Khẩn trương trình cơ chế đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo

Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu khẩn trương trình cơ chế đột phá giao ngân sách, giao thẩm quyền trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo...

Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu kết luận phiên họp chuyên đề - Ảnh: VGP.

Ngày 23/6, Thủ tướng Lê Minh Hưng, Trưởng Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06 chủ trì phiên họp chuyên đề để rà soát tình hình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW sau phiên họp lần thứ 3 năm 2026.

CÔNG NGHỆ VÀ SẢN PHẨM CHIẾN LƯỢC CHƯA CÓ ĐỘT PHÁ THỰC CHẤT 

Theo các báo cáo, sau phiên họp thứ 3 của Ban Chỉ đạo, với 53 nhiệm vụ được giao, các bộ, ngành, địa phương đã hoàn thành 11 nhiệm vụ; 24 nhiệm vụ đang thực hiện đúng tiến độ; 2 nhiệm vụ quá hạn; 16 nhiệm vụ thường xuyên.

Về hạ tầng số và cơ sở dữ liệu, Nhà nước đã đầu tư xây dựng 16 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia với tổng kinh phí khoảng 967 tỷ đồng. Trong 12 cơ sở dữ liệu trọng yếu, 4 cơ sở dữ liệu đã đáp ứng đầy đủ 19/19 tiêu chí.

Về kinh phí thực hiện, đã ưu tiên bố trí 3% tổng chi ngân sách nhà nước; năm 2026, bố trí khoảng trên 100 nghìn tỷ đồng cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Phát biểu kết luận, Thủ tướng Lê Minh Hưng cơ bản đồng tình với các báo cáo, ý kiến tại phiên họp về những đổi mới trong phương thức tổ chức thực hiện các nhiệm vụ được giao và có những tiến bộ nhất định, đạt một số kết quả, nhiều nhiệm vụ chậm muộn đã được xử lý cơ bản.

Bên cạnh đó, Thủ tướng chỉ rõ những tồn tại, hạn chế, khi nhiều bộ, cơ quan, địa phương vẫn còn tâm lý bị động, sợ trách nhiệm, đùn đẩy, né tránh. Hạ tầng số, hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm và thiết bị còn chưa hiện đại, phân tán, chưa hiệu quả; chưa hình thành được các hạ tầng nghiên cứu quy mô lớn phục vụ phát triển công nghệ chiến lược. Thiếu kiến trúc, thiết kế tổng thể để định hướng triển khai các nhiệm vụ lớn, quan trọng.

Về công nghệ và sản phẩm chiến lược, kết quả chưa có đột phá thực chất, mức độ hoàn thiện của danh mục sản phẩm còn thấp; các bộ, cơ quan chưa làm rõ sản phẩm đặc thù của ngành, các địa phương chưa xác định được các sản phẩm theo tiềm năng, lợi thế; cơ chế để các viện, trường tham gia còn chưa rõ ràng, thiếu cụ thể.

Nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu, cũng như thiếu các chuyên gia đầu ngành, tổng công trình sư, kiến trúc sư trưởng trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Việc phân bổ, sử dụng nguồn lực của một số cơ quan, đơn vị, địa phương còn phân tán, thiếu sự tập trung cho các nhiệm vụ trọng tâm, đột phá, nhất là chi cho đầu tư…

Thủ tướng yêu cầu khẩn trương trình cơ chế đột phá giao ngân sách, giao thẩm quyền trong phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo - Ảnh: VGP. 

Về nguyên nhân tồn tại, hạn chế, Thủ tướng cho rằng có cả nguyên nhân khách quan và chủ quan, đặc biệt vẫn còn tình trạng người đứng đầu chưa chỉ đạo sát sao, trực tiếp, toàn diện, còn giao cho cấp phó; công tác phối hợp giữa các cơ quan còn chưa chặt chẽ, cụ thể; chưa có cơ chế thực sự khả thi để phối hợp với các doanh nghiệp, viện trường…

Nhấn mạnh yêu cầu triển khai các nhiệm vụ thực chất, hiệu quả, không làm theo phong trào, Thủ tướng yêu cầu thông báo kết luận phiên họp phải chỉ rõ các nhiệm vụ chậm, muộn hoặc có khả năng chậm muộn nếu không triển khai tích cực của các bộ ngành, cơ quan, địa phương

Về quan điểm chỉ đạo, Thủ tướng yêu cầu chuyển mạnh sang tư duy lấy sản phẩm đầu ra, hiệu quả ứng dụng, khả năng thương mại hóa và đóng góp cho tăng trưởng kinh tế, đóng góp cho công tác quản lý nhà nước của các bộ ngành, phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, đóng góp cho phát triển đất nước, giải quyết các vấn đề làm thước đo hiệu quả.

Nhà nước kiến tạo thể chế, xây dựng tiêu chuẩn, đặt hàng, tạo môi trường thử nghiệm và chia sẻ rủi ro có kiểm soát, nhưng không làm thay doanh nghiệp - viện, trường cung cấp tri thức và công nghệ - doanh nghiệp tổ chức sản xuất, thương mại hóa và phát triển thị trường.

Tập trung nguồn lực cho một số bài toán lớn, công nghệ lõi, sản phẩm chiến lược có khả năng dẫn dắt; gắn nhiệm vụ quốc gia với thế mạnh vùng, địa phương và chuỗi giá trị toàn cầu; kiên quyết khắc phục đầu tư dàn trải, trùng lặp, kém hiệu quả.

Người đứng đầu bộ, ngành, địa phương trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và chịu trách nhiệm về tiến độ, chất lượng, hiệu quả; kết quả thực hiện phải được lượng hóa và sử dụng trong đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ.

MỖI SẢN PHẨM PHẢI CÓ ĐẦU MỐI CHỊU TRÁCH NHIỆM ĐẾN CÙNG

Thủ tướng nhấn mạnh các định hướng thời gian tới. Theo đó, lựa chọn đúng bài toán, các bộ, cơ quan xác định bài toán lớn, có tính dẫn dắt, gắn chặt với chức năng, nhiệm vụ của các bộ và kết nối với địa phương; địa phương lựa chọn sản phẩm từ thế mạnh và nhu cầu thực tiễn. Thủ tướng lấy ví dụ, Bộ Công Thương đã triển khai, ứng dụng hiệu quả công nghệ trong phân phối điện, sắp tới phải tiếp tục ứng dụng trong lĩnh vực xăng dầu, xuất xứ hàng hóa, sản phẩm công nghiệp chế biến, chế tạo…

Doanh nghiệp là trung tâm, doanh nghiệp tham gia từ khâu xác định bài toán, lựa chọn công nghệ, đầu tư, thử nghiệm và phát triển thị trường; viện, trường gắn nghiên cứu với nhu cầu đặt hàng. Nhà nước kiến tạo thể chế, tiêu chuẩn, môi trường thử nghiệm và thị trường ban đầu phù hợp.

Cơ chế tài chính thông thoáng, tập trung khắc phục ngay các vướng mắc, bất cập, điểm nghẽn về đặt hàng, khoán chi, mua sắm sản phẩm đầu tiên, định giá tài sản trí tuệ và chấp nhận rủi ro. Ưu tiên nguồn lực cho phát triển công nghệ lõi, sản phẩm có khả năng thương mại hóa và bài toán có tác động lan tỏa; phát huy hiệu quả phòng thí nghiệm, hạ tầng nghiên cứu và đội ngũ chuyên gia.

Chỉ rõ các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm thời gian tới, Thủ tướng yêu cầu các bộ, cơ quan, địa phương rà soát toàn bộ nhiệm vụ được giao và phải xử lý dứt điểm các nhiệm vụ quá hạn; không đề xuất lùi thời hạn khi chưa làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm, giải pháp; bảo đảm hoàn thành trước ngày 30/6. Bộ Công an theo dõi sát tiến độ, định kỳ hằng tháng báo cáo Thủ tướng Chính phủ danh sách nhiệm vụ chậm, nguyên nhân và trách nhiệm người đứng đầu, kịp thời đề xuất xử lý.

Về hạ tầng số, hạ tầng nghiên cứu, xây dựng cơ sở dữ liệu và chuyển đổi số, Bộ Khoa học và Công nghệ đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số.

Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an trong xây dựng khung kiến trúc dữ liệu và đề án phát triển dữ liệu, báo cáo cấp có thẩm quyền. 

Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương hoàn thiện Đề án phát triển hệ thống trung tâm nghiên cứu, trung tâm thử nghiệm và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 6/2026. Rà soát tổng thể hệ thống, hạ tầng Trung tâm nghiên cứu quốc gia, phòng thí nghiệm quốc gia, đề xuất phương án đầu tư tập trung, dùng chung, liên thông, ưu tiên hạ tầng phục vụ công nghệ chiến lược, tránh đầu tư thiết bị nhưng thiếu nhiệm vụ và nhân lực vận hành, báo cáo Thủ tướng trong tháng 7/2026.

Các đại biểu tham dự phiên họp - Ảnh: VGP. 

Các bộ, cơ quan chủ quản phải hoàn thành kết nối, đồng bộ các cơ sở dữ liệu theo Nghị quyết số 11/NQ-CP về Trung tâm dữ liệu quốc gia. Ưu tiên làm sạch, chuẩn hóa, đối soát và đồng bộ dữ liệu về đất đai, y tế, giáo dục, an sinh xã hội, xây dựng, nông nghiệp, kiểm soát tài sản, thu nhập và xử lý vi phạm hành chính; đối với 12 cơ sở dữ liệu trọng yếu, từng bộ chủ quản phải có kế hoạch hoàn thành đủ 19/19 tiêu chí, hoàn thành trong quý 3/2026.

Bộ Công an nghiên cứu kiến nghị về phương án chia sẻ kho dữ liệu quốc gia cho doanh nghiệp công nghệ trong nước để tạo điều kiện phát triển dịch vụ số; phối hợp với Văn phòng Chính phủ, Bộ Tư pháp vận hành thông suốt Cổng dịch vụ công quốc gia, kết nối đồng bộ thực hiện thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa.

Với uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố, Thủ tướng yêu cầu tổ chức rà soát các bài toán, nhiệm vụ phát triển khoa học công nghệ trọng tâm gắn với nhu cầu thực tiễn, tiềm năng và lợi thế của địa phương; mỗi địa phương trong năm 2026 lựa chọn ít nhất 1 sản phẩm có thể lượng hóa bằng giá trị; từ năm 2027, hằng năm lựa chọn, triển khai từ 2 đến 3 sản phẩm trọng tâm. Mỗi sản phẩm phải có một đầu mối chịu trách nhiệm đến cùng, có doanh nghiệp tham gia, địa chỉ ứng dụng, nguồn lực, thời hạn và chỉ tiêu đóng góp phát triển kinh tế - xã hội cụ thể.

Về cơ chế, chính sách và tài chính, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương nghiên cứu, báo cáo Chính phủ tại phiên họp tới cơ chế đột phá để giao ngân sách, giao thẩm quyền cho các bộ, ngành, địa phương; báo cáo về tình hình nghiên cứu, hoàn thiện các cơ chế, chính sách: Đặt hàng theo kết quả đầu ra; khoán chi; đầu tư theo hình thức hợp tác công tư; mua sắm công đối với lô sản phẩm đầu tiên; cơ chế thử nghiệm, chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ mới; định giá, góp vốn, thế chấp và thương mại hóa tài sản trí tuệ; báo cáo Thủ tướng chậm nhất trong quý 3/2026.