Dùng sách có bản quyền 'huấn luyện' Gemini, Google đối mặt vụ kiện tập thể

Tranh chấp pháp lý xung quanh vấn đề bản quyền trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo vừa tiếp tục nóng lên với một bước đi pháp lý mạnh mẽ nhắm trực tiếp vào Google. Một liên minh gồm các nhà xuất bản hàng đầu thế giới cùng các tác giả danh tiếng đã chính thức đệ đơn kiện tập thể chống lại gã khổng lồ công nghệ Mỹ. Phía nguyên đơn cáo buộc Google đã tự ý sử dụng hàng loạt tác phẩm có bản quyền để huấn luyện mô hình AI Gemini mà không hề xin phép hay trả bất kỳ khoản phí nào.

Đơn kiện được đệ trình lên Tòa án Quận phía Nam New York, quy tụ những cái tên có tầm ảnh hưởng sâu rộng trong ngành công nghiệp sách và tri thức toàn cầu như Hachette, Cengage, Elsevier, cùng nhà văn nổi tiếng Scott Turow và tổ chức bảo vệ quyền lợi tác giả S.C.R.I.B.E. Động thái này đánh dấu một cột mốc mới trong làn sóng phản kháng pháp lý của giới sáng tạo nội dung trước sự bành trướng của các tập đoàn công nghệ lớn như Google, Meta, OpenAI hay Anthropic.

Dùng sách có bản quyền 'huấn luyện' Gemini, Google đối mặt vụ kiện tập thể. Ảnh: Internet

Theo nội dung đơn kiện, hành vi vi phạm của Google được thực hiện thông qua việc tận dụng kho dữ liệu khổng lồ từ chính các nền tảng dịch vụ của hãng. Cụ thể, các nguyên đơn cáo buộc Google đã đưa hàng triệu đầu sách có bản quyền từ thư viện số Google Books và các tựa sách được người dùng tải lên Google Play vào hệ thống để làm tài liệu huấn luyện cho Gemini. Các nhà xuất bản nhấn mạnh rằng, các điều khoản sử dụng hiện tại của những nền tảng này hoàn toàn không cho phép hoặc cấp quyền khai thác dữ liệu cho mục đích đào tạo trí tuệ nhân tạo. Google Books vốn chỉ cho phép người dùng tìm kiếm và xem các đoạn trích ngắn thay vì toàn bộ văn bản.

Đơn kiện còn chỉ ra hành vi có dấu hiệu gian lận của gã khổng lồ tìm kiếm. Google bị cáo buộc đã cố tình xóa bỏ hoặc can thiệp làm thay đổi thông tin quản lý bản quyền tích hợp sẵn trên các tác phẩm. Hành động này được cho là nhằm che giấu nguồn gốc của các tài liệu bị đánh cắp, gây khó khăn cho việc truy vết và xác định các mô hình Gemini đã được đào tạo dựa trên nguồn dữ liệu nào.

Vụ kiện diễn ra trong bối cảnh các tòa án Mỹ bắt đầu cân nhắc về lập luận "sử dụng hợp lý" trong các tranh chấp bản quyền liên quan đến AI. Hai phán quyết sơ bộ tại California đã nghiêng về phía các công ty công nghệ, cho rằng việc sử dụng tác phẩm có bản quyền để đào tạo AI có thể được xem là "sử dụng hợp lý" theo luật bản quyền của Mỹ.

Tuy nhiên, cán cân pháp lý đang dần có những thay đổi mang tính bước ngoặt khi quyền lợi của các nhà sáng tạo bắt đầu được bảo vệ bằng những chế tài thực tế và vô cùng nghiêm khắc. Điển hình là trường hợp của công ty khởi nghiệp AI Anthropic, doanh nghiệp vừa phải gánh chịu mức phạt kỷ lục lên tới 1,5 tỉ USD vì hành vi vi phạm bản quyền tác phẩm dùng để đào tạo mô hình. Đây được ghi nhận là khoản bồi thường thiệt hại lớn nhất trong lịch sử luật bản quyền của nước Mỹ. Phán quyết này mở đường cho khoảng nửa triệu nhà văn đủ điều kiện nhận mức đền bù tối thiểu 3.000 USD mỗi người. Đáng chú ý, một bộ phận lớn tác giả đã kiên quyết từ chối nhận các khoản tiền dàn xếp ban đầu này để chuẩn bị cho những hành động pháp lý sâu rộng và quyết liệt hơn đối với toàn bộ ngành công nghiệp AI.

Vụ kiện giữa liên minh các nhà xuất bản lớn và Google không chỉ dừng lại ở một tranh chấp tài chính thông thường, mà còn là phép thử mang tính quyết định đối với tương lai của ngành xuất bản và công nghệ thế giới. Kết quả của vụ kiện tại New York được dự báo sẽ định hình lại toàn bộ quy chuẩn pháp lý, buộc các tập đoàn công nghệ phải tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và xây dựng một cơ chế chia sẻ lợi ích công bằng hơn nếu muốn tiếp tục phát triển các mô hình trí tuệ nhân tạo thế hệ mới.