Những hành vi gian lận thi cử bằng AI tại một số nước và cách ứng phó

Tình trạng học sinh sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để gian lận trong kiểm tra và thi cử đang gia tăng một số nước.

Tình trạng học sinh sử dụng AI để gian lận trong kiểm tra và thi cử đang gia tăng một số nước

Bộ Giáo dục Quốc gia Pháp cho biết số vụ gian lận trong kỳ thi tốt nghiệp trung học năm ngoái đã tăng hơn 30%, với 1.208 trường hợp bị nghi ngờ trong tổng số khoảng 1,2 triệu thí sinh. Giới chức giáo dục nhận định sự xuất hiện của các công cụ AI như ChatGPT, Claude hay AI tích hợp sẵn trong ứng dụng Snapchat đã làm thay đổi hoàn toàn cách học sinh gian lận trong trường học.

Pháp triển khai máy dò điện thoại tại các điểm thi

Tại nhiều trường trung học, học sinh không còn phải chuẩn bị "phao thi" như trước đây mà chỉ cần dùng điện thoại chụp ảnh đề kiểm tra rồi gửi cho AI để nhận đáp án gần như ngay lập tức.

Trước thực trạng này, nhiều trường học tại Pháp đã siết chặt quy định về việc sử dụng điện thoại di động. Một số trường yêu cầu học sinh nộp điện thoại vào các hộp khóa riêng trước khi làm bài. Tuy nhiên, giáo viên thừa nhận biện pháp này vẫn dễ bị lách nếu học sinh mang theo 2 điện thoại và chỉ nộp 1 thiết bị.

Phần lớn các trường hợp gian lận chỉ bị phát hiện sau khi chấm bài. Những dấu hiệu thường gặp là bài làm vượt xa trình độ thực tế của học sinh, văn phong quá chuẩn hóa hoặc sử dụng các tài liệu tham khảo hoàn toàn xa lạ với nội dung được học trên lớp. Tuy nhiên, nếu không phát hiện ngay tại phòng thi, giáo viên rất khó đưa ra hình thức xử phạt. Một giáo viên toán tại Marseille cho biết ông thường yêu cầu những học sinh bị nghi gian lận lên bảng trình bày lại lời giải trong giờ học nhóm. Nếu học sinh hoàn toàn không thể giải thích được bài làm của mình, đó gần như là bằng chứng cho thấy bài kiểm tra có sử dụng AI.

Bộ Giáo dục Pháp thông báo từ kỳ thi tốt nghiệp trung học năm 2026 sẽ triển khai ngẫu nhiên máy dò điện thoại tại các điểm thi. Các thiết bị này có thể phát hiện tín hiệu điện thoại thông minh trong phạm vi khoảng 20 m nhằm ngăn chặn việc sử dụng thiết bị điện tử trong phòng thi.

Song song với đó, Bộ Giáo dục Pháp cũng siết chặt quy định xử lý gian lận. Theo quy định mới ban hành tháng 2/2026, các giám khảo phải báo cáo cả những trường hợp nghi sử dụng AI sau khi bài thi đã được nộp, thay vì chỉ xử lý những học sinh bị bắt tại phòng thi như trước đây. Bộ này cũng cảnh báo có thể hủy kết quả một bài thi, một nhóm bài thi hoặc toàn bộ kỳ thi nếu phát hiện hành vi gian lận.

Trung Quốc áp dụng biện pháp ngăn chặn gian lận thi cử bằng AI

Vấn đề học sinh sử dụng AI để gian lận trong kỳ thi đã trở thành nỗi lo ngại lớn đối với các trường học trên phạm vi toàn thế giới. Từ một thiết bị công nghệ còn xa lạ, kính thông minh tích hợp AI đang bị biến tướng thành công cụ gian lận trong thi cử. Tại Trung Quốc, nhiều sinh viên sẵn sàng bỏ ra vài trăm nghìn đồng mỗi ngày để thuê kính, lén quét đề và nhận đáp án ngay trước mắt mà khó bị phát hiện.

Để đối phó với tình trạng gian lận thi cử bằng AI, Trung Quốc đã đưa ra một giải pháp có thể mang lại hiệu quả: tạm dừng một số tính năng của các chatbot AI trong mùa thi.

Theo báo cáo của Bloomberg, các nhà sản xuất ứng dụng AI nổi tiếng tại Trung Quốc, như Qwen của Alibaba và Doubao của ByteDance, đã ngừng cung cấp tính năng nhận dạng hình ảnh của các công cụ này khi chúng được sử dụng để trả lời các câu hỏi liên quan đến bài kiểm tra. Một số ứng dụng khác, như Yuanbao của Tencent và Kimi của Moonshot, đã hoàn toàn vô hiệu hóa dịch vụ nhận dạng ảnh trong thời gian thi.

Một người dùng đã thử nghiệm bằng cách đăng ảnh một câu hỏi thi lên Doubao và nhận được phản hồi rằng: "Trong kỳ thi tuyển sinh đại học, dịch vụ trả lời câu hỏi sẽ bị đình chỉ". Điều này cho thấy các ứng dụng AI đang nỗ lực ngăn chặn việc gian lận.

DeepSeek, một công ty nổi bật trong ngành công nghiệp AI Trung Quốc, cũng thông báo rằng một số tính năng của họ sẽ không hoạt động trong những giờ nhất định để bảo đảm tính công bằng trong kỳ thi tuyển sinh đại học.

Thi THPT ở Algeria: Cắt internet toàn quốc để chống gian lận

Algeria những năm gần đây đã triển khai một biện pháp quyết liệt: cắt internet trên toàn quốc khoảng một giờ mỗi ngày ngay sau khi kỳ thi THPT toàn quốc bắt đầu. Đồng thời, mạng xã hội Facebook cũng bị chặn trong suốt thời gian tổ chức thi nhằm ngăn chặn việc phát tán đề và đáp án trên mạng xã hội.

Không dừng lại ở đó, giới chức Algeria còn tăng cường các biện pháp an ninh tại các cơ sở in sao đề thi và phòng thi. Camera giám sát được lắp đặt tại nhiều điểm trọng yếu, trong khi thiết bị gây nhiễu sóng điện thoại di động được sử dụng để hạn chế nguy cơ thông tin bị tuồn ra ngoài.

Biện pháp cắt internet mạnh tay này trên thực tế đã gây ra những tác động lớn đối với đời sống xã hội và hoạt động kinh tế. Nhiều doanh nghiệp than phiền việc mất kết nối internet khiến công việc bị gián đoạn, giao dịch đình trệ và gây thiệt hại đáng kể về doanh thu.

Tuy nhiên, Chính phủ Algeria cho rằng việc bảo đảm tính công bằng và minh bạch của kỳ thi quốc gia quan trọng hơn những bất tiện tạm thời.

Algeria không phải là quốc gia duy nhất làm điều này. Ethiopia cũng đã thực hiện các biện pháp tương tự khi đề thi bị rò rỉ trên mạng xã hội ngay trước kỳ thi, trong khi Iraq cũng đã ngắt internet trong thời gian diễn ra kỳ thi vào lớp 6. Uzbekistan cũng đã chặn dịch vụ internet và tin nhắn SMS trong kỳ thi tuyển sinh đại học.

Không chỉ camera trong kính, nhiều thiết bị hiện nay còn được ngụy trang thành cúc áo, bút viết, đồng hồ đeo tay hoặc thậm chí là cục tẩy đặt trên bàn thi. Reuters từng đưa tin về một sinh viên tại Thổ Nhĩ Kỳ bị bắt vì sử dụng hệ thống AI hỗ trợ gian lận trong kỳ thi đại học. Camera giấu trong cúc áo sẽ chụp đề thi rồi gửi ra ngoài để AI phân tích, sau đó đáp án được truyền ngược lại qua tai nghe siêu nhỏ giấu trong tai. Thiết bị phát sóng còn được cất kín trong đế giày nhằm tránh bị phát hiện.

Các loại tai nghe siêu nhỏ đang trở thành "vũ khí" phổ biến trong nhiều vụ gian lận thi cử công nghệ cao. Tại Nhật Bản, cảnh sát từng phát hiện đường dây bán tai nghe kích thước chỉ như hạt gạo cho thí sinh. Thiết bị này nhỏ đến mức phải dùng nam châm chuyên dụng mới có thể lấy ra khỏi tai người đeo. Người gian lận còn sử dụng kính có gắn camera và micro siêu nhỏ giấu trong khẩu trang để đọc đề thi ra ngoài. Sau vụ việc, hàng loạt bài thi bị hủy kết quả vì liên quan đường dây gian lận công nghệ cao.

Trong khi đó tại Hàn Quốc, kỳ thi CSAT nổi tiếng nghiêm khắc đến mức chỉ một tiếng chuông điện thoại vang lên cũng đủ khiến thí sinh bị đình chỉ thi. Theo báo Asia Economy, nhiều trường hợp đã bị hủy kết quả chỉ vì quên tắt chuông điện thoại hoặc mang đồng hồ điện tử vào phòng thi. Có thí sinh dù điện thoại rung trong lúc nghỉ giữa giờ vẫn bị xem là vi phạm quy chế nghiêm trọng.

Theo các chuyên gia giáo dục, sự phát triển của AI và các thiết bị siêu nhỏ đang khiến gian lận thi cử bước sang giai đoạn mới. Những vật dụng tưởng chừng vô hại như kính mắt, đồng hồ hay cục tẩy giờ đây có thể trở thành công cụ truyền đề - nhận đáp án cực kỳ tinh vi.

Hậu quả của việc gian lận không hề nhỏ. Ở nhiều quốc gia, thí sinh bị phát hiện quay cóp có thể bị hủy kết quả, cấm thi nhiều năm hoặc đối mặt trách nhiệm hình sự nếu tham gia đường dây công nghệ cao.