Ông Tập Cận Bình muốn đưa Trung Quốc dẫn dắt trật tự AI mới, phá thế độc tôn của Mỹ

THƯỢNG HẢI, ngày 17 tháng 7 (Reuters) – Vào thứ Sáu, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã định hình Bắc Kinh như một nhà tiên phong của trật tự AI toàn cầu mới. Ông đã tận dụng hội nghị công nghệ hàng đầu của Trung Quốc để thúc đẩy công nghệ mã nguồn mở và thách thức ảnh hưởng của Mỹ đối với các quy tắc quản lý lĩnh vực đang phát triển nhanh chóng này

THƯỢNG HẢI, TRUNG QUỐC - NGÀY 17 THÁNG 7: Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vẫy tay khi đến dự lễ khai mạc Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới

Trong bài phát biểu tại lễ khai mạc Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAIC) ở Thượng Hải, ông Tập thúc giục các quốc gia "nắm bắt cơ hội lịch sử và hiếm có" của AI mã nguồn mở. Ông cũng cam kết sẽ hỗ trợ các nước đang phát triển xây dựng năng lực AI, đồng thời cảnh báo chống lại sự xuất hiện của "những bất công lịch sử mới" từ việc tiếp cận công nghệ không bình đẳng.

Những nhận định này thể hiện tuyên bố rõ ràng nhất từ trước đến nay của ông Tập về tham vọng định hình cơ chế quản trị AI toàn cầu của Trung Quốc. Ông coi các mô hình mã nguồn mở của nước này là một lợi ích công cộng toàn cầu, đồng thời định vị Bắc Kinh như một giải pháp thay thế Washington vào thời điểm then chốt trong cuộc đua giành vị trí dẫn dắt công nghệ.

So sánh tầm quan trọng của AI với việc phát minh ra động cơ hơi nước và điện, ông Tập đã phác thảo một tầm nhìn trong đó Trung Quốc chia sẻ công nghệ và chuyên môn AI với các nước thuộc bán cầu Nam (Global South), đồng thời dẫn đầu các nỗ lực toàn cầu nhằm thiết lập các tiêu chuẩn quản lý công nghệ mới nổi này.

Bài phát biểu đã giới thiệu liên minh AI của Trung Quốc như một đối thủ cạnh tranh với sáng kiến quốc tế "Pax Silica" do Mỹ dẫn đầu nhằm bảo vệ chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng và AI toàn cầu, mặc dù ông Tập tránh gọi tên trực tiếp Washington.

Các bình luận của ông được đưa ra trong bối cảnh các mô hình AI trọng số mở (open-weight) của Trung Quốc đang đạt được những bước tiến nhanh chóng trước các hệ thống nguồn đóng độc quyền từ các công ty Mỹ như OpenAI và Anthropic. Hôm thứ Sáu, startup Moonshot AI có trụ sở tại Bắc Kinh đã trình làng Kimi K3, mô hình được mô tả là AI nguồn mở lớn nhất thế giới tính theo số lượng tham số, diễn ra một tháng sau khi chính phủ Mỹ đột ngột rút các mô hình AI cấp cao của Anthropic vì lý do an ninh.

Ông Tập cũng kêu gọi các hệ thống AI phải duy trì dưới sự kiểm soát của con người và thúc giục các quốc gia thiết lập các cơ chế cảnh báo sớm cũng như ứng phó khẩn cấp để quản lý các rủi ro từ AI. Đây là những phát biểu rõ ràng nhất của ông tính đến thời điểm hiện tại về vấn đề an toàn AI.

Ông nhấn mạnh thêm các biện pháp nhằm phòng ngừa các kịch bản mất kiểm soát, cảnh báo về những mối nguy hiểm gây ra bởi các hệ thống AI tự chủ có thể né tránh sự giám sát và điều khiển của con người.

Trung Quốc định vị để "dẫn dắt thế giới"

Ông Tập cho biết Tổ chức Hợp tác AI Thế giới (WAICO) do Trung Quốc thành lập – vừa ký kết với 29 quốc gia thành viên vào thứ Năm – đã đánh dấu một "cột mốc trong lịch sử phát triển AI thế giới" và đáp ứng nhu cầu tham gia sâu hơn vào quản trị AI của các quốc gia bán cầu Nam.

Trung Quốc cũng sẽ cung cấp các chương trình đào tạo AI và phát triển các trung tâm hợp tác AI với các quốc gia thuộc khối BRICS, ASEAN, Mỹ Latinh và Liên minh Châu Phi. Động thái này giúp gắn kết các sáng kiến ngoại giao AI của Trung Quốc với các khối bán cầu Nam lớn, nơi Trung Quốc vốn đã nắm giữ tầm ảnh hưởng khổng lồ.

George Chen, Chủ tịch mảng Thực hành Kỹ thuật số tại công ty tư vấn The Asia Group, nhận định: "Thông điệp của ông Tập rất rõ ràng: Trung Quốc sẽ không đi theo bất kỳ ai về cả công nghệ lẫn tiêu chuẩn AI. Thay vào đó, Trung Quốc sẽ dẫn dắt thế giới ở cả hai khía cạnh này."

"Thông điệp của ông Tập là một lời tuyên bố nhưng cũng có thể được xem như một lời cảnh báo — Trung Quốc sẽ không để bất kỳ ai định đoạt việc Trung Quốc phải làm gì với AI."

Sự kiện diễn ra từ ngày 17 đến ngày 20 tháng 7 này được tổ chức trong bối cảnh Washington và Bắc Kinh đang chuẩn bị cho các cuộc đàm phán AI cấp chính phủ đầu tiên dưới thời chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Điều này nâng tầm hội nghị WAIC từ một buổi triển lãm ngành thông thường trở thành một bài kiểm tra sớm về cách Trung Quốc lên kế hoạch cạnh tranh tầm ảnh hưởng đối với các quy tắc toàn cầu chi phối AI.

Hai cường quốc đã đưa ra những tầm nhìn đối lập tại một cuộc đối thoại về AI của Liên Hợp Quốc vào tuần trước. Tại đó, các quan chức Mỹ lập luận rằng việc quản lý quá mức có thể cản trở sự đổi mới, trong khi Trung Quốc quảng bá các mô hình mã nguồn mở chi phí thấp của mình như một công cụ để giảm bớt sự bất bình đẳng toàn cầu trong việc tiếp cận AI.

Bên cạnh các công ty công nghệ hàng đầu của Trung Quốc, những người tham dự WAIC còn bao gồm Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres, Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev và Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Y tế Thái Lan Anutin Charnvirakul.