Những 'bóng hồng' tỏa sáng trên bản đồ khoa học Việt Nam năm 2025

Trong bức tranh khoa học - công nghệ Việt Nam năm 2025, hình ảnh những nữ trí thức miệt mài bên ống nghiệm hay kiên trì phân tích từng dòng dữ liệu số đã trở thành biểu tượng mạnh mẽ cho khát vọng cống hiến.

Không còn là những gương mặt thầm lặng, các "bóng hồng" khoa học giờ đây đang khẳng định vị thế bằng thực lực và chiều sâu học thuật, mở ra những hướng đi đột phá từ nông nghiệp bền vững đến y sinh hiện đại.

Bản lĩnh từ những phản ứng chưa trọn vẹn

Một trong những gương mặt tiêu biểu nhất của năm là TS. Đặng Thị Lệ Hằng, Phó Trưởng phòng Công nghệ Vật liệu Y sinh (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam). Là nữ nhà khoa học duy nhất trong lĩnh vực công nghệ sinh học nhận Giải thưởng Quả Cầu Vàng 2025, chị sở hữu bảng thành tích đáng nể với 46 công bố quốc tế và 3 bằng độc quyền sáng chế.

Tuy nhiên, đằng sau những con số ấy là một hành trình không hề "trải hoa hồng". TS. Lệ Hằng chia sẻ, công nghệ vật liệu y sinh là lĩnh vực đòi hỏi sự nhẫn nại đến khắc nghiệt, nơi một phản ứng không diễn ra như dự đoán có thể tiêu tốn của nhà nghiên cứu nhiều tuần lễ sống trong phòng thí nghiệm. Thay vì nản lòng trước thất bại, chị chọn cách coi đó là "khoảng lặng" để tái tạo năng lượng và tìm kiếm góc nhìn mới. Sự kiên định ấy đã giúp chị thành công trong việc điều chỉnh cấu trúc vật liệu hữu cơ, tạo ra các hệ vật liệu thông minh phục vụ y học tái tạo — một bước tiến quan trọng cho nền y tế nước nhà.

 TS. Đặng Thị Lệ Hằng, Phó Trưởng phòng Công nghệ Vật liệu Y sinh (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) 

Giải mã tương lai nông nghiệp từ bộ gen cây lúa

Nếu TS. Lệ Hằng đi sâu vào cấu trúc vật liệu thì PGS.TS. Tô Thị Mai Hương (Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội - USTH) lại chọn gắn bó với đồng ruộng thông qua lăng kính của công nghệ gen hiện đại. Với nghiên cứu đột phá về ứng dụng kỹ thuật chỉnh sửa gen chính xác (prime editing), chị đã vinh dự nhận Giải thưởng L'Oréal - UNESCO Vì sự phát triển phụ nữ trong khoa học 2025.

PGS.TS. Tô Thị Mai Hương (Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội - USTH) 

Nghiên cứu của PGS.TS. Mai Hương không chỉ dừng lại ở việc tối ưu hóa năng suất cây lúa mà còn mang tính chiến lược trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu. Bằng cách điều chỉnh biểu hiện gen để giảm dịch tiết rễ, công trình của chị góp phần trực tiếp vào việc giảm phát thải khí mêtan — một loại khí nhà kính cực mạnh. Đây là minh chứng rõ nét cho việc nhà khoa học nữ Việt Nam không đứng ngoài cuộc trước những bài toán toàn cầu về an ninh lương thực và phát triển bền vững.

Khoa học vị nhân sinh: Từ phòng thí nghiệm đến đời sống

Tiếp nối tinh thần đưa khoa học phục vụ cộng đồng, TS. Nguyễn Hồ Thùy Linh (Đại học Quốc gia TP.HCM) đã định hình tên tuổi mình trong lĩnh vực dược học và phân tích môi trường. Với 65 bài báo quốc tế cùng hàng loạt giải thưởng danh giá như Quả Cầu Vàng và Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam 2025, chị là đại diện cho thế hệ nhà khoa học trẻ năng động, luôn đặt tính ứng dụng lên hàng đầu.

TS. Nguyễn Hồ Thùy Linh (Đại học Quốc gia TP.HCM) 

Các công trình của TS. Thùy Linh tập trung vào những vấn đề cấp bách của xã hội hiện đại: từ hấp phụ khí nhà kính, xử lý kim loại nặng đến phân hủy chất ô nhiễm môi trường. Đối với chị, mỗi đề tài nghiên cứu chỉ thực sự có giá trị khi nó giải quyết được các thách thức về sức khỏe và môi trường mà người dân đang đối mặt hàng ngày.

Sự tỏa sáng của những nhà khoa học nữ như TS. Lệ Hằng, PGS.TS. Mai Hương hay TS. Thùy Linh trong năm 2025 không chỉ nằm ở những giải thưởng hay bằng sáng chế. Đó là câu chuyện về sự bền bỉ, khả năng vượt qua định kiến và khát khao khẳng định trí tuệ Việt trên trường quốc tế. Họ chính là nguồn cảm hứng mạnh mẽ, tiếp thêm lửa cho các thế hệ nữ sinh tiếp bước trên con đường nghiên cứu khoa học đầy gian khổ nhưng cũng lắm vinh quang.