Trí tuệ nhân tạo trên chiến trường: Cách các nhóm khủng bố đang "vũ khí hóa" AI

Trong những tuần gần đây, chính quyền Tổng thống Trump đã thúc giục các phòng thí nghiệm hàng đầu cho phép chính phủ kiểm duyệt các nền tảng trí tuệ nhân tạo mới nhất và mạnh mẽ nhất trước khi phát hành ra công chúng.

Các nhà lãnh đạo quân sự Mỹ đã nhiều lần cảnh báo các nhân viên rằng điện thoại và tài khoản trực tuyến của họ có thể bị nhắm mục tiêu trong cuộc xung đột. 

Vài năm trước, khi một nhóm thành viên đi xe máy của phiến quân Boko Haram tấn công một căn cứ quân sự ở miền đông Nigeria, chúng đã bị chặn lại bởi một rãnh phòng thủ bao quanh khu phức hợp. Nhóm cực đoan đã tập hợp lại và trước khi tiến hành một cuộc tấn công khác, chúng đã nhờ đến sự trợ giúp của trí tuệ nhân tạo (AI).

"Chúng tôi đã xem trên phim cách xe máy có thể bay qua cầu", một cựu chỉ huy Boko Haram chia sẻ với Antonia Juelich, nhà nghiên cứu về công nghệ và khủng bố tại Đại học Cambridge. "Chúng tôi đã sử dụng AI để học cách thực hiện điều này. Chúng tôi cung cấp cho AI các thông tin như loại xe máy đang sử dụng, khoảng cách cần bay qua, và hệ thống đã đưa ra các bước cần thiết để thực hiện".

Áp dụng các mẹo từ chatbot, các thợ máy đã cải tiến xe máy để nâng cao khả năng tăng tốc và tốc độ tối đa. Theo lời kể của những kẻ đào tẩu, các tay lái đã tự đào hố, lấp đầy bằng kính vỡ và lửa, rồi luyện tập các cú nhảy, dù đôi khi phải trả giá bằng cả mạng sống, cho đến khi đạt được độ cao đủ để thực hiện một cuộc tấn công thành công.

Sự việc này được thuật lại trong một bài nghiên cứu của bà Juelich gửi đến tờ The New York Times, qua đó cho thấy các công cụ AI tạo sinh đang ngày càng hỗ trợ trực tiếp cho các nhóm khủng bố trên chiến trường như thế nào. Các chuyên gia nhận định tình trạng này vẫn tiếp diễn bất chấp những nỗ lực của các nhà phát triển nhằm ngăn chặn việc lạm dụng AI.

Cho đến gần đây, Tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS), mạng lưới al Qaida và các nhóm cực đoan khác chủ yếu sử dụng AI trong lĩnh vực hoạt động thông tin như sản xuất các sản phẩm tuyên truyền, dịch thuật, tuyển mộ và kỹ năng bảo mật. Tuy nhiên, theo các quan chức quân sự, giới chức chống khủng bố của Mỹ cùng các nhà nghiên cứu độc lập, xu hướng này đã thay đổi khi các phần tử thánh chiến chuyển sang sử dụng AI để giành lợi thế chiến thuật trên thực địa.

Sự thay đổi này làm nổi bật một thách thức lớn hơn đối với ngành công nghiệp AI. Các chatbot được tích hợp sẵn những giới hạn nhằm ngăn chặn người dùng yêu cầu thông tin có thể gây hại cho người khác hoặc chính họ. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đã nhiều lần phát hiện ra rằng con người có thể lách qua các giao thức an toàn, thường bằng cách từ từ nhưng kiên trì dụ dỗ các mô hình tiết lộ những thông tin mà chúng được lập trình để hạn chế.

Trong năm qua, bà Juelich đã tiến hành gần 60 cuộc phỏng vấn với 27 cựu thành viên của Boko Haram tại Nigeria. Nghiên cứu thực địa của bà phát hiện ra rằng những kẻ khủng bố đang sử dụng chatbot để thiết kế chất nổ, sửa chữa hoặc nâng cấp vũ khí, cũng như lên ý tưởng về cách thức tấn công kẻ thù.

Trong báo cáo của mình, bà Juelich viết rằng các mô hình ngôn ngữ lớn đã được "tham khảo ở mọi giai đoạn của hoạt động quân sự, từ khâu chuẩn bị nhiệm vụ, trong quá trình tác chiến cho đến phân tích sau chiến dịch. Điều này vẽ nên một bức tranh hoàn toàn khác so với việc sử dụng AI tập trung vào mục đích tuyên truyền vốn đang thống trị các cuộc thảo luận công khai và các nghiên cứu hiện hành".

Nghiên cứu này cùng với các báo cáo gần đây có chung kết luận đã xuất hiện trong bối cảnh dấy lên những lo ngại ngày càng tăng về khả năng của các mô hình AI tiên tiến. Giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) John Ratcliffe gần đây đã ví những mô hình này như "vũ khí hạt nhân kỹ thuật số". Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu an toàn AI và các quan chức an ninh quốc gia, các mô hình này tiềm ẩn những rủi ro chưa được nhận thức đầy đủ đối với các mối đe dọa khác, chẳng hạn như việc tạo ra vũ khí sinh học và các hoạt động khủng bố.

Trong những tuần gần đây, chính quyền Tổng thống Trump đã thúc giục các phòng thí nghiệm hàng đầu cho phép chính phủ kiểm duyệt các nền tảng mới nhất và mạnh mẽ nhất trước khi chúng được phát hành ra công chúng. Tuy vậy, các quan chức chính phủ phần lớn chỉ tập trung mối quan ngại vào khả năng các mô hình này tìm ra và khai thác các lỗ hổng phần mềm, điều mà một số người lo sợ có thể tàn phá an ninh mạng toàn cầu, chứ không phải nguy cơ bị sử dụng cho mục đích khủng bố.

Bà Juelich nhận định: "Những kẻ khủng bố không đợi chúng ta làm cho AI trở nên an toàn", đồng thời cho biết việc sử dụng AI của các nhóm này đã bị "đánh giá thấp đáng kể cả về quy mô và tính chất".

Theo ông Daniel Byman, chuyên gia về khủng bố tại Đại học Georgetown và là đồng tác giả một báo cáo về AI do Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) công bố, cho biết các nhóm khủng bố đang "pha trộn và kết hợp" từ các hệ thống AI khác nhau nhằm né tránh các rào cản kỹ thuật. Nghiên cứu của bà Juelich cũng chỉ ra rằng Boko Haram luân phiên sử dụng ChatGPT của OpenAI, Claude của Anthropic, Gemini của Google, Grok của xAI và cả nền tảng DeepSeek của Trung Quốc.

Các phương pháp được mô tả trong nghiên cứu nhìn chung kéo dài đến cuối năm 2024. Kể từ đó, các công ty AI đã phát hành thêm các phiên bản cập nhật. Các công ty này khẳng định rằng mặc dù các mô hình đã trở nên mạnh mẽ hơn, chúng cũng đi kèm với các biện pháp an toàn nghiêm ngặt hơn. Họ cũng lưu ý rằng một số chức năng độc hại của AI mang tính "lưỡng dụng", nghĩa là thông tin được chia sẻ cũng có thể phục vụ cho các mục đích hợp pháp. Đơn cử việc học cách lái xe máy bay qua không trung về bản chất không gây hại hay mang tính bạo lực.

Tuy nhiên, các trường hợp khác do cựu thành viên Boko Haram mô tả lại cho thấy ý đồ bạo lực rõ ràng hơn.

"Bạn nhập câu hỏi hoặc sử dụng giọng nói và nó sẽ cung cấp cho bạn một câu trả lời chi tiết, ví dụ như 'Làm thế nào tôi có thể chế tạo một quả bom?', và sau đó nó sẽ hướng dẫn bạn cách làm", một cựu chỉ huy thuộc Tỉnh Tây Phi của Nhà nước Hồi giáo, một nhánh chính của Boko Haram, kể lại vào năm ngoái. "Nó giống như một người máy! Chúng tôi đã sử dụng nó rất nhiều".

Khi được hỏi về nghiên cứu liên quan đến Boko Haram, ông Michael Aciman, người phát ngôn của Anthropic, cho biết các sản phẩm của công ty được "xây dựng để từ chối các yêu cầu nguy hiểm, bao gồm những yêu cầu liên quan đến bạo lực, lên kế hoạch tấn công và chế tạo thuốc nổ".

Ông Karl Ryan, người phát ngôn của Google, đã phản bác lại nghiên cứu này và cho biết các chuyên gia kỹ thuật của công ty nhận thấy các câu trả lời của AI "không đủ cụ thể hoặc chi tiết để dẫn đến việc bị lạm dụng". Ông nói thêm rằng Google có các chính sách nghiêm ngặt cấm sử dụng Gemini để gây ra thiệt hại trong thế giới thực.

Ông Drew Pusateri, người phát ngôn của OpenAI, khẳng định việc sử dụng các nền tảng của công ty cho bạo lực hoặc khủng bố là vi phạm chính sách và công ty sẽ tiếp tục củng cố hàng phòng thủ của mình để đối phó. Trong khi đó, Meta cho biết nghiên cứu của bà Juelich dựa trên các mô hình cũ thay vì phiên bản mới nhất của hãng.

Cả xAI và DeepSeek đều không phản hồi các yêu cầu bình luận. Các quan chức chống khủng bố của Lầu Năm Góc cũng từ chối bình luận về vấn đề này.

Dù vậy, không phải ai cũng đồng tình rằng các biện pháp bảo vệ đang được cải thiện. Tuần này, tổ chức phi lợi nhuận Viện Tương lai của Sự sống đã chấm điểm các công ty AI lớn về cam kết an toàn và kết luận rằng các tiêu chuẩn này phần lớn đã suy giảm trên toàn ngành kể từ năm ngoái. xAI và DeepSeek thậm chí đã nhận điểm kém.

Tổ chức phi lợi nhuận chống khủng bố Tech Against Terrorism do Liên Hợp Quốc hỗ trợ gần đây đã công bố kết quả kiểm tra AI trên hàng nghìn câu lệnh liên quan đến các vụ khủng bố ngoài đời thực. Các bài kiểm tra chỉ nhận được sự "từ chối hoàn toàn" trong khoảng 57 phần trăm trường hợp. Trong khi các câu lệnh về chất nổ bị từ chối khoảng 80 phần trăm, các câu lệnh về vũ khí hóa học tự chế chỉ bị từ chối khoảng một phần ba trường hợp.

Theo một cựu quan chức cấp cao của Mỹ, các nhóm khủng bố cũng đang bắt đầu sử dụng AI để hỗ trợ in 3D các bộ phận vũ khí. AI đang giúp một số phiến quân nhận được hướng dẫn thiết kế và sản xuất linh kiện máy bay không người lái, phụ tùng thay thế và các phụ kiện đạn dược.

Các nhà phân tích và quan chức Mỹ cho rằng AI khó có thể làm thay đổi hoàn toàn chủ nghĩa khủng bố chỉ sau một đêm. Tuy nhiên, những lời kể mà bà Juelich thu thập được cho thấy sự háo hức và mức độ tập trung của các chi bộ Boko Haram. Những kẻ đào tẩu kể lại việc họ tham gia các buổi huấn luyện có tổ chức tập trung vào cách tận dụng tốt nhất sức mạnh của các mô hình AI tạo sinh.

Các buổi huấn luyện này được truyền tải qua các mạng lưới thánh chiến xuyên quốc gia. Các chủ đề phổ biến bao gồm cách quản lý tài khoản trên nền tảng AI, gợi ý để tạo ra câu trả lời hữu ích và mẹo lách qua các giới hạn an toàn. Giống như nhiều tập đoàn tại Mỹ, các nhóm khủng bố dường như cũng có những nhóm chuyên trách làm việc riêng về AI.

Ông Aaron Zelin - Nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Chính sách Cận Đông Washington, cho biết nghiên cứu gần đây của ông chỉ ra rằng một số đối tượng ủng hộ IS ở Mỹ và Tây Âu đã hỏi ChatGPT về các mục tiêu tiềm năng và phương tiện thực hiện các cuộc tấn công giống như một cuốn cẩm nang hướng dẫn ảo. Tuy nhiên, chưa có vụ việc nào dẫn đến một âm mưu thành công.

Báo cáo của CSIS cũng phát hiện ra rằng AI có khả năng củng cố hoạt động tài trợ khủng bố, chủ yếu thông qua việc nâng cao khả năng lừa đảo để huy động tiền duy trì mạng lưới. Tuy vậy, các quan chức Mỹ cảnh báo rằng những giới hạn hoạt động quan trọng vẫn còn tồn tại và AI sẽ không dễ dàng thay thế được sự tin tưởng, khả năng phối hợp, nguồn tài chính và kinh nghiệm thực tế của con người.

Dù vậy, bà Tricia Bacon - cựu nhà phân tích chống khủng bố của Bộ Ngoại giao Mỹ, cảnh báo rằng Nhà nước Hồi giáo Khorasan (ISIS K) đã đi đầu trong việc kêu gọi những kẻ ủng hộ sử dụng AI để né tránh sự phát hiện của giới chức trách. Chuyên gia này nhấn mạnh AI có tiềm năng thúc đẩy nhanh chóng quá trình cực đoan hóa và kích động các hành động bạo lực.