Lâm Đồng thúc đẩy ESG: Chìa khóa vàng nâng tầm cạnh tranh cho ngành cà phê

Thực hành ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đang trở thành "tấm vé thông hành" bắt buộc giúp ngành cà phê Lâm Đồng nâng cao giá trị, vượt qua các rào cản quốc tế khắt khe và mở rộng đường xuất khẩu.

Đây là nhận định cốt lõi từ nhiều chuyên gia tại tọa đàm "Giải pháp phát triển kinh tế hợp tác xã bền vững trong lĩnh vực cà phê, cá nước lạnh khu vực Đà Lạt và vùng phụ cận" do Hội Doanh nghiệp Lạc Dương tổ chức vừa qua.

Theo ông Phạm Thành Nam, Quản lý Dự án "Nâng cao giá trị và phát triển bền vững ngành cà phê Việt Nam" (SCE) của Tổ chức Phát triển Hà Lan (SNV), mặc dù Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu cà phê hàng đầu thế giới, phần lớn giá trị gia tăng vẫn nằm ở các khâu chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, phân phối và bán lẻ.

Một ly cà phê đặc sản tại châu Âu có giá khoảng 100.000 đồng, nhưng theo các nghiên cứu quốc tế, người trực tiếp sản xuất chỉ giữ lại khoảng 1% giá trị. Điều này cho thấy dư địa rất lớn để ngành cà phê Việt Nam, trong đó có Lâm Đồng, tái cơ cấu chuỗi giá trị nhằm nâng cao thu nhập cho nông dân.

ESG không chỉ nâng giá trị sản phẩm mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận tín dụng xanh và nâng cao khả năng thích ứng trước biến đổi khí hậu (Ảnh: C.H).

Theo chuyên gia của SNV, lời giải không chỉ nằm ở sản xuất mà còn ở việc tổ chức lại chuỗi liên kết, xây dựng thương hiệu, minh bạch nguồn gốc và áp dụng các tiêu chuẩn ESG.

Một minh chứng điển hình là mô hình của Công ty Cổ phần Phúc Sinh. Doanh nghiệp đã xây dựng vùng nguyên liệu với hơn 6.300 hộ nông dân, phát triển trên 8.000 ha cà phê đạt chứng nhận Rainforest Alliance, đồng thời đáp ứng đầy đủ yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

Nhờ áp dụng ESG và quản trị chuỗi giá trị bài bản, thu nhập của các hộ tham gia tăng trung bình 36% so với trước đây. Doanh nghiệp cũng được định giá khoảng 320 triệu USD, thu hút vốn từ các quỹ đầu tư nước ngoài và huy động thành công hơn 1.000 tỷ đồng từ các nguồn tài trợ quốc tế.

Theo ông Phạm Thành Nam, thực tiễn này cho thấy ESG không phải là chi phí mà là khoản đầu tư tạo ra giá trị lâu dài cho cả doanh nghiệp và người sản xuất. Trong bối cảnh nhiều thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt các yêu cầu về phát triển bền vững, ESG cũng đang trở thành điều kiện để duy trì năng lực cạnh tranh.

Liên minh châu Âu (EU) hiện áp dụng nhiều quy định mới như Quy định về sản phẩm không gây mất rừng (EUDR), Chỉ thị về báo cáo phát triển bền vững của doanh nghiệp (CSRD) và Chỉ thị về thẩm định trách nhiệm phát triển bền vững của doanh nghiệp (CSDDD).

Theo đó, việc xây dựng hồ sơ truy xuất nguồn gốc minh bạch, đáp ứng các tiêu chuẩn ESG không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì đơn hàng, nâng giá trị sản phẩm mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận tín dụng xanh và nâng cao khả năng thích ứng trước biến đổi khí hậu.

Không chỉ Phúc Sinh, nhiều doanh nghiệp cà phê trong nước cũng đang chuyển mạnh sang mô hình phát triển bền vững. Simexco Đắk Lắk được vinh danh trong Top 10 doanh nghiệp ESG Việt Nam Xanh; Công ty TNHH Vĩnh Hiệp (Gia Lai) là doanh nghiệp Việt Nam đầu tiên đạt đồng thời các chứng nhận cà phê hữu cơ USDA của Mỹ, EU và Rainforest Alliance.

ESG trở thành động lực nâng tầm hạt cà phê Lâm Đồng (Ảnh: C.H).

Theo ông Nam, ESG không còn là xu hướng của tương lai mà đã trở thành yêu cầu của hiện tại đối với ngành cà phê.

Nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp, hợp tác xã và nông hộ tại Lâm Đồng bắt nhịp với xu thế này, Dự án "Nâng cao giá trị và phát triển bền vững ngành cà phê Việt Nam" (SCE) đã được phê duyệt với tổng kinh phí hơn 9 tỷ đồng (tương đương 300.000 euro) từ nguồn viện trợ không hoàn lại của SNV, triển khai từ quý II/2026 đến quý I/2029.

Dự án dự kiến hỗ trợ trực tiếp 900 hộ nông dân, đào tạo năng lực cho 18 tổ chức kinh tế - xã hội, đồng hành chuyên sâu cùng 6 doanh nghiệp và hợp tác xã. Thông qua bộ công cụ ESG Scorecard, các đơn vị sẽ được đánh giá hiện trạng, xác định điểm mạnh, điểm yếu và xây dựng lộ trình cải thiện phù hợp.

Bên cạnh đó, dự án tập trung vào 6 nhóm giải pháp trọng tâm gồm đào tạo ESG, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, đánh giá mức độ đáp ứng tiêu chuẩn, kết nối thị trường, hỗ trợ tiếp cận nguồn tài chính xanh và phát triển thương hiệu sản phẩm.

Theo ông Phạm Thành Nam, sự phối hợp giữa Hội Doanh nghiệp, các hợp tác xã và SNV sẽ góp phần hình thành chuỗi liên kết bền vững, giúp ngành cà phê Lâm Đồng nâng cao giá trị gia tăng, đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu và mang lại lợi ích thiết thực hơn cho người trực tiếp sản xuất.