Luật Thủ đô (sửa đổi): Tạo 'cánh cửa' cơ chế riêng biệt cho Hà Nội bứt phá

Chiều 18/3, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Dự thảo Luật đã sửa đổi hầu hết các quy định tại Luật Thủ đô cũ

Trình bày về nội dung cơ bản của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, dự thảo Luật gồm 9 chương 36 điều, giảm 18 điều so với luật hiện hành. Với cách tiếp cận mới trong xây dựng luật theo tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW và các quan điểm xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi), thay vì quy định cụ thể các nội dung như tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, dự thảo Luật tập trung phân quyền cho Thành phố quyết định, tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô; đồng thời tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Quang cảnh phiên họp - Ảnh: GIA HÂN 

Dự thảo Luật đã sửa đổi hầu hết các quy định tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15: Các quy định chung, quy định về tổ chức chính quyền, chế độ công vụ; quy hoạch, xây dựng và trật tự, an toàn Thủ đô; phát triển văn hóa - xã hội; phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nguồn lực phát triển Thủ đô; liên kết, phát triển vùng; giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình; điều khoản chuyển tiếp và hiệu lực thi hành. Việc sửa đổi, hoàn thiện thực hiện theo hướng: Khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô; giá trị pháp lý đặc thù, được ưu tiên áp dụng tại Thủ đô của Luật Thủ đô.

Dự thảo Luật cũng quy định về nguyên tắc áp dụng Luật Thủ đô, trong đó giao HĐND Thành phố có thẩm quyền quyết định việc áp dụng trong trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội ban hành sau ngày Luật Thủ đô có hiệu lực thi hành có quy định cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn.

Sửa đổi các quy định để bảo đảm Luật chỉ quy định những vấn đề có tính nguyên tắc theo đúng tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW, phân cấp, phân quyền tối đa, toàn diện cho chính quyền Thành phố được quy định, quyết định những nội dung thuộc thẩm quyền trong tất cả lĩnh vực nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thành phố Hà Nội; cùng với đó là hoàn thiện các quy định về giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình.

Ngoài ra, dự thảo Luật cũng bổ sung các quy định về nguyên tắc phân quyền cho chính quyền Thủ đô; bổ sung quy định về thẩm quyền xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền Thành phố Hà Nội; Quy định về thí điểm cơ chế, chính sách nhằm xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới; bổ sung quy định về công dân ưu tú Thủ đô và giao HĐND Thành phố có thẩm quyền quy định về điều kiện, thủ tục tặng, thu hồi danh hiệu này; bổ sung quy định về thu hồi đất để thực hiện các dự án cần triển khai ngay theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương Đảng, Đảng ủy Chính phủ, Ban chấp hành Đảng bộ Thành phố Hà Nội; Quy định về phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và loại hình kinh tế mới; bổ sung quy định về trách nhiệm giải trình của chính quyền Thành phố. Đồng thời, xác lập cơ chế loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với người đứng đầu, công chức, viên chức và cá nhân tham gia xây dựng, ban hành, thi hành Luật và các văn bản liên quan, trong trường hợp đã tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định, thực hiện đúng thẩm quyền, không vụ lợi nhưng vẫn phát sinh thiệt hại trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Luật Thủ đô (sửa đổi) bảo đảm một thể chế phát triển đặc biệt cho Thủ đô

Báo cáo thẩm tra dự án Luật do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày nêu rõ, Thường trực Ủy ban và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024. Đồng thời cho rằng, việc sửa đổi Luật là rất cần thiết nhằm xác lập và bảo đảm một thể chế phát triển đặc biệt, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, đủ năng lực giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất đặc thù, đặc biệt của Thủ đô.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) 

Đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh khu vực và quốc tế để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững và thực hiện tốt vai trò, sứ mệnh tiên phong của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Về việc áp dụng Luật Thủ đô (Điều 5) và thẩm quyền ban hành văn bản pháp luật của Thủ đô (Điều 8 và Điều 9), Thường trực Ủy ban tán thành với quy định về áp dụng Luật Thủ đô tại Điều 5 của dự thảo Luật.

Về việc trao quyền cho chính quyền Thủ đô được ban hành các quy định có nội dung khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên (Điều 8 và Điều 9) là một cơ chế phân quyền rất mạnh, có thể tạo dư địa linh hoạt trong quản trị đô thị và cho phép thử nghiệm các chính sách mới phù hợp với điều kiện phát triển đặc thù của Thủ đô.

Để bảo đảm việc phân quyền mạnh nhưng vẫn giữ được kỷ cương, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện một số nội dung như: Làm rõ phạm vi lĩnh vực được phép ban hành quy định khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên, chỉ nên giới hạn trong những lĩnh vực gắn với yêu cầu quản trị đô thị đặc thù hoặc cần thử nghiệm chính sách mới. Quy định rõ nguyên tắc, điều kiện và quy trình ban hành các văn bản này, bao gồm yêu cầu đánh giá tác động chính sách và tham vấn các cơ quan, tổ chức có liên quan…

Đưa Hà Nội trở thành đầu tàu phát triển của cả nước

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu. Ảnh: QH. 

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhìn nhận, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này là một bước tiến mang tính lịch sử, với tầm nhìn dài hạn, góp phần giúp Hà Nội thực sự trở thành đầu tàu phát triển của cả nước.

Về cách tiếp cận, ông cho rằng luật không nên quy định quá chi tiết mà cần xây dựng một khung, nguyên tắc chung. Trên cơ sở đó, Hà Nội có thể chủ động triển khai phù hợp thực tiễn.

Trong đó, trọng tâm là trao thẩm quyền tối đa, bảo đảm quyền tự chủ toàn diện cho Thủ đô, đồng thời tạo đột phá trong cải cách thủ tục hành chính, khắc phục tình trạng kéo dài, mở ra không gian sáng tạo cho quản trị đô thị đặc biệt.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, cần thiết lập cơ chế “mở nhưng phải kiểm soát”. Bên cạnh đó, cần bổ sung nguyên tắc ưu tiên áp dụng nhưng phải bảo đảm công khai, minh bạch, lấy ý kiến nhân dân đối với các vấn đề quan trọng.

Về cơ chế tài chính, ngân sách, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, cần xây dựng khung đủ mạnh để tạo nguồn lực lớn, đáp ứng mục tiêu tăng trưởng cao. Tuy nhiên cũng cần tính toán tính bền vững của nguồn thu, tránh phụ thuộc vào các nguồn không ổn định.

 Ông Mẫn dẫn số liệu cho thấy thu ngân sách của Hà Nội tăng nhanh qua từng năm, vì vậy, cần làm rõ cơ cấu nguồn thu để có chiến lược phát triển phù hợp. Đồng thời, cần quy định rõ tỷ lệ điều tiết tăng thu gắn với các chỉ số như tăng trưởng GDP của Thủ đô, chỉ số hạnh phúc của người dân và các tiêu chí phát triển bền vững.

Chủ tịch Quốc hội cũng cho rằng, cán bộ Hà Nội cần đạt trình độ, năng lực ngang tầm các đô thị lớn trên thế giới, có tinh thần năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.

Do đó, cần có cơ chế đặc thù để thu hút nhân tài, khắc phục tình trạng “chảy máu chất xám” sang khu vực tư nhân hoặc địa phương khác; đồng thời áp dụng hệ thống đánh giá cán bộ dựa trên kết quả, công khai hằng năm.