Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi): Siết quản lý theo chuỗi, đẩy mạnh chuyển đổi số

Sau hơn 15 năm thi hành, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đang được Bộ Y tế đề xuất sửa đổi theo hướng đổi mới toàn diện phương thức quản lý, lấy phòng ngừa rủi ro làm trọng tâm, tăng cường hậu kiểm, ứng dụng công nghệ số và xây dựng hệ thống quản lý thống nhất nhằm bảo vệ tốt hơn sức khỏe người dân.

Tại Hội nghị giao ban báo chí ngày 7/7/2026, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên đã trình bày báo cáo về các chính sách của dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Sau khi tiếp thu ý kiến của các cơ quan báo chí và kết luận của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bộ Y tế đã hoàn thiện báo cáo, làm rõ nhiều nội dung quan trọng của dự thảo luật.

Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi): Siết quản lý theo chuỗi, đẩy mạnh chuyển đổi số. Ảnh VnEconomy

Đáp ứng yêu cầu mới của thực tiễn

Theo Bộ Y tế, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã góp phần hình thành hành lang pháp lý quan trọng cho công tác quản lý an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, chuỗi cung ứng toàn cầu, mô hình sản xuất hiện đại cùng yêu cầu hội nhập quốc tế khiến nhiều quy định hiện hành không còn phù hợp.

Việc sửa đổi luật cũng nhằm thực hiện nhiều chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về bảo vệ sức khỏe nhân dân, phát triển kinh tế xanh, chuyển đổi số và hoàn thiện thể chế. Đặc biệt, dự án luật quán triệt quan điểm chuyển từ quản lý theo từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm, bảo đảm kiểm soát từ sản xuất đến tiêu dùng.

Quản lý thực phẩm theo toàn bộ chuỗi cung ứng

Một trong những thay đổi quan trọng nhất là chuyển sang mô hình quản lý dựa trên kiểm soát nguy cơ trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Theo đó, việc giám sát sẽ được thực hiện xuyên suốt từ khâu sản xuất ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, thu hoạch, giết mổ đến sơ chế, chế biến, phân phối, lưu thông và tiêu dùng.

Dự thảo cũng quy định lộ trình áp dụng các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến như GMP, HACCP, ISO 22000, FSSC 22000... đối với nhiều nhóm cơ sở sản xuất thực phẩm có nguy cơ cao. Những cơ sở đã áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế sẽ được hưởng một số cơ chế thuận lợi như miễn cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm hoặc được áp dụng phương thức kiểm tra giảm.

Đổi mới phương thức quản lý, tăng hậu kiểm

Dự thảo Luật không tăng cường tiền kiểm đối với đa số sản phẩm như một số ý kiến lo ngại mà hướng tới cải cách thủ tục hành chính theo nguyên tắc phân loại thực phẩm theo mức độ rủi ro.

Theo đó, chỉ một số nhóm thực phẩm có nguy cơ cao như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt và sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ đến 36 tháng tuổi phải đăng ký bản công bố trước khi lưu hành.

Đối với phần lớn thực phẩm còn lại, doanh nghiệp chỉ cần công bố tiêu chuẩn áp dụng và chịu sự kiểm tra, giám sát trong quá trình lưu thông trên thị trường. Mô hình này vừa bảo đảm an toàn thực phẩm, vừa giảm gánh nặng thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.

Đối với thực phẩm nhập khẩu, dự thảo tiếp tục duy trì ba phương thức kiểm tra gồm kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường và kiểm tra giảm, đồng thời tăng cường hậu kiểm thông qua lấy mẫu ngẫu nhiên. Hàng hóa vẫn được thông quan mà không phải chờ kết quả kiểm nghiệm; nếu phát hiện vi phạm, cơ quan chức năng sẽ thực hiện truy xuất nguồn gốc và xử lý theo quy định.

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý an toàn thực phẩm

Một điểm mới nổi bật của dự thảo Luật là xây dựng hệ thống thông tin an toàn thực phẩm thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Theo đề xuất của Bộ Y tế, toàn bộ dữ liệu về cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, hồ sơ sản phẩm, kết quả kiểm nghiệm, lịch sử thanh tra, cảnh báo và truy xuất nguồn gốc sẽ từng bước được số hóa và kết nối liên thông giữa các bộ, ngành và địa phương.

Dự thảo cũng khuyến khích ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), mã QR, mã số, mã vạch và nhãn điện tử trong quản lý, truy xuất nguồn gốc và cảnh báo sớm các nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Việc chuyển đổi số được kỳ vọng sẽ giúp rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả giám sát, tăng tính minh bạch và hỗ trợ xử lý nhanh các sự cố về an toàn thực phẩm.

Siết quản lý thức ăn đường phố và suất ăn tập thể

Dự thảo Luật cũng bổ sung nhiều quy định nhằm nâng cao hiệu quả quản lý đối với thức ăn đường phố và loại hình cung cấp suất ăn tập thể - những lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ cao xảy ra ngộ độc thực phẩm.

Theo đó, các cơ sở kinh doanh sẽ phải lưu giữ thông tin về nguồn gốc nguyên liệu, thực hiện cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm và cung cấp thông tin với cơ quan quản lý tại địa phương.

UBND cấp xã được giao tăng cường trách nhiệm quản lý, lập danh sách các cơ sở kinh doanh trên địa bàn, kiểm tra định kỳ, tiếp nhận phản ánh của người dân, cập nhật thông tin vi phạm và xử lý kịp thời các sự cố về an toàn thực phẩm.

Hướng tới hệ thống quản lý hiện đại

Theo Bộ Y tế, Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) hướng tới xây dựng hệ thống quản lý hiện đại, đồng bộ, phù hợp thông lệ quốc tế và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Việc chuyển mạnh sang quản lý theo chuỗi, tăng cường hậu kiểm, ứng dụng công nghệ số và quản lý dựa trên dữ liệu không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe người dân mà còn tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư sản xuất thực phẩm sạch, an toàn, nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành thực phẩm Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế.