Đại hội Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam: Bước chuyển mang tính bước ngoặt của đội ngũ trí thức KH&CN

Đại hội IX Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật VIệt Nam: Chuyển từ tập hợp tri thức sang phát huy nguồn lực trí tuệ . Từ đổi mới phương thức tập hợp trí thức, kết nối chuyên gia trong và ngoài nước đến xây dựng hệ sinh thái số và đặt hàng những bài toán khoa học, công nghệ cụ thể, Đại hội IX Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam mở ra một giai đoạn đổi mới mạnh mẽ trong cách tổ chức và phát huy nguồn lực trí thức.

Ngày 24/8/2026, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) đã tổ chức buổi gặp mặt đại diện các cơ quan thông tấn, báo chí để thông tin chính thức về Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Buổi gặp mặt báo chí về Đại hội Đại biểu toàn quốc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031 - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Giang 

Theo Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Đại hội IX sẽ diễn ra trong hai ngày 27 và 28/8/2026 tại Trung tâm Hội nghị quốc gia, Hà Nội, với sự tham dự của 489 đại biểu chính thức, đại diện cho đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ và các tổ chức thành viên trong hệ thống.

Trong số này, 233 đại biểu có học vị tiến sĩ, tiến sĩ khoa học, chiếm 47,65%; 94 đại biểu có học hàm Giáo sư, Phó Giáo sư, chiếm 19,22% và 90 đại biểu là nữ, chiếm 18,4%. Đại biểu cao tuổi nhất 88 tuổi (GS.TS Nguyễn Lân Dũng) và đại biểu trẻ tuổi nhất 34 tuổi (Viện Nghiên cứu Phát triển Y dược Việt, chức vụ Bí thư kiêm Chủ tịch Hội đồng quản lý).

Đại hội IX diễn ra trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng được xác định là những động lực quan trọng của tăng trưởng. Với hơn 2,2 triệu trí thức khoa học và công nghệ trong hệ thống, yêu cầu đặt ra với VUSTA trong giai đoạn mới không chỉ là tiếp tục tập hợp lực lượng, mà quan trọng hơn là phát huy hiệu quả nguồn lực trí tuệ, kết nối tri thức với những bài toán phát triển cụ thể của đất nước.

Chuẩn bị cho một nhiệm kỳ đổi mới và phát triển

PGS. TS Phạm Ngọc Linh - Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam phát biểu tại buổi gặp mặt báo chí.

Phát biểu tại buổi gặp mặt, PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, cho biết Đại hội IX có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực then chốt.

Theo ông Linh, Đại hội không chỉ là dịp tổng kết nhiệm kỳ vừa qua, mà còn đánh dấu một giai đoạn chuyển mình mới của Liên hiệp Hội trong việc tập hợp, phát huy vai trò của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ. Đây cũng là thời điểm tổ chức xác định lại những yêu cầu, nhiệm vụ và phương thức hoạt động phù hợp với các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước trong giai đoạn mới.

Th.S Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký Liên hiệp Hội Việt Nam, thông tin về công tác chuẩn bị Đại hội IX cũng như các nhiệm vụ trọng tâm được xác định cho nhiệm kỳ 2026 - 2031. Theo ông, Đại hội sẽ là dịp để nhìn lại kết quả hoạt động của toàn hệ thống trong nhiệm kỳ qua, đồng thời xác định những định hướng mới nhằm nâng cao vai trò của Liên hiệp Hội trong việc tập hợp đội ngũ trí thức, tham gia tư vấn, phản biện và đóng góp cho quá trình phát triển đất nước.

Th.S Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký Liên hiệp Hội Việt Nam phát biểu tại buổi gặp mặt báo chí.

Trong nhiệm kỳ tới, Liên hiệp Hội định hướng đổi mới phương thức tập hợp và phát huy đội ngũ trí thức; tăng cường hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong hoạt động của hệ thống.

Một trong những yêu cầu quan trọng được đặt ra là đổi mới cách thức tổ chức hoạt động theo hướng gắn với hiệu quả thực chất và các sản phẩm cụ thể. Bên cạnh việc tiếp tục phát huy vai trò của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, Liên hiệp Hội cũng hướng tới mở rộng kết nối với trí thức trẻ, các chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài và các tổ chức khoa học, công nghệ.

Sau phần thông tin về công tác chuẩn bị và định hướng nhiệm kỳ mới, đại diện các cơ quan báo chí đã đặt nhiều câu hỏi liên quan đến việc thu hút trí thức Việt Nam ở nước ngoài, làm chủ các công nghệ chiến lược và đổi mới cơ chế hoạt động của Liên hiệp Hội trong giai đoạn tới.

Làm thế nào để thu hút trí thức Việt Nam ở nước ngoài?

Phóng viên Báo Nhân Dân đặt câu hỏi: “Nghị quyết 57 đặt ra những yêu cầu cao về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số,  nhiệm kỳ tới Liên hiệp Hội sẽ có những giải pháp gì cụ thể để thu hút, tập hợp đội ngũ trí thức, chuyên gia, nhà khoa học giỏi của Việt Nam ở nước ngoài để vào công cuộc phát triển đất nước?”

PGS. TS Phạm Ngọc Linh giải đáp thắc mắc.

Trả lời câu hỏi này, ông Phạm Ngọc Linh cho biết Liên hiệp Hội Việt Nam hiện đã tham gia nhiều tổ chức khoa học quốc tế, có các hoạt động hợp tác song phương với nhiều quốc gia và khu vực. Đây là một trong những nền tảng để tổ chức mở rộng kết nối với đội ngũ trí thức Việt Nam ở nước ngoài.

Theo ông Linh, Việt Nam hiện có khoảng 600.000 trí thức đang sinh sống và làm việc ở nước ngoài. Nhiều người trong số đó vẫn quan tâm và mong muốn đóng góp cho đất nước.

Một trong những giải pháp được Liên hiệp Hội định hướng triển khai trong thời gian tới là xây dựng VUSTA Global, một nền tảng phục vụ việc định danh và kết nối đội ngũ trí thức, chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài.

Thông qua nền tảng này, Liên hiệp Hội hướng tới kết nối các chuyên gia với những bài toán nghiên cứu và công nghệ cụ thể trong nước, đặc biệt là các lĩnh vực công nghệ lõi và công nghệ nguồn.

Ông Linh nhấn mạnh, Liên hiệp Hội không trực tiếp thực hiện tất cả các nhiệm vụ nghiên cứu mà đóng vai trò đầu mối kết nối. Với hệ thống 126 hội thành viên, gồm 34 Liên hiệp Hội địa phương và 92 hội ngành toàn quốc, cùng 575 viện và trung tâm khoa học và công nghệ hoạt động trên nhiều lĩnh vực, tổ chức có thể kết nối các nhà khoa học trong nước với chuyên gia ở nước ngoài để cùng giải quyết những bài toán cụ thể.

Làm chủ công nghệ chiến lược bằng cách kết nối nguồn lực

Tiếp nối nội dung này, phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam đặt câu hỏi: “Nếu như năm 1945, độc lập là quyền tự quyết của dân tộc, thì bước sang giai đoạn hiện nay, quyền tự quyết của dân tộc phụ thuộc nhiều vào câu chuyện chúng ta làm chủ các công nghệ chiến lược. Vậy đối với việc làm chủ các công nghệ chiến lược, trong nhiệm kỳ tới Liên hiệp Hội sẽ có những giải pháp cụ thể như thế nào để giúp các nhà khoa học, các tổ chức trong Hội làm chủ các lĩnh vực này? Và Liên hiệp Hội đặt ra mục tiêu làm chủ những công nghệ chiến lược nào trong giai đoạn tới?”

Trả lời câu hỏi của phóng viên, ông Phạm Ngọc Linh cho biết một số lĩnh vực công nghệ được định hướng kết nối và huy động nguồn lực nghiên cứu gồm 6G, công nghệ bán dẫn, AI và sản xuất chip thông minh.

Theo ông, vai trò của Liên hiệp Hội là tạo ra đầu mối kết nối giữa chuyên gia, nhà khoa học, các hội ngành và tổ chức khoa học công nghệ trong nước cũng như quốc tế.

Bên cạnh việc kết nối nguồn lực cho nghiên cứu các công nghệ mũi nhọn, ông Linh cho biết Liên hiệp Hội cũng đang tính đến giải pháp thúc đẩy thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.

Hiện nay, hằng năm hệ thống tổ chức nhiều giải thưởng và hội thi như Giải thưởng Sáng tạo Khoa học Công nghệ Việt Nam - VIFOTEC, Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật hay Cuộc thi Sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng. Tuy nhiên, việc kết nối các sáng kiến, giải pháp sau khi đạt giải với thị trường và nhà đầu tư chưa được thực hiện một cách bài bản.

Trong thời gian tới, Liên hiệp Hội định hướng đóng vai trò đầu mối kết nối các giải pháp, sáng kiến khoa học công nghệ với các quỹ đầu tư mạo hiểm và nhà đầu tư, hướng tới đưa sản phẩm vào thực tiễn.

Chuyển từ cấp phát sang đặt hàng theo nhiệm vụ cụ thể

Phóng viên Tạp chí VietTimes cũng đặt vấn đề: “Theo tinh thần đổi mới của Trung ương, mọi hoạt động hiện nay đều yêu cầu phải có sản phẩm cụ thể. Trước đây, cơ chế tài chính đối với các hội đoàn thể được Nhà nước giao nhiệm vụ chủ yếu là cấp phát, nhưng đang dần chuyển sang hướng đặt hàng theo nhiệm vụ. Vậy trong nhiệm kỳ tới, Liên hiệp Hội sẽ đổi mới và thích ứng như thế nào với cơ chế tài chính này, khi yêu cầu đặt ra không còn là những hoạt động chung chung mà phải có sản phẩm cụ thể?”

Trả lời câu hỏi này, ông Nguyễn Quyết Chiến cho biết Liên hiệp Hội đang đứng trước yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động theo hướng hiệu quả và thực chất hơn. Theo đó, việc đổi mới không chỉ nằm ở cách tổ chức hoạt động mà còn gắn với yêu cầu xác định rõ nhiệm vụ, sản phẩm đầu ra và hiệu quả thực tế. Khi cơ chế tài chính chuyển dần từ cấp phát sang đặt hàng, các tổ chức trong hệ thống cũng sẽ phải chủ động hơn trong việc xác định nhiệm vụ, xây dựng sản phẩm và chứng minh hiệu quả của nguồn lực được sử dụng.

Định hướng này cũng đặt ra yêu cầu tăng cường kết nối giữa hoạt động khoa học với nhu cầu thực tiễn của đất nước, từ nghiên cứu, tư vấn, phản biện đến ứng dụng và thương mại hóa các sản phẩm khoa học công nghệ.

Xây dựng hệ sinh thái số cho cộng đồng trí thức

Chuyển đổi số toàn diện là một trong những điểm nhấn của nhiệm kỳ mới. Liên hiệp Hội Việt Nam định hướng xây dựng hệ sinh thái “VUSTA Digital”, gồm nền tảng định danh VUSTA ID, kho tri thức số Knowledge Hub ứng dụng AI, nền tảng tư vấn E-Consultancy và văn phòng điện tử e-Office kết nối liên thông.

Nếu VUSTA Global hướng ra bên ngoài để kết nối nguồn lực trí thức toàn cầu, thì VUSTA Digital được định hướng trở thành hạ tầng số phục vụ kết nối và phát huy nguồn lực bên trong hệ thống.

Đây có thể xem là một trong những điểm mới đáng chú ý của nhiệm kỳ IX. Bởi khi quy mô hệ thống ngày càng lớn, phương thức quản lý, chia sẻ tri thức và kết nối chuyên gia dựa trên các phương thức truyền thống sẽ khó đáp ứng đầy đủ yêu cầu mới.

Một hệ sinh thái số, nếu được triển khai hiệu quả, có thể giúp hình thành một không gian chung để định danh chuyên gia, lưu trữ và khai thác tri thức, kết nối các nhóm nghiên cứu, tiếp nhận yêu cầu tư vấn và tạo ra những kênh tương tác mới giữa đội ngũ trí thức với cơ quan quản lý, doanh nghiệp và xã hội.

Đặc biệt, việc đưa AI vào kho tri thức số mở ra khả năng khai thác nguồn dữ liệu khoa học, chuyên môn theo những phương thức mới, hỗ trợ quá trình tìm kiếm, tổng hợp và chia sẻ tri thức trong toàn hệ thống.

Trẻ hóa để tạo thêm không gian sáng tạo

Cùng với chuyển đổi số, trẻ hóa đội ngũ cũng là một nội dung được nhấn mạnh trước thềm Đại hội IX.

Theo định hướng được đưa ra, trẻ hóa không đồng nghĩa với thay thế đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, mà là tạo cơ chế để kinh nghiệm của các nhà khoa học đi trước kết hợp với năng lực sáng tạo, công nghệ và cách tiếp cận mới của thế hệ trí thức trẻ.

VUSTA dự kiến xây dựng chiến lược thu hút trí thức trẻ, mở rộng không gian để lực lượng này tham gia hoạt động tư vấn, phản biện và các nhiệm vụ chuyên môn. Đây cũng là cách tạo thêm nguồn lực kế cận cho hệ thống trong bối cảnh khoa học, công nghệ đang thay đổi nhanh chóng.

Nhìn từ các nội dung được trao đổi tại buổi gặp mặt báo chí, có thể thấy Đại hội IX không chỉ đặt ra câu chuyện về một nhiệm kỳ hoạt động mới, mà còn phản ánh một yêu cầu lớn hơn đối với VUSTA: thay đổi cách thức tổ chức và phát huy nguồn lực trí thức trong một nền kinh tế ngày càng dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ và dữ liệu.

Từ tập hợp trí thức sang phát huy nguồn lực trí thức; từ kết nối theo phương thức truyền thống sang kết nối trên nền tảng số; từ sáng kiến, kết quả nghiên cứu đến sản phẩm có khả năng ứng dụng; từ hoạt động theo kế hoạch sang đặt hàng những nhiệm vụ và sản phẩm cụ thể - đó là những chuyển động đáng chú ý được đặt ra trước thềm Đại hội IX.

Với chủ đề “Đoàn kết - Sáng tạo - Đột phá - Phát triển”, Đại hội đại biểu toàn quốc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam lần thứ IX sẽ diễn ra trong hai ngày 27 và 28/8/2026 tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Hà Nội. Đây được kỳ vọng là dấu mốc mở ra một giai đoạn đổi mới mạnh mẽ hơn trong việc tập hợp, kết nối và phát huy nguồn lực trí thức khoa học và công nghệ, góp phần đưa tri thức trở thành một nguồn lực quan trọng cho phát triển đất nước.