Dùng AI tạo video mang phong cách hoạt hình Doraemon quảng bá cho trường học có vi phạm quyền sở hữu trí tuệ không?

Những ngày qua, việc một cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên sử dụng video do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra để quảng bá cho trường đã thu hút được sự quan tâm lớn từ cư dân mạng. Tuy nhiên, bên cạnh những lời khen, câu hỏi về vấn đề bản quyền cũng được đặt ra.

Những ngày gần đây, dư luận đặc biệt quan tâm tới loạt video quảng bá hình ảnh một trường đại học trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên được xây dựng theo phong cách hoạt hình với sự xuất hiện của các nhân vật quen thuộc như Doraemon, Nobita, Shizuka, Jaian và Suneo.

Các video được đăng tải công khai trên mạng xã hội, tái hiện không gian giảng đường, sân trường, hoạt động học tập và ngoại khóa dưới hình thức hoạt hình hóa. Đáng chú ý, nhiều phân cảnh xuất hiện tên gọi và biểu trưng của nhà trường, cho thấy mục đích truyền thông, quảng bá hình ảnh đơn vị đào tạo.

Các video được làm theo phong các phim hoạt hình Nhật Bản Doraemon được đăng tải trên fanpage của cơ sở giáo dục nhằm mục đích quảng bá đã thu hút được sự chú ý lớn của cư dân mạng. Ảnh:  Báo Văn Hóa

Do 'ăn theo' sức nóng từ sự kiện TV Asahi công bố tập phim đặc biệt lấy bối cảnh tại Việt Nam mang tên "Món quà là chuyến du lịch ở Việt Nam" được thực hiện nhân dịp sinh nhật của Shizuka, video sau khi được đăng tải trên fanpage của cơ sở này đã thu hút lượng lớn tương tác từ cộng đồng mạng, các video này đã được gỡ khỏi những fanpage từng đăng tải. Tuy nhiên, việc đăng tải rồi gỡ bỏ loạt video quảng bá sử dụng hình tượng Doraemon đã làm dấy lên những tranh luận về bản quyền trong thời đại AI, khi các nhân vật nổi tiếng và phong cách nghệ thuật được tái tạo ngày càng dễ dàng bằng công nghệ.

AI không làm mất hiệu lực bảo hộ bản quyền đối với các nhân vật nổi tiếng

Theo các chuyên gia sở hữu trí tuệ, việc tái hiện các nhân vật nổi tiếng trong một sản phẩm truyền thông công khai có thể đặt ra nhiều vấn đề pháp lý cần xem xét. Tùy thuộc vào mức độ tương đồng, cách thức khai thác và mục đích sử dụng, hành vi này có thể được đánh giá dưới góc độ sao chép tác phẩm hoặc tạo ra tác phẩm phái sinh từ tác phẩm gốc.

Đặc biệt, khi các nhân vật được sử dụng trong nội dung có yếu tố quảng bá thương hiệu, quảng bá dịch vụ hoặc quảng bá hình ảnh tổ chức, yêu cầu về sự cho phép của chủ sở hữu quyền thường được đặt ra nghiêm ngặt hơn.

Nội dung sản xuất với các hình ảnh mang đậm phong cách phim hoạt hình nổi tiếng Doraemon của Nhật Bản được đăng tải trên fanpage của cơ sở giáo dục. Ảnh: Báo Văn Hóa

Trong vụ việc của cơ sở giáo dục tại Thái Nguyên, hiện chưa có thông tin về việc các đơn vị đăng tải video đã được chủ sở hữu quyền đối với Doraemon cho phép sử dụng hình tượng nhân vật hay chưa. Do đó, các nghi vấn về quyền tác giả và quyền liên quan hoàn toàn có thể đặt ra xem xét.

Một trong những lập luận thường xuất hiện thời gian gần đây là nội dung được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo nên không phải là hành vi sao chép trực tiếp từ tác phẩm gốc. Tuy nhiên, giới chuyên môn cho rằng việc sử dụng AI không đồng nghĩa với việc quyền tác giả đối với tác phẩm gốc bị vô hiệu hóa.

Theo các căn cứ pháp lý hiện hành, nếu sản phẩm đầu ra vẫn tái hiện rõ những đặc điểm nhận diện cốt lõi của nhân vật được bảo hộ, từ ngoại hình, màu sắc, trang phục đến phong cách thể hiện, thì yếu tố AI không phải là căn cứ đương nhiên để loại trừ trách nhiệm.

Nói cách khác, công nghệ chỉ là công cụ tạo ra sản phẩm. Vấn đề pháp lý vẫn nằm ở việc sản phẩm cuối cùng có khai thác trái phép tài sản trí tuệ của người khác hay không. Đây cũng là lý do nhiều quốc gia đang tích cực xây dựng khung pháp lý nhằm xử lý các tranh chấp bản quyền phát sinh từ nội dung do AI tạo ra.

Từ Doraemon đến làn sóng "AI hóa" các tài sản trí tuệ nổi tiếng

Vụ việc trên tiếp tục phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn đang diễn ra trên toàn cầu về sự bùng nổ của các công cụ AI có khả năng tái tạo nhân vật, hình ảnh và phong cách nghệ thuật nổi tiếng chỉ từ vài câu lệnh văn bản.

Với sự phát triển bùng nổ của các công cụ AI hiện nay, người dùng có thể dễ dàng tạo ra hình ảnh hoặc video mang dáng dấp của Doraemon, Pokémon, One Piece, Dragon Ball hay hàng loạt nhân vật hoạt hình nổi tiếng khác mà không cần kỹ năng hội họa chuyên nghiệp.

Không dừng lại ở nhân vật, nhiều hệ thống AI còn cho phép tạo ra tác phẩm theo những phong cách nghệ thuật đặc trưng vốn gắn liền với tên tuổi của các hãng phim hoặc họa sĩ nổi tiếng.

Trào lưu tạo hình ảnh mang phong cách Studio Ghibli từng trở thành trend được đông đảo người dùng mạng xã hội trên toàn thế giới hưởng ứng đã dấy lên tranh cãi lớn về vấn đề bản quyền. Ảnh: internet 

Làn sóng tạo ảnh "phong cách Studio Ghibli" rộ lên trong thời gian gần đây là ví dụ điển hình. Chỉ với vài thao tác đơn giản, người dùng có thể biến ảnh cá nhân thành những hình ảnh mang đặc trưng thị giác quen thuộc của các tác phẩm do hãng phim hoạt hình Nhật Bản nổi tiếng sản xuất.

Dù còn nhiều tranh luận về việc phong cách nghệ thuật có được bảo hộ bản quyền hay không, các chủ sở hữu quyền tại Nhật Bản và nhiều quốc gia khác đã liên tục bày tỏ quan ngại trước tình trạng AI tái tạo ngày càng sát với các tác phẩm gốc.

Cuộc đối đầu ngày càng gay gắt giữa ngành sáng tạo và AI

Trong những năm gần đây, trên thế giới, các tranh chấp liên quan đến AI và bản quyền đang gia tăng nhanh chóng.

Nhiều hãng phim, nhà xuất bản, công ty giải trí và chủ sở hữu tài sản trí tuệ lớn đã khởi kiện hoặc gửi yêu cầu pháp lý tới các doanh nghiệp phát triển AI vì cho rằng tác phẩm của họ bị sử dụng trái phép trong quá trình huấn luyện mô hình.

Gần đây, Warner Bros. đã tham gia làn sóng kiện nền tảng AI Midjourney với cáo buộc cho phép người dùng tạo ra hình ảnh và video mô phỏng hàng loạt nhân vật nổi tiếng như Batman, Superman, Scooby-Doo hay Tweety Bird mà không được cấp phép.

Trước đó, các tổ chức đại diện cho ngành công nghiệp nội dung Nhật Bản cũng nhiều lần bày tỏ quan ngại về việc những hệ thống AI tạo sinh có thể tạo ra các nội dung mang tính sao chép hoặc tương tự đáng kể với anime, manga và các tài sản trí tuệ nổi tiếng của nước này.

Những tranh chấp đó cho thấy một thực tế rằng khả năng tạo ra nội dung bằng AI không đồng nghĩa với quyền tự do sử dụng các tài sản trí tuệ đã được bảo hộ.

 Sự hỗ trợ của các công cụ máy móc sẽ không giúp làm giảm các vấn đề pháp lý liên quan tới quyền sở hữu trí tuệ. Ảnh: Internet

Sự phát triển của công nghệ AI đang mở ra nhiều cơ hội cho hoạt động sáng tạo và truyền thông. Tuy nhiên, cùng với đó là những rủi ro pháp lý ngày càng lớn liên quan đến bản quyền và quyền sở hữu trí tuệ.

Đối với các tổ chức, doanh nghiệp, trường học hoặc đơn vị truyền thông, việc sử dụng các nhân vật hoạt hình nổi tiếng, hình ảnh được bảo hộ hoặc các sản phẩm AI mô phỏng sát tác phẩm gốc cần được cân nhắc kỹ lưỡng trước khi công bố.

Vụ việc liên quan đến loạt video mang phong cách bộ phim hoạt hình Nhật Bản Doraemon để quảng bá trường học tại Thái Nguyên một lần nữa cho thấy công nghệ AI có thể giúp tạo ra những sản phẩm hấp dẫn và thu hút người xem, nhưng cũng tiềm ẩn các vấn đề pháp lý liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ , quyền tác giả và quyền liên quan.

Trong kỷ nguyên AI, khi ranh giới giữa sáng tạo và xâm phạm bản quyền có thể trở nên mong manh hơn, các nguyên tắc cốt lõi vẫn không thay đổi: mọi hoạt động khai thác tài sản trí tuệ của người khác được thực hiện trên cơ sở tôn trọng pháp luật và quyền lợi hợp pháp của chủ sở hữu. 

Trong bối cảnh Việt Nam đang nâng cao hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ theo tinh thần của Chỉ thị số 02/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, mỗi cá nhân, tổ chức đều cần nâng cao ý thức về việc tuân thủ các quy định liên quan tới sở hữu trí tuệ.