Đổi mới quản lý thương mại điện tử và tâm thế cho APEC 2027

Trong bối cảnh thương mại quốc tế đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và sự bùng nổ của thương mại điện tử, ngành Hải quan đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình “số hóa thủ tục” sang quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Qua đó tạo thuận lợi cho thương mại hợp pháp, đồng thời là yêu cầu nâng cao năng lực quản lý, bảo đảm nguồn thu, phòng chống gian lận và tăng sức chống chịu của chuỗi cung ứng.

Thách thức mới trong dòng chảy thương mại APEC

Ngày 20/8/2026, tại thành phố Đại Liên (Trung Quốc), Phiên Đối thoại Hải quan - Doanh nghiệp APEC 2026 (ACBD) đã chính thức khai mạc trong khuôn khổ Cuộc họp lần thứ hai của Tiểu ban Hải quan APEC (SCCP2). Sự kiện thu hút sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế (WCO, APEC, ASEAN) cùng các tập đoàn đa quốc gia hàng đầu. Đoàn đại biểu Việt Nam có Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn tham dự và phát biểu tại phiên khai. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp tham dự sự kiện với vai trò đối tác quan trọng của Hải quan Trung Quốc.

Với chủ đề “Gắn kết Hải quan - Doanh nghiệp, kết nối tương lai châu Á - Thái Bình Dương”, ACBD 2026 diễn ra trong thời điểm thương mại và chuỗi cung ứng khu vực đang trải qua những thay đổi sâu sắc. Sự phát triển nhanh của kinh tế số, trí tuệ nhân tạo (AI), thương mại điện tử xuyên biên giới và các mô hình kinh doanh mới đang tạo ra động lực tăng trưởng, nhưng đồng thời cũng đặt các cơ quan quản lý trước những thách thức chưa từng có.

Phát biểu tại phiên khai mạc, Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn cho rằng môi trường thương mại mới đang đặt ra yêu cầu kép đối với cơ quan Hải quan: vừa phải tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động thương mại hợp pháp, vừa phải nâng cao hiệu quả quản lý, bảo đảm tuân thủ pháp luật, thu ngân sách và tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.

"Đối với Hải quan Việt Nam, chuyển đổi số không đơn thuần là số hóa các thủ tục hải quan hiện hành, mà là sự chuyển đổi căn bản mô hình quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ hiện đại. Mục tiêu cốt lõi là tăng tính dự báo, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và minh bạch hóa toàn bộ quy trình", Phó Cục trưởng Cục Hải quan Việt Nam nhấn mạnh.

Quang cảnh Phiên Đối thoại Hải quan - Doanh nghiệp APEC 2026 (ACBD 2026) diễn ra tại Đại Liên, Trung Quốc.

Mô hình quản lý Thương mại điện tử xuyên biên giới: Kinh nghiệm từ Việt Nam

Một trong những điểm nhấn tại ACBD 2026 là Phiên thảo luận về “Thúc đẩy hợp tác, tính bao trùm và tăng trưởng bền vững khu vực châu Á - Thái Bình Dương”. Tại đây, đại diện Hải quan Việt Nam đã chia sẻ thực tiễn triển khai “Mô hình quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử”.

Theo đó, Hải quan Việt Nam tập trung vào việc thiết lập cơ chế kết nối và chia sẻ dữ liệu trực tiếp giữa cơ quan Hải quan với các chủ thể trong hệ sinh thái thương mại điện tử (sàn giao dịch, doanh nghiệp vận tải, logistics, đại lý hải quan); đồng thời tăng cường xác thực thông tin người giao dịch và áp dụng công nghệ quản lý rủi ro để ngăn chặn hành vi buôn lậu, gian lận thương mại.

Mô hình này nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng doanh nghiệp quốc tế. Bên lề sự kiện, đoàn công tác Hải quan Việt Nam đã có cuộc làm việc song phương với đoàn lãnh đạo Tập đoàn FedEx do ông Raj Subramaniam, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc điều hành toàn cầu, làm trưởng đoàn.

Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn phát biểu tại phiên khai mạc sự kiện Đối thoại Hải quan - Doanh nghiệp APEC 2026 (ACBD 2026) 

Tại buổi làm việc, Chủ tịch FedEx khẳng định Việt Nam tiếp tục là thị trường chiến lược trong chuỗi logistics toàn cầu của tập đoàn và đánh giá cao những nỗ lực cải cách thủ tục hành chính của Hải quan Việt Nam thời gian qua. Trước áp lực từ lượng lô hàng chuyển phát nhanh gia tăng đột biến do thương mại điện tử, FedEx bày tỏ mong muốn sẵn sàng chia sẻ các giải pháp công nghệ, thuật toán AI và kết nối dữ liệu để hỗ trợ Hải quan Việt Nam xây dựng hệ thống quản lý chuyên biệt mới.

Sẵn sàng tâm thế cho APEC 2027

Sự chủ động của Hải quan Việt Nam tại ACBD 2026 mang ý nghĩa chiến lược quan trọng, tạo bước đà cho sự kiện Việt Nam chính thức đăng cai APEC 2027 và đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Tiểu ban Hải quan APEC (SCCP).

Phó Cục trưởng Âu Anh Tuấn chia sẻ, thông qua chuỗi hội nghị tại Đại Liên, Hải quan Việt Nam không chỉ tích cực tham gia thảo luận các chương trình nghị sự vĩ mô như ứng dụng AI, quản lý an toàn thực phẩm, chương trình Doanh nghiệp ưu tiên (AEO)... mà còn chủ động tiếp thu các khuyến nghị, kinh nghiệm thực tiễn từ các nền kinh tế thành viên APEC và giới kinh doanh.

Việc kế thừa những kết quả đạt được từ Năm APEC Trung Quốc 2026 sẽ là nền tảng để Việt Nam xây dựng một chương trình nghị sự thiết thực, hướng tới mục tiêu tự do hóa thương mại, tạo thuận lợi đầu tư và củng cố liên kết kinh tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương trong Năm APEC 2027.