Thuế carbon: Giảm phát thải nhưng tạo áp lực lên tăng trưởng

Việc áp dụng các chính sách chuyển dịch năng lượng, đặc biệt là định giá carbon, được đánh giá là cần thiết để hướng tới mục tiêu phát thải bằng "0".

Tuy nhiên, các kết quả nghiên cứu mới cho thấy mỗi chính sách đều đi kèm những tác động nhất định đến tăng trưởng kinh tế, chi phí sản xuất và thu nhập của người dân, đòi hỏi quá trình triển khai phải được thiết kế theo lộ trình phù hợp.

Chuyển dịch năng lượng cần dựa trên bằng chứng chính sách

Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển nền kinh tế carbon thấp, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (IPSS) phối hợp với Đại học Copenhagen (Đan Mạch), Cục Thống kê (Bộ Tài chính) và Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam đã công bố nghiên cứu "Xây dựng Ma trận hạch toán xã hội năng lượng (ESAM) nhằm hỗ trợ hoạch định chính sách chuyển dịch năng lượng công bằng và chuyển đổi xanh".

Nghiên cứu giới thiệu bộ công cụ phân tích mới dựa trên Ma trận hạch toán xã hội năng lượng (ESAM), cho phép mô phỏng tác động của nhiều kịch bản chính sách đến tăng trưởng kinh tế, phát thải khí nhà kính, tiêu thụ năng lượng cũng như thu nhập của từng nhóm hộ gia đình.

Chuyển dịch năng lượng và giảm phát thải đang trở thành yêu cầu cấp thiết trong quá trình phát triển kinh tế xanh của Việt Nam. Ảnh minh họa.

Theo nhóm nghiên cứu, đây là công cụ giúp cơ quan quản lý đánh giá toàn diện các phương án chuyển dịch năng lượng trước khi triển khai, đồng thời phân tích tác động của các cú sốc bên ngoài như biến động giá năng lượng đối với nền kinh tế, an ninh năng lượng và đời sống người dân.

Kết quả mô phỏng cho thấy, nếu hiệu quả sử dụng năng lượng của nền kinh tế được cải thiện khoảng 10%, GDP của Việt Nam có thể tăng khoảng 1%, trong khi mức tiêu thụ năng lượng và lượng phát thải đều giảm. Đồng thời, thu nhập khả dụng của tất cả các nhóm hộ gia đình cũng được cải thiện.

Theo các chuyên gia, điều này cho thấy những chính sách nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng không chỉ mang lại lợi ích về môi trường mà còn góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện phúc lợi xã hội.

Thuế carbon giúp giảm phát thải nhưng tạo áp lực lên tăng trưởng

Bên cạnh các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, nghiên cứu cũng phân tích tác động của chính sách định giá carbon và điều chỉnh giá điện.

Đối với chính sách thuế carbon, kết quả mô phỏng cho thấy mức thuế 15 USD đối với mỗi tấn CO₂ tương đương có thể giúp giảm khoảng 2,9% lượng phát thải khí nhà kính. Tuy nhiên, chính sách này cũng có thể khiến GDP giảm khoảng 0,8% nếu không đi kèm các biện pháp hỗ trợ phù hợp. Thu nhập của các nhóm hộ gia đình cũng có nguy cơ sụt giảm do chi phí sản xuất và giá hàng hóa tăng lên.

Theo nhóm nghiên cứu, hiệu quả của chính sách định giá carbon không chỉ phụ thuộc vào mức thuế mà còn nằm ở cách sử dụng nguồn thu. Nếu nguồn thu từ thuế carbon được tái phân bổ thông qua các chương trình hỗ trợ đúng đối tượng, đặc biệt là các hộ nghèo và nhóm dễ bị tổn thương ở khu vực nông thôn, tác động tiêu cực đến thu nhập có thể được giảm thiểu, đồng thời bảo đảm quá trình chuyển dịch diễn ra công bằng hơn.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc tăng giá điện có thể tạo hiệu ứng lan tỏa rộng trong nền kinh tế do điện là đầu vào của hầu hết các hoạt động sản xuất. Nếu giá điện tăng 10%, các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và những lĩnh vực sử dụng nhiều năng lượng sẽ chịu tác động lớn nhất, kéo theo chi phí sản xuất tăng trên toàn chuỗi cung ứng.

Mức độ ảnh hưởng giữa các nhóm dân cư cũng không giống nhau. Các hộ phi nông nghiệp tại khu vực đô thị được đánh giá chịu tác động lớn hơn so với các hộ nông nghiệp ở nông thôn, phản ánh sự khác biệt về cơ cấu chi tiêu và mức độ phụ thuộc vào các hàng hóa, dịch vụ sử dụng nhiều năng lượng.

Từ các kết quả mô phỏng, nhóm nghiên cứu khuyến nghị chính sách định giá carbon cần được triển khai theo lộ trình phù hợp, đồng thời kết hợp với các biện pháp hỗ trợ có mục tiêu nhằm giảm chi phí chuyển đổi cho doanh nghiệp và người dân.

Theo các chuyên gia, việc xây dựng chính sách dựa trên các công cụ phân tích như ESAM sẽ giúp cơ quan quản lý đánh giá rõ hơn những lợi ích và đánh đổi của từng kịch bản, từ đó lựa chọn giải pháp vừa góp phần giảm phát thải, vừa duy trì tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội và hướng tới mục tiêu chuyển dịch năng lượng công bằng, bền vững.