Để Thành phố Hồ Chí Minh bứt phá: Thành phố chủ động, Trung ương đồng hành

Luật Phát triển đô thị đi vào thực thi mở ra cho Thành phố Hồ Chí Minh những khả năng mới để chủ động lựa chọn chính sách, huy động nguồn lực và tổ chức phát triển. Cơ hội ấy đặt ra yêu cầu đổi mới cả cách thành phố hành động và cách các bộ, ngành phối hợp với thành phố.

Đồng hành với TP.HCM cần được thể hiện bằng những đóng góp cụ thể vào chất lượng và hiệu quả của các chương trình phát triển.

Giao thông, logistics, môi trường hay đổi mới sáng tạo đều gắn với hạ tầng, nguồn lực và chính sách quốc gia. Quyền chủ động của thành phố cần được kết hợp với năng lực chuyên môn và khả năng kết nối của Trung ương. Để tạo ra đột phá, TP.HCM phải chuẩn bị những phương án phát triển khả thi; các bộ, ngành cần góp sức để những phương án ấy đạt hiệu quả cao nhất. Đó là cách chuyển không gian thể chế mới thành giá trị cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế.

Thành phố chủ động tổ chức những đột phá

Tận dụng quyền mới bắt đầu từ việc lựa chọn đúng ưu tiên. TP.HCM cần tập trung vào những chương trình có khả năng tháo gỡ điểm nghẽn, nâng năng suất và cải thiện đời sống. Một chương trình được chuẩn bị kỹ, thực hiện đến cùng có thể tạo sức lan tỏa lớn hơn nhiều đề án cùng triển khai nhưng thiếu nguồn lực.

Đặc biệt, thành phố cần kết nối các công cụ chính sách trong một phương án phát triển thống nhất. Giao thông phải gắn với nhà ở, việc làm và dịch vụ; logistics gắn với sản xuất và thương mại; nghiên cứu gắn với nhu cầu doanh nghiệp. Giá trị phát triển được tạo ra từ sự phối hợp giữa những lĩnh vực ấy.

Chẳng hạn, phát triển khu vực quanh một đầu mối giao thông công cộng đòi hỏi tính toán đồng thời khả năng kết nối, mật độ xây dựng, nhà ở, trường học, không gian công cộng và nguồn vốn. Nếu từng nội dung được xử lý riêng, khu vực có thể tăng giá đất nhưng chưa cải thiện tương xứng khả năng đi lại và chất lượng sống. Một phương án đồng bộ sẽ giúp đầu tư hạ tầng tạo thêm cơ hội việc làm, tiếp cận dịch vụ và nguồn lực tái đầu tư.

Với mỗi chương trình, thành phố cần xác định phần việc thuộc thẩm quyền, điều kiện thực hiện và kết quả mong muốn. Nguồn lực địa phương phải được chuẩn bị; trách nhiệm quyết định và tổ chức thực hiện phải rõ. Sự chủ động còn thể hiện ở khả năng nhận diện sớm những nội dung cần phối hợp với Trung ương.

Đề nghị phối hợp vì vậy cần có bài toán cụ thể, phương án dự kiến và sản phẩm hỗ trợ mong muốn. Hồ sơ càng rõ, các bộ, ngành càng có điều kiện góp ý đúng trọng tâm và cùng thành phố tìm giải pháp. Chủ động là chuẩn bị đủ căn cứ để quyết định và đủ điều kiện để đưa quyết định vào cuộc sống.

Đồng hành hiệu quả là thực hiện đúng thẩm quyền, đúng thời điểm và góp sức nâng chất lượng quyết định phát triển.

Phân quyền đòi hỏi phương thức đồng hành mới

Đối với TP.HCM, việc triển khai Luật Phát triển đô thị phải xuất phát từ cơ chế dành cho đô thị đặc biệt. Các cơ quan cần xác định đúng quyền quyết định của thành phố và điều kiện thực hiện từng thẩm quyền, tránh áp dụng đồng loạt quy trình dành cho các địa phương khác.

Luật thiết kế nhiều hình thức phối hợp. Có nội dung thành phố được quyết định; có nội dung phải lấy ý kiến hoặc có ý kiến thống nhất của bộ, ngành; có nội dung thuộc thẩm quyền cơ quan nhà nước Trung ương hoặc chỉ chuyển xuống khi được giao. Riêng trường hợp cần chấp thuận của "cấp có thẩm quyền", phải hiểu theo định nghĩa của luật về cơ quan có thẩm quyền của Đảng.

Cần phân biệt quyền quyết định với điều kiện để thực hiện quyền ấy. Theo Điều 10, thành phố có thẩm quyền phê duyệt quy hoạch tổng thể, nhưng phải lấy ý kiến các bộ và chủ thể liên quan trước khi phê duyệt. Theo Điều 11, việc phê duyệt quy hoạch không gian ngầm, tầm thấp, tầm cao phải có ý kiến thống nhất của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an. Trong cả hai trường hợp, thẩm quyền phê duyệt vẫn ở thành phố; điểm khác nhau là trường hợp thứ nhất yêu cầu thực hiện việc lấy ý kiến, còn trường hợp thứ hai đòi hỏi sự thống nhất của các bộ được luật chỉ định trước khi quyết định.

Trên cơ sở đó, thành phố và các bộ, ngành cần rà soát quy trình công tác. Việc thuộc quyền thành phố phải được xử lý chủ động; việc cần phối hợp phải có hồ sơ rõ, đầu mối và tiến độ cụ thể. Mỗi bên thực hiện đúng phần trách nhiệm của mình, giúp phương án được hoàn thiện và quyết định được ban hành kịp thời.

Điều 56 còn đặt trách nhiệm hướng dẫn chuyên môn, kiểm tra, thanh tra phù hợp với phân quyền, phân cấp và phối hợp xây dựng, thực hiện, đánh giá cơ chế, chính sách. Các bộ, ngành có thể tham gia từ giai đoạn chuẩn bị, góp dữ liệu, chuyên môn và nhận diện rủi ro.

Đồng hành hiệu quả là thực hiện đúng thẩm quyền, đúng thời điểm và góp sức nâng chất lượng quyết định phát triển.

Trung ương góp sức vào những chương trình phát triển cụ thể

Đồng hành với TP.HCM cần được thể hiện bằng những đóng góp cụ thể vào chất lượng và hiệu quả của các chương trình phát triển. Các bộ, ngành có lợi thế về tri thức chuyên môn, dữ liệu, mạng lưới quốc gia và quan hệ quốc tế. Kết nối những lợi thế ấy với nhu cầu thành phố sẽ tạo thêm năng lực giải quyết các bài toán lớn.

Trong phát triển giao thông công cộng gắn với đô thị, TP.HCM cần chủ động xây dựng phương án không gian, nhà ở, dịch vụ và tổ chức đầu tư. Bộ Xây dựng có thể góp ý về chuyên môn trong kết nối hạ tầng, an toàn và vận hành; hỗ trợ đánh giá khả năng đáp ứng của hệ thống trước những thay đổi về mật độ dân cư và nhu cầu đi lại.

Bộ Tài chính có thể phối hợp phân tích phương án huy động vốn, nghĩa vụ ngân sách và rủi ro tài chính; giúp thành phố tính toán quan hệ giữa chi phí đầu tư, nguồn thu và khả năng duy trì dịch vụ lâu dài. Bộ Nông nghiệp và Môi trường có thể hỗ trợ dữ liệu và chuyên môn về đất đai, môi trường, thủy văn và rủi ro khí hậu. Những đóng góp này cần được tổ chức trong phạm vi chức năng, thẩm quyền của từng cơ quan, gắn với yêu cầu cụ thể của chương trình.

Nhờ sự phối hợp từ đầu, thành phố có điều kiện lựa chọn phương án tốt hơn, hạn chế chi phí điều chỉnh và bảo đảm lợi ích lâu dài. Một khu vực quanh nhà ga chỉ thực sự thành công khi người dân đi lại thuận tiện, có thể tiếp cận nhà ở và dịch vụ, trong khi hạ tầng đủ sức đáp ứng nhu cầu.

Trong logistics và thương mại, giá trị đóng góp của Trung ương nằm ở khả năng kết nối toàn chuỗi. Thành phố chủ động tổ chức không gian và dịch vụ logistics; các bộ, ngành phối hợp về hạ tầng vận tải, hải quan, quản lý chuyên ngành và tiếp cận thị trường. Hiệu quả của một trung tâm logistics phụ thuộc cả vào mạng lưới bên ngoài và thời gian hàng hóa đi qua các khâu xử lý. Một điểm ách tắc trong chuỗi có thể làm giảm giá trị của những khoản đầu tư lớn.

Trong đổi mới sáng tạo, TP.HCM cần xác định những nhu cầu công nghệ cụ thể của doanh nghiệp và những vấn đề đô thị cần giải quyết. Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo có thể kết nối chương trình nghiên cứu, cơ sở đào tạo và chuyên gia với các nhu cầu đó. Sự hỗ trợ sẽ thiết thực hơn khi hướng vào một nhiệm vụ rõ ràng: làm chủ công nghệ, nâng năng suất, đào tạo nhân lực hoặc đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất.

Đồng hành có giá trị khi năng lực của hệ thống quốc gia giúp thành phố giải quyết tốt hơn những bài toán cụ thể. Từ đó, thành công tại TP.HCM có thể tạo thêm thị trường, cơ hội hợp tác và tri thức cho các địa phương khác.

Khi thành phố chủ động và Trung ương đồng hành thực chất, không gian thể chế mới sẽ trở thành sức cạnh tranh, chất lượng sống và động lực phát triển cho cả khu vực và cả nước.

Phối hợp bằng trách nhiệm và kết quả

Để những đóng góp ấy được duy trì, cần tổ chức phối hợp theo từng chương trình ưu tiên, với đầu mối, nhiệm vụ và tiến độ rõ ràng. Mỗi phía phải biết mình cần cung cấp sản phẩm gì, vào thời điểm nào và phục vụ quyết định nào, cho ai.

Thành phố nên chủ động đề xuất kế hoạch phối hợp, xác định các nội dung cần trao đổi với từng bộ. Trách nhiệm quyết định, tham mưu và cung cấp thông tin phải được phân định theo đúng pháp luật. Đầu mối phối hợp có nhiệm vụ theo dõi công việc, kết nối các cơ quan và đưa vướng mắc đến đúng cấp giải quyết.

Mỗi yêu cầu hỗ trợ cần gắn với một sản phẩm có thể kiểm chứng: bộ dữ liệu, ý kiến chuyên môn, phương án kết nối hạ tầng hoặc giải pháp xử lý một trở ngại. Thời hạn cần phù hợp với tiến độ chương trình để thông tin đến đúng lúc và được sử dụng vào quyết định.

Khi phát sinh vấn đề vượt thẩm quyền, hồ sơ trình cấp có thẩm quyền cần nêu rõ phương án, căn cứ và những nội dung còn khác nhau. Cách chuẩn bị này giúp việc điều phối liên ngành, liên vùng đi thẳng vào vấn đề cần quyết định.

Hiệu quả phối hợp cần được đo bằng kết quả phát triển: thời gian xử lý được rút ngắn, nguồn lực được sử dụng hiệu quả, chi phí đi lại và kinh doanh giảm, khả năng tiếp cận dịch vụ tăng. Phản hồi của người dân, doanh nghiệp là nguồn thông tin quan trọng để kiểm chứng những kết quả ấy.

Thành phố và các bộ, ngành cũng cần cùng đánh giá tác động liên vùng, nhận diện rủi ro và tổng kết kinh nghiệm. Những phương án có hiệu quả có thể cung cấp căn cứ cho việc hoàn thiện chính sách quốc gia. Qua đó, sự đồng hành tạo ra lợi ích hai chiều: thành phố được hỗ trợ phát triển, Trung ương có thêm bằng chứng thực tiễn để nâng chất lượng quản lý.

Luật đã mở ra cơ hội để TP.HCM phát huy mạnh hơn vai trò động lực phát triển. Thành phố cần chủ động lựa chọn, tổ chức hành động và chịu trách nhiệm về kết quả. Các bộ, ngành góp sức bằng chuyên môn, kết nối nguồn lực và phối hợp hiệu quả.

Khi thành phố chủ động và Trung ương đồng hành thực chất, không gian thể chế mới sẽ trở thành sức cạnh tranh, chất lượng sống và động lực phát triển cho cả khu vực và cả nước.