Phủ Ứng Thiên: Bảo tồn di sản gắn với phát triển công nghiệp văn hóa

Hội thảo khoa học tại xã Vân Đình, Hà Nội, tập trung làm rõ giá trị lịch sử, văn hóa của di tích Phủ Ứng Thiên, đồng thời đề xuất định hướng bảo tồn và phát huy di sản gắn với phát triển công nghiệp văn hóa bền vững.

Chiều 10/10, UBND xã Vân Đình phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Định hướng công tác bảo vệ, phát huy giá trị di tích Phủ Ứng Thiên gắn với phát triển công nghiệp văn hóa”. Hội thảo là dịp để các nhà khoa học, chuyên gia và cơ quan quản lý trao đổi về những giá trị của di tích, đồng thời đề xuất giải pháp bảo tồn, khai thác di sản phù hợp với điều kiện thực tiễn địa phương.

Tham dự hội thảo có đại diện Cục Di sản Văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, Ban Quản lý Di tích Danh thắng Hà Nội cùng các chuyên gia, nhà khoa học đến từ Viện Bảo tồn Di tích, Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Hội Kiến trúc sư Việt Nam và các đơn vị liên quan.

Về phía địa phương có ông Nguyễn Ngọc Điệp, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Vân Đình; bà Phạm Thúy Hòa, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch UBND xã, cùng đại diện các cơ quan, đơn vị, thôn Thiên Phúc và Tiểu ban Quản lý di tích.

Quang cảnh Hội thảo. Ảnh Vân Đình 24h

Phủ Ứng Thiên và những giá trị di sản cần được gìn giữ

Vân Đình là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, lưu giữ nhiều di tích, lễ hội và các giá trị di sản văn hóa vật thể, phi vật thể. Trong hệ thống di sản của địa phương, Phủ Ứng Thiên, còn gọi là Khánh Hòa Linh từ, tại thôn Thiên Phúc, có vị trí đáng chú ý trong đời sống tín ngưỡng và sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Di tích là nơi thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh, gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt. Không chỉ là không gian thực hành tín ngưỡng, Phủ Ứng Thiên còn lưu giữ những giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa của cộng đồng địa phương.

Về kiến trúc, phủ được xây dựng trên khu đất rộng, thoáng vào những năm đầu triều Nguyễn, có kết cấu theo kiểu chữ “Đinh”. Các hạng mục chính gồm cổng phủ ngoài, cổng tam quan, tiền tế, trung cung, hậu cung và nhà thờ Phật. Năm 2025, Phủ Ứng Thiên được UBND thành phố Hà Nội xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa.

Việc di tích được xếp hạng không chỉ ghi nhận những giá trị lịch sử, văn hóa hiện hữu mà còn đặt ra yêu cầu cụ thể hơn đối với công tác quản lý, bảo vệ và phát huy di sản. Trong đó, bài toán đặt ra là làm thế nào để gìn giữ các giá trị gốc, bảo đảm tính tôn nghiêm của không gian tín ngưỡng, đồng thời phát huy vai trò của di tích trong đời sống văn hóa và phát triển kinh tế địa phương.

Hội thảo khoa học với chủ đề “Định hướng công tác bảo vệ, phát huy giá trị di tích Phủ Ứng Thiên gắn với phát triển công nghiệp văn hóa”.

Kết nối bảo tồn di sản với phát triển công nghiệp văn hóa

Tại hội thảo, các nhà khoa học, chuyên gia và nhà nghiên cứu tập trung trao đổi về giá trị lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng của Phủ Ứng Thiên, cũng như tiềm năng phát huy di tích trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa.

Các ý kiến nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn tính nguyên gốc của di tích, gìn giữ các thực hành văn hóa truyền thống và bảo đảm sự hài hòa giữa bảo tồn với phát huy giá trị di sản. Việc khai thác di tích cần dựa trên cơ sở khoa học, tuân thủ quy định pháp luật về di sản văn hóa, tránh những tác động làm biến đổi cấu trúc, cảnh quan hoặc ảnh hưởng đến tính tôn nghiêm của không gian thờ tự.

Bên cạnh đó, hội thảo gợi mở nhiều hướng tiếp cận nhằm đưa giá trị di sản đến gần hơn với cộng đồng và công chúng. Trong đó, số hóa tư liệu có thể góp phần lưu trữ, hệ thống hóa thông tin, hỗ trợ nghiên cứu và quảng bá di tích; xây dựng các sản phẩm văn hóa đặc trưng có thể tạo thêm phương thức tiếp cận di sản; kết nối Phủ Ứng Thiên với các điểm đến, lễ hội và giá trị văn hóa của địa phương có thể góp phần hình thành những trải nghiệm văn hóa phong phú hơn cho người dân và du khách.

Tuy nhiên, phát triển công nghiệp văn hóa từ di sản không đơn thuần là khai thác giá trị vật chất hay gia tăng lượng khách tham quan. Quá trình này cần đặt cộng đồng địa phương ở vị trí chủ thể, coi việc gìn giữ thực hành văn hóa truyền thống, nâng cao nhận thức về di sản và bảo đảm sinh kế bền vững là những yếu tố quan trọng. Các hoạt động phát huy giá trị di tích cần được tổ chức phù hợp với đặc điểm văn hóa, tín ngưỡng và khả năng tiếp nhận của không gian di sản.

Theo hướng tiếp cận đó, di sản không chỉ được bảo vệ như một dấu tích của quá khứ mà còn có thể trở thành nguồn lực cho phát triển văn hóa, du lịch và các hoạt động sáng tạo, với điều kiện quá trình khai thác không làm suy giảm những giá trị cần bảo tồn.

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Ngọc Điệp, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Vân Đình, nhấn mạnh công tác bảo vệ và phát huy giá trị Phủ Ứng Thiên là nhiệm vụ lâu dài, cần sự tham gia của nhiều chủ thể và phải được triển khai trên cơ sở khoa học, pháp luật, gắn với thực tiễn địa phương.

Trên cơ sở các ý kiến trao đổi, UBND xã Vân Đình xác định sẽ tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện việc nhận diện và hệ thống hóa các giá trị của di tích; phối hợp với cơ quan chuyên môn, nhà khoa học và chuyên gia để bổ sung cơ sở khoa học phục vụ công tác bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị Phủ Ứng Thiên.

Địa phương cũng định hướng công tác bảo quản, tu bổ, tôn tạo di tích phải phù hợp với các giá trị gốc, cảnh quan hiện hữu và yêu cầu thực tiễn. Mục tiêu là bảo vệ tính nguyên bản, sự tôn nghiêm của di tích, đồng thời đáp ứng nhu cầu thực hành tín ngưỡng, kết nối không gian văn hóa và trải nghiệm di sản của người dân, du khách.

Hội thảo góp phần bổ sung cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc xây dựng định hướng bảo vệ, phát huy giá trị Phủ Ứng Thiên trong thời gian tới. Đây cũng là cơ sở để xã Vân Đình từng bước gắn bảo tồn di sản với phát triển công nghiệp văn hóa, hướng tới khai thác các giá trị văn hóa theo hướng bền vững, phát huy bản sắc địa phương và nâng cao vai trò của cộng đồng trong gìn giữ di sản quê hương.

PV (Tổng hợp)