Nhận diện một số rủi ro phổ biến đối với sản phẩm, hàng hóa dành cho trẻ em

Trong bối cảnh trẻ em là nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương, việc bảo vệ trẻ em trong môi trường tiêu dùng không chỉ phụ thuộc vào trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp mà còn đòi hỏi sự tham gia tích cực của người tiêu dùng, đặc biệt là cha mẹ, người giám hộ và người chăm sóc trẻ em.

Hàng hóa, dịch vụ dành cho trẻ em đa dạng, tiểm ẩn nhiều rủi ro

Trong xã hội hiện đại, trẻ em không chỉ là đối tượng cần được chăm sóc, bảo vệ mà còn là nhóm người tiêu dùng đặc biệt cần được quan tâm trong các quan hệ tiêu dùng. Sự phát triển mạnh mẽ của thị trường sản phẩm, hàng hóa và dịch vụ dành cho trẻ em đã mang đến nhiều lựa chọn đa dạng cho phụ huynh và người chăm sóc trẻ.

Tuy nhiên, bên cạnh những tiện ích và giá trị tích cực, thị trường cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ liên quan đến hàng giả, hàng kém chất lượng, sản phẩm không bảo đảm an toàn, quảng cáo sai sự thật hoặc các hình thức kinh doanh thiếu minh bạch.

Thực tế cho thấy, nhiều vụ việc liên quan đến thực phẩm, sữa, đồ chơi, mỹ phẩm hay thiết bị dành cho trẻ em không đạt tiêu chuẩn đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, sự phát triển thể chất và tâm lý của trẻ. Đặc biệt, trong bối cảnh thương mại điện tử và hoạt động kinh doanh trên nền tảng số phát triển nhanh chóng, người tiêu dùng ngày càng khó kiểm soát chất lượng và nguồn gốc của sản phẩm.

Theo quy định, đối với trẻ em, nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương và chưa có đầy đủ khả năng nhận biết, đánh giá rủi ro trong tiêu dùng, pháp luật càng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với tổ chức, cá nhân kinh doanh trong việc bảo đảm chất lượng, độ an toàn của sản phẩm, minh bạch thông tin và không thực hiện các hành vi quảng cáo, tiếp thị gây nhầm lẫn hoặc tác động tiêu cực đến sự phát triển của trẻ. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp, đồng thời tạo nền tảng cho công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đặc biệt đối với trẻ em trong bối cảnh thị trường ngày càng phát triển đa dạng và phức tạp.

Mặc dù trẻ em không phải là chủ thể trực tiếp tham gia vào các giao dịch tiêu dùng, nhưng lại là đối tượng trực tiếp sử dụng sản phẩm, hàng hóa. Vì vậy, việc tăng cường phổ biến kiến thức pháp luật, nâng cao nhận thức và trang bị kỹ năng tiêu dùng an toàn cho phụ huynh, người chăm sóc trẻ và cộng đồng xã hội có ý nghĩa quan trọng trong công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, góp phần xây dựng môi trường tiêu dùng an toàn, lành mạnh cho trẻ em.

Đồ chơi trẻ em là sản phẩm gắn liền với quá trình học tập, giải trí và phát triển tư duy của trẻ em

Sản phẩm, hàng hóa dành cho trẻ em là nhóm phục vụ trực tiếp nhu cầu sinh hoạt, học tập, vui chơi và phát triển thể chất, tinh thần của trẻ, đây là nhóm có tính đặc thù do đối tượng sử dụng là trẻ em, nhóm người tiêu dùng chưa phát triển đầy đủ về thể chất, nhận thức và khả năng tự bảo vệ bản thân. Vì vậy, cần đòi hỏi yêu cầu cao hơn về chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và mức độ an toàn trong quá trình sản xuất, kinh doanh và lưu thông trên thị trường.

Hiện nay, hàng hóa, dịch vụ dành cho trẻ em khá đa dạng, bao gồm thực phẩm, sữa và sản phẩm dinh dưỡng; đồ chơi; quần áo, giày dép; sản phẩm chăm sóc cá nhân; thiết bị học tập; xe đẩy, nôi, ghế ngồi ô tô; dịch vụ giáo dục, vui chơi, giải trí và các thiết bị điện tử dành cho trẻ em. Mỗi nhóm có yêu cầu an toàn riêng phù hợp với đặc điểm sử dụng và độ tuổi của trẻ.

Đối với thực phẩm, sữa và sản phẩm dinh dưỡng, yêu cầu quan trọng là bảo đảm thành phần phù hợp với từng giai đoạn phát triển và đáp ứng quy định về an toàn thực phẩm. Đối với đồ chơi trẻ em, cần bảo đảm không chứa hóa chất độc hại, không có chi tiết nhỏ gây hóc dị vật và phù hợp với độ tuổi sử dụng. Các sản phẩm chăm sóc cá nhân cần hạn chế nguy cơ kích ứng, trong khi các thiết bị như xe đẩy, nôi, ghế ngồi ô tô hoặc thiết bị điện tử phải đáp ứng yêu cầu về thiết kế an toàn, độ bền và khả năng phòng ngừa tai nạn trong quá trình sử dụng.

Trẻ em hiện nay tham gia vào quá trình tiêu dùng dưới hai hình thức chủ yếu là tiêu dùng gián tiếp, khi cha mẹ, người thân hoặc người chăm sóc là người lựa chọn và mua sản phẩm cho trẻ sử dụng; là tiêu dùng trực tiếp, khi một số bộ phận trẻ em lớn hơn, đặc biệt ở độ tuổi thiếu niên, đã có khả năng tiếp cận thông tin, tự lựa chọn, đề xuất hoặc đặt mua sản phẩm thông qua internet, mạng xã hội và các nền tảng thương mại điện tử.

Tuy nhiên, do khả năng đánh giá chất lượng sản phẩm, nhận diện rủi ro và hiểu biết về công dụng, cách sử dụng còn hạn chế, trẻ em là nhóm người tiêu dùng dễ bị tác động bởi quảng cáo, xu hướng tiêu dùng và các hành vi kinh doanh thiếu minh bạch. Điều này làm gia tăng nguy cơ tiếp cận các sản phẩm không bảo đảm chất lượng hoặc không phù hợp với độ tuổi. Trong đó, các rủi ro thường tập trung ở những nhóm sản phẩm, hàng hóa được sử dụng phổ biến như là thực phẩm, sữa, sản phẩm dinh dưỡng và đồ chơi trẻ em.

Thực phẩm, sữa và sản phẩm dinh dưỡng là nhóm hàng hóa tác động trực tiếp đến sức khỏe, sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ em, nên việc sử dụng sản phẩm không bảo đảm chất lượng có thể gây ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và sự phát triển. Một số rủi ro phổ biến hiện nay gồm: Hàng giả, hàng nhái thương hiệu nổi tiếng; Sản phẩm hết hạn sử dụng; Thành phần không đúng công bố; Chứa chất cấm, chất bảo quản vượt ngưỡng; Quảng cáo sai công dụng hoặc gây nhầm lẫn.

Đồ chơi trẻ em là sản phẩm gắn liền với quá trình học tập, giải trí và phát triển tư duy của trẻ em, nếu không đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu an toàn, đồ chơi có thể trở thành nguồn gây nguy hiểm trực tiếp cho trẻ nhỏ. Một số nguy cơ thường gặp gồm: Chứa hóa chất độc hại; Có cạnh sắc nhọn gây thương tích; Chi tiết nhỏ dễ gây hóc dị vật; Đồ chơi điện tử, thiết bị thông minh không bảo đảm an toàn hoặc không phù hợp với độ tuổi sử dụng.

Trên thị trường xuất hiện nhiều loại đồ chơi giá rẻ, không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng nhập lậu hoặc sản phẩm được bán trôi nổi trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử. Một số sản phẩm có thể chứa các hóa chất độc hại như chì, thủy ngân hoặc các chất tạo dẻo vượt ngưỡng cho phép. Khi tiếp xúc trong thời gian dài hoặc đưa đồ chơi vào miệng, trẻ có nguy cơ bị ảnh hưởng đến hệ thần kinh, hệ hô hấp và quá trình phát triển thể chất. Rủi ro cũng có thể phát sinh từ việc lựa chọn sản phẩm không phù hợp với độ tuổi sử dụng, nhiều phụ huynh khi mua đồ chơi vẫn ưu tiên giá cả, hình thức hoặc xu hướng thị trường mà chưa quan tâm đầy đủ đến tiêu chuẩn an toàn và cảnh báo độ tuổi. Đối với trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi, nguy cơ hóc dị vật, tổn thương cơ học hoặc tai nạn do sử dụng đồ chơi có chi tiết nhỏ, dễ tháo rời hoặc thiết kế không an toàn là rất lớn.

Cần lựa chọn các sản phẩm có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng

Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, trong bối cảnh trẻ em là nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương, việc bảo vệ trẻ em trong môi trường tiêu dùng không chỉ phụ thuộc vào trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp mà còn đòi hỏi sự tham gia tích cực của người tiêu dùng, đặc biệt là cha mẹ, người giám hộ và người chăm sóc trẻ em. Theo đó, người tiêu dùng cần thực hiện đồng thời vai trò chủ động phòng ngừa rủi ro cho bản thân và gia đình và gián tiếp bảo vệ trẻ em thông qua việc định hướng, giám sát và hỗ trợ trẻ trong quá trình tiêu dùng.

Với vai trò là người trực tiếp lựa chọn, mua sắm và quyết định việc sử dụng phần lớn các sản phẩm dành cho trẻ em, người tiêu dùng cần nâng cao kỹ năng tiêu dùng an toàn, lựa chọn các sản phẩm có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, đầy đủ thông tin về tổ chức chịu trách nhiệm, độ tuổi sử dụng và các cảnh báo an toàn.

Khi mua sắm trên môi trường mạng, cần kiểm tra kỹ thông tin sản phẩm, không phụ thuộc hoàn toàn vào quảng cáo, đánh giá cảm tính hoặc các nội dung tiếp thị trên mạng xã hội. Trong quá trình sử dụng, cần thường xuyên theo dõi phản ứng của trẻ, kiểm tra tình trạng sản phẩm và kịp thời ngừng sử dụng khi phát hiện dấu hiệu bất thường; đồng thời lưu giữ hóa đơn, chứng từ và các thông tin liên quan để bảo vệ quyền lợi của mình khi cần thiết.

Bên cạnh đó, trong vai trò đồng hành cùng trẻ em trong quá trình tiêu dùng, cha mẹ và người chăm sóc cần tăng cường hướng dẫn, giám sát và hỗ trợ trẻ tiếp cận thông tin một cách có chọn lọc, đặc biệt trong bối cảnh trẻ em ngày càng sử dụng internet, mạng xã hội và các nền tảng thương mại điện tử từ sớm. Cần giúp trẻ hình thành thói quen kiểm chứng thông tin, nhận biết các nội dung quảng cáo có dấu hiệu gây hiểu nhầm, hiểu đúng công dụng và cách sử dụng sản phẩm, đồng thời không chạy theo các xu hướng tiêu dùng trên mạng xã hội. Đối với những sản phẩm do trẻ tự lựa chọn hoặc đề xuất mua, phụ huynh cần xem xét tính phù hợp với độ tuổi, nhu cầu sử dụng và các yêu cầu về an toàn trước khi quyết định mua hoặc cho phép sử dụng.

Ngoài ra, người tiêu dùng cần thường xuyên theo dõi, cập nhật các thông tin cảnh báo, thu hồi sản phẩm, cảnh báo hàng giả, hàng kém chất lượng và các khuyến cáo an toàn từ cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, doanh nghiệp và các nguồn thông tin chính thống. Việc kịp thời phản ánh các sản phẩm có dấu hiệu vi phạm hoặc gây mất an toàn không chỉ góp phần bảo vệ quyền lợi của bản thân mà còn hỗ trợ cơ quan chức năng trong công tác quản lý thị trường, phòng ngừa rủi ro và bảo vệ cộng đồng, đặc biệt là trẻ em.

Doanh nghiệp kinh doanh cần nâng cao trách nhiệm trong toàn bộ quá trình từ thiết kế, sản xuất, nhập khẩu, phân phối đến cung cấp sản phẩm ra thị trường; bảo đảm sản phẩm dành cho trẻ em đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu về chất lượng và an toàn, phù hợp với từng nhóm tuổi và đặc điểm phát triển của trẻ. Đối với các nhóm sản phẩm tác động trực tiếp đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ như thực phẩm, sữa, sản phẩm dinh dưỡng, đồ chơi, mỹ phẩm, thiết bị điện tử và sản phẩm chăm sóc cá nhân, doanh nghiệp cần kiểm soát chặt chẽ nguyên liệu đầu vào, thành phần sản phẩm, quy trình sản xuất, đồng thời chủ động rà soát, phát hiện và kịp thời thu hồi sản phẩm có khuyết tật hoặc nguy cơ gây mất an toàn.