Tâm lý lo ngại AI làm mất việc phổ biến hơn ở các nền kinh tế thu nhập cao
Người dân tại các nền kinh tế thu nhập cao biết nhiều hơn về trí tuệ nhân tạo (AI), nhưng cũng lo ngại hơn rằng công nghệ này sẽ làm giảm việc làm và gia tăng khoảng cách giàu nghèo…
Ảnh minh họa - Ảnh: NurPhoto
Khảo sát mới nhất của Trung tâm Nghiên cứu Pew cho thấy tâm lý lo ngại về tác động kinh tế của AI phổ biến hơn tại các nền kinh tế thu nhập cao.
Khảo sát so sánh 18 nền kinh tế thu nhập cao với 18 nền kinh tế thu nhập trung bình, theo phân loại của Ngân hàng Thế giới (WB).
Tại nhóm nền kinh tế thu nhập cao, trung vị 55% người trưởng thành được hỏi cho rằng AI sẽ khiến số lượng việc làm giảm trong 20 năm tới. Tỷ lệ này tại nhóm nền kinh tế thu nhập trung bình là 36%.
“Trung vị” ở đây không phải tỷ lệ chung của toàn bộ người tham gia khảo sát. Đây là mức nằm giữa khi tỷ lệ của 18 nền kinh tế trong mỗi nhóm được sắp xếp từ thấp đến cao.
Người dân tại các nền kinh tế thu nhập trung bình cũng tỏ ra thiếu chắc chắn hơn về tác động của AI. Trung vị 34% số người được hỏi trong nhóm này không biết AI sẽ ảnh hưởng thế nào đến việc làm, so với 22% tại nhóm thu nhập cao.
Theo Pew, tại khoảng một nửa số nền kinh tế được khảo sát, những người biết nhiều về AI có xu hướng lo công nghệ này gây mất việc hơn, trong khi người ít biết về AI thường không đưa ra được nhận định.
Xu hướng tương tự xuất hiện đối với mối lo về bất bình đẳng. Trung vị 35% người được hỏi tại các nền kinh tế thu nhập cao cho rằng AI sẽ làm tăng khoảng cách giàu nghèo, cao hơn mức 22% tại nhóm thu nhập trung bình. Tại Mỹ, tỷ lệ này lên tới 46%, trong khi ở Colombia chỉ là 13%.
Theo Pew, mức độ hiểu biết về AI có thể góp phần lý giải sự khác biệt trên. Trung vị 50% người trưởng thành tại nhóm thu nhập cao cho biết họ đã đọc hoặc nghe nhiều về AI, gần gấp đôi mức 27% tại nhóm thu nhập trung bình. Ngược lại, 28% người được hỏi tại các nền kinh tế thu nhập trung bình cho biết hoàn toàn chưa nghe nói về AI, trong khi tỷ lệ tương ứng tại nhóm thu nhập cao chỉ là 9%.
Nhận thức về AI cũng liên quan chặt chẽ đến thu nhập, độ tuổi và trình độ học vấn. Pew cho biết người trẻ, người có học vấn cao và người thuộc các hộ gia đình thu nhập cao thường hiểu biết nhiều hơn về công nghệ này. Chẳng hạn, 53% người trưởng thành tại Singapore cho biết đã nghe hoặc đọc nhiều về AI, so với chỉ 4% tại Bangladesh.
Những lo ngại tại các nền kinh tế giàu hơn phần nào phù hợp với mức độ AI có thể tác động tới thị trường lao động. Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) ước tính khoảng 34% việc làm tại các nền kinh tế thu nhập cao có mức độ tiếp xúc nhất định với AI tạo sinh, so với 11% tại các nền kinh tế thu nhập thấp. Tuy nhiên, ILO nhấn mạnh tác động phổ biến nhất nhiều khả năng là AI làm thay đổi nhiệm vụ và cách thức làm việc, chứ không phải xóa bỏ hoàn toàn việc làm.
Báo cáo Phát triển Thế giới 2026 của WB cũng cho rằng khoảng 14,2% việc làm tại các nền kinh tế thu nhập cao có nguy cơ bị tự động hóa bởi AI tạo sinh, cao gấp hơn ba lần mức 4,5% tại các nền kinh tế đang phát triển. Dù vậy, AI cũng có thể giúp nâng cao đáng kể năng suất của 18,7% việc làm tại nhóm thu nhập cao và 16,2% tại các nền kinh tế đang phát triển.
Những số liệu trên cho thấy tâm lý lo ngại cao hơn tại các nền kinh tế thu nhập cao không chỉ bắt nguồn từ việc người dân biết nhiều hơn về AI, mà còn có thể phản ánh mức độ tiếp xúc lớn hơn của thị trường lao động với công nghệ này. Tuy nhiên, các nghiên cứu cũng lưu ý rằng AI có thể vừa thay thế một số nhiệm vụ, vừa hỗ trợ người lao động và tạo ra cơ hội tăng năng suất.
