Nhật Bản thúc đẩy minh bạch dữ liệu huấn luyện AI để bảo vệ bản quyền

(SHTT) - Nhật Bản đang hoàn thiện bộ quy tắc ứng xử cho doanh nghiệp AI tạo sinh, khuyến khích công khai dữ liệu huấn luyện và cách thu thập dữ liệu nhằm tăng minh bạch, hỗ trợ bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ nhưng vẫn bảo đảm không cản trở đổi mới công nghệ.

Khuyến khích minh bạch thay vì áp đặt chế tài 

Chính phủ Nhật Bản ngày 18/8 đã công bố dự thảo quy tắc dành cho các doanh nghiệp phát triển và cung cấp dịch vụ AI tạo sinh liên quan đến việc sử dụng tài sản trí tuệ. Bộ quy tắc này không mang tính ràng buộc pháp lý, nhưng hướng tới tăng cường tính minh bạch trong hoạt động huấn luyện mô hình AI, đồng thời cân bằng giữa đổi mới công nghệ và bảo vệ quyền của các chủ sở hữu bản quyền.

Dự thảo đã được hội đồng chuyên gia về quyền sở hữu trí tuệ trong kỷ nguyên AI cơ bản thông qua tại cuộc họp trực tuyến cùng ngày. Chính phủ Nhật Bản dự kiến sẽ sớm hoàn thiện và ban hành bộ quy tắc này.

Quy định sẽ áp dụng cả với các doanh nghiệp nước ngoài cung cấp dịch vụ AI tại thị trường Nhật Bản.

Nhật Bản đang cân nhắc ban hành một bộ quy tắc không mang tính ràng buộc pháp lý dành cho các công ty AI, nhằm khuyến khích doanh nghiệp công nghệ công khai dữ liệu huấn luyện AI cũng như phương thức thu thập các dữ liệu đó. Ảnh: BLOOMBERG 

Công khai cách thu thập dữ liệu huấn luyện

Theo dự thảo, các doanh nghiệp được khuyến nghị công bố trên website thông tin khái quát về các mô hình AI tạo sinh đang sử dụng, nguồn dữ liệu huấn luyện và phương thức tự động thu thập dữ liệu trên Internet. Đồng thời, họ được yêu cầu tránh thu thập dữ liệu từ các trang web vi phạm bản quyền.

Nhật Bản lựa chọn cơ chế "tuân thủ hoặc giải trình" (comply or explain). Theo đó, doanh nghiệp có thể thực hiện theo bộ quy tắc hoặc công khai lý do không tuân thủ. Những doanh nghiệp cam kết tuân thủ sẽ công bố thông tin trên website và thông báo với cơ quan chức năng.

Để tránh tạo ra tâm lý e ngại quá mức đối với doanh nghiệp, dự thảo cũng nêu rõ việc tiết lộ thông tin liên quan đến bí mật thương mại hoặc an ninh sẽ không bị yêu cầu bắt buộc.

Hỗ trợ chủ sở hữu bản quyền trong tranh chấp 

Một điểm đáng chú ý của dự thảo là khuyến khích doanh nghiệp phản hồi các yêu cầu từ chủ sở hữu quyền tác giả và người dùng trong những trường hợp đáp ứng điều kiện nhất định.

Cụ thể, khi chủ sở hữu bản quyền trong các lĩnh vực như manga, âm nhạc hoặc điện ảnh phát hiện nội dung do AI tạo ra có dấu hiệu giống với tác phẩm của mình và đang chuẩn bị khởi kiện, doanh nghiệp AI được khuyến nghị cho biết liệu tác phẩm có bản quyền đó có nằm trong dữ liệu huấn luyện hay không.

Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng được khuyến khích thiết lập cơ chế để người dùng có thể tìm hiểu liệu nội dung do AI tạo ra có liên quan đến các tác phẩm có bản quyền trong dữ liệu huấn luyện hay không.

Dự thảo không quy định chế tài xử phạt đối với các trường hợp không tuân thủ. Tuy nhiên, doanh nghiệp sẽ được yêu cầu giải thích lý do nếu không thực hiện theo các nguyên tắc đã đề ra.

Việc xây dựng bộ quy tắc diễn ra trong bối cảnh ngày càng xuất hiện nhiều lo ngại về việc văn bản, hình ảnh và các nội dung có bản quyền bị sử dụng để huấn luyện các mô hình AI mà chưa có sự đồng ý của chủ sở hữu quyền. Thông qua cách tiếp cận "tuân thủ hoặc giải trình", Nhật Bản kỳ vọng vừa nâng cao tính minh bạch của ngành AI, vừa hạn chế tạo ra rào cản đối với sự phát triển của công nghệ mới.