Đáng lo ngại tình trạng AI xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, bên thứ 3 ngang nhiên 'đánh cắp' bản quyền

Song song với sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu, giới sáng tạo và ngành công nghiệp sáng tạo toàn cầu đang phải đối mặt với vô số nguy cơ khiến lợi ích chính đáng bị xâm phạm một cách 'hiển nhiên'.

Một vụ việc gây chấn động trong ngành công nghiệp âm nhạc đầu năm 2026 đã phơi bày rõ ràng những lỗ hổng pháp lý và công nghệ trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo. Nhân vật ở trung tâm là Murphy Campbell, một nghệ sĩ dân gian độc lập tại bang Bắc Carolina, người phát hiện giọng hát của mình bị sao chép bằng AI và các bản ghi âm lại bị bên thứ ba ngang nhiên nhận vơ bản quyền.

Khi AI “đạo giọng” nghệ sĩ

Theo The Verge, vào tháng 1/2026, Campbell phát hiện hàng loạt bản cover do AI tạo ra đã xuất hiện trên hồ sơ nghệ sĩ của cô trên Spotify mà không hề có sự cho phép.

Những bản ghi này được cho là được tạo ra bằng cách thu thập dữ liệu từ các video biểu diễn của cô trên YouTube, sau đó sử dụng công cụ nhân bản giọng nói bằng AI để tái tạo giọng hát. Điều đáng nói là các nội dung giả mạo này lại được phân phối công khai dưới chính tên tuổi của Campbell, khiến người nghe khó phân biệt thật giả.

“Tôi từng nghĩ phải có nhiều lớp kiểm duyệt hơn trước khi điều này xảy ra,” Campbell chia sẻ.

“Chiếm đoạt” bản quyền bằng kẽ hở hệ thống

Không dừng lại ở việc bị giả mạo giọng hát, Campbell còn tiếp tục đối mặt với một sự việc nghiêm trọng hơn. Một tài khoản có tên “Murphy Rider” đã tải lên các video không công khai thông qua nền tảng phân phối Vydia, sau đó sử dụng hệ thống Content ID của YouTube để gửi khiếu nại bản quyền đối với chính các video hợp pháp của cô.

Kết quả là Campbell nhận được thông báo phải chia sẻ doanh thu từ video của mình cho “chủ sở hữu bản quyền”, dù thực tế đó chính là phần trình diễn của cô.

Điểm đáng chú ý là các ca khúc liên quan, như In the Pines, vốn đã thuộc phạm vi công cộng từ thế kỷ XIX. Tuy nhiên, theo luật, bản ghi âm cụ thể vẫn có thể được bảo hộ bản quyền. Điều này tạo ra một vùng xám pháp lý, nơi kẻ xấu có thể lợi dụng để đăng ký trước các bản ghi chưa được “đánh dấu” trong hệ thống nhận diện nội dung.

Vai trò của công nghệ nhận diện nội dung

Roy LaManna, nhà sáng lập Vydia, cho rằng sự cố không bắt nguồn từ AI trong khâu khiếu nại bản quyền. Theo ông, hệ thống Content ID yêu cầu sự trùng khớp chính xác về “dấu vân tay số” của bản ghi âm, điều mà AI khó có thể tạo ra hoàn toàn giống.

Ông nhận định khả năng cao là đối tượng xấu đã khai thác lỗ hổng khi Campbell chưa đăng ký bản ghi của mình vào hệ thống ACR, tức công nghệ nhận diện nội dung âm thanh. Khi đó, kẻ gian có thể “đăng ký trước”, từ đó chiếm quyền kiểm soát tạm thời đối với nội dung.

Sau khi vụ việc bị phát hiện, các khiếu nại đã được gỡ bỏ và tài khoản vi phạm bị cấm. Tuy nhiên, sự cố đã gây ra làn sóng chỉ trích mạnh mẽ, thậm chí dẫn đến các mối đe dọa nhằm vào công ty.

AI và nguy cơ “siêu gian lận” trong âm nhạc

Vụ việc của Campbell không phải là cá biệt, mà phản ánh xu hướng đáng lo ngại trên toàn cầu. IFPI cảnh báo rằng AI đang “siêu tăng tốc” các hành vi gian lận phát trực tuyến.

Trong khi đó, Sony Music cho biết họ đã yêu cầu gỡ bỏ hơn 135.000 bản deepfake liên quan đến nghệ sĩ của mình. Còn Spotify tiết lộ đã xóa hơn 75 triệu bản nhạc trong chiến dịch truy quét nội dung AI và thao túng lượt nghe.

Một vụ án tại Mỹ cũng cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề, khi một cá nhân đã sử dụng AI để tạo hàng trăm nghìn bài hát và kiếm tiền từ hàng tỷ lượt phát ảo, dẫn đến truy tố hình sự vì gian lận.

 Lỗ hổng pháp lý và bài toán kiểm soát

Trường hợp của Murphy Campbell cho thấy AI không chỉ đặt ra câu hỏi về quyền sở hữu trí tuệ đối với nội dung do máy tạo ra, mà còn làm lung lay cơ chế bảo vệ quyền đối với chính con người, từ giọng nói đến danh tính nghệ thuật.

Trong bối cảnh các nền tảng số và công cụ AI phát triển nhanh hơn khung pháp lý, những nghệ sĩ độc lập, những người không có hệ thống bảo vệ bản quyền chuyên nghiệp, đang trở thành đối tượng dễ bị tổn thương nhất.

Như chính Campbell thừa nhận, vấn đề “có lẽ sâu xa hơn nhiều so với những gì chúng ta đang thấy”. Và đó cũng là lời cảnh báo cho toàn ngành âm nhạc trong cuộc đối đầu ngày càng phức tạp với trí tuệ nhân tạo.