Hành trình đưa hơn 72.000 hồ sơ, kỷ vật cán bộ đi B trở về với gia đình

(SHTT) - Nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (Bộ Nội vụ) sẽ tổ chức không gian trưng bày chuyên đề tài liệu lưu trữ và kỷ vật của cán bộ đi B với chủ đề "Thanh xuân gửi lại".

Sự kiện diễn ra từ ngày 17/7/2026 đến hết ngày 02/9/2026 tại số 12 Đào Tấn, phường Giảng Võ, thành phố Hà Nội. Đây không chỉ là một hoạt động nghiệp vụ lưu trữ đơn thuần mà còn là lời tri ân sâu sắc gửi đến một thế hệ đã hiến dâng tuổi trẻ cho Tổ quốc, đồng thời khẳng định vai trò thiêng liêng của tài liệu lưu trữ trong việc giữ gìn ký ức dân tộc.

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, hàng vạn cán bộ đi B thuộc lực lượng dân sự  bao gồm cán bộ, đảng viên, trí thức, văn nghệ sĩ, chuyên gia và công nhân kỹ thuật  đã gác lại gia đình, công việc để âm thầm vượt Trường Sơn vào miền Nam công tác, chiến đấu. Để bảo đảm bí mật tuyệt đối trước khi lên đường, họ đã gửi lại toàn bộ hồ sơ cá nhân, giấy tờ tùy thân cùng các kỷ vật tại Ủy ban Thống nhất của Chính phủ. Trải qua thăng trầm lịch sử, khối tài liệu đặc biệt này hiện đang được bảo quản nghiêm ngặt tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III với hơn 72.000 hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B thuộc 89 tỉnh, thành phố qua các thời kỳ. Khối tài liệu quý giá này bao gồm từ những đơn tình nguyện, thư từ, nhật ký, ảnh gia đình, thẻ Đảng, sổ Đoàn cho đến huân huy chương, bằng khen và nhiều tài sản cá nhân khác.

Nhằm đưa những kỷ vật này trở về đúng với chủ nhân và gia đình, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước đã đẩy mạnh số hóa toàn bộ hồ sơ, xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống tra cứu trực tuyến. Đến nay, Trung tâm Lưu trữ quốc gia III đã trực tiếp trao trả kỷ vật gốc cho 65 trường hợp, đồng thời phối hợp trao trả vàng và kỷ vật cho 150 cán bộ đi B cùng thân nhân tại các hội nghị tri ân. Đặc biệt, trong khuôn khổ Chiến dịch 500 ngày đêm tập trung tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin, đơn vị đã tích cực khai thác, cung cấp thông tin từ những trang tài liệu ố vàng để phối hợp xác minh thân nhân, giải quyết chế độ chính sách cho người có công.

Không gian trưng bày "Thanh xuân gửi lại" lần này sẽ được chia làm 3 phần chính. Phần một mang tên "Ký ức đi B" giới thiệu hơn 100 tài liệu, hình ảnh, kỷ vật gốc quý giá của các cán bộ đi B, trong đó có hồ sơ của nhiều tên tuổi lớn như Nguyễn Khoa Điềm, Nguyễn Quang Sáng, Phan Huỳnh Điểu, Đặng Thùy Trâm, Lê Anh Xuân, Dương Thị Xuân Quý... Bên cạnh các tài liệu trong nước, ban tổ chức còn giới thiệu một số hình ảnh, tư liệu tiêu biểu khai thác từ Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ thuộc Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ). Phần hai trưng bày các kết quả bước đầu của "Chiến dịch 500 ngày đêm", minh chứng cho vai trò của tài liệu lưu trữ như chiếc cầu nối tâm linh đưa các anh hùng trở về. Phần ba là khu vực "Tra cứu hồ sơ cán bộ đi B", nơi công chúng và thân nhân có thể trực tiếp tra cứu thông tin qua hệ thống điện tử, thể hiện rõ nét hiệu quả của công tác chuyển đổi số trong việc phục vụ xã hội.

Trải qua hơn nửa thế kỷ, hành trình đưa các hồ sơ, kỷ vật này trở về vẫn còn gặp nhiều khó khăn do địa giới hành chính thay đổi, thông tin liên lạc bị thất lạc, và nhiều cán bộ đi B đã anh dũng hy sinh hoặc từ trần. Đáng day dứt hơn khi nhiều gia đình hiện vẫn chưa biết hồ sơ, kỷ vật của người thân mình đang được lưu giữ cẩn trọng tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III. Do đó, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước mong muốn các cơ quan thông tấn, báo chí cùng chung tay lan tỏa rộng rãi thông tin này, giúp thêm nhiều gia đình tìm lại ký ức của người thân.