gương yêu nước nồng nàn khi dưới mỗi tấc đất bình yên của Tổ quốc, sự tự do quý giá hôm nay ngân vang bản hùng ca sự hy sinh và khát vọng độc lập của dân tộc Việt Nam.