AI4CRIS 2026: Thúc đẩy AI an toàn, bảo mật và tự chủ

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong lĩnh vực mật mã và an toàn thông tin, vừa mở ra phương thức mới để bảo vệ dữ liệu, phát hiện và ứng phó với các mối đe dọa, vừa đặt ra yêu cầu bảo vệ chính các hệ thống AI trước nguy cơ bị tấn công, thao túng.

Đây là những vấn đề được các chuyên gia, nhà quản lý và đại diện các cơ quan, tổ chức công nghệ tập trung trao đổi tại Hội thảo khoa học quốc gia “Trí tuệ nhân tạo trong Mật mã và An toàn thông tin” (AI4CRIS 2026) diễn ra vào sáng 14/8.

Quang cảnh buổi hội thảo “ Trí tuệ nhân tạo cho Mật mã và An toàn thông tin”

Hội thảo AI4CRIS 2026 do Học viện Kỹ thuật Mật mã phối hợp với Câu lạc bộ Khoa - Trường - Viện Công nghệ Thông tin - Truyền thông Việt Nam (FISU Việt Nam), Học viện Báo chí và Tuyên truyền và Tạp chí An toàn thông tin tổ chức với sự bảo trợ của Ban Cơ yếu Chính phủ, Bộ Khoa học và Công nghệ, Hội Tin học Việt Nam và Trung tâm Dữ liệu Quốc gia.

Hội thảo có sự tham dự của Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm, Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ; PGS.TS Lê Hải Bình, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; GS.TS Nguyễn Thanh Thủy, Chủ tịch Hội Tin học Việt Nam, Chủ tịch FISU Việt Nam, cùng đại diện các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ Công an, Bộ Tư lệnh 86 và lãnh đạo các học viện, trường đại học, viện nghiên cứu.

AI vừa là công cụ bảo vệ, vừa tạo ra thách thức mới

Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm, Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ phát biểu khai mạc Hội thảo. Ảnh chinhphu.vn

Phát biểu khai mạc hội thảo, Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm - Trưởng ban Cơ yếu Chính phủ, cho rằng AI đang trở thành công nghệ nền tảng của kỷ nguyên số, tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra những thách thức lớn đối với bảo vệ dữ liệu, an toàn hệ thống và lợi ích quốc gia. 

Trong lĩnh vực mật mã, AI có thể được ứng dụng để thiết kế, kiểm định, tối ưu thuật toán, phát hiện điểm yếu, đồng thời cũng có thể tăng tốc các kỹ thuật phá mã và tấn công kênh thứ cấp. Trong bảo đảm an toàn thông tin, AI hỗ trợ phát hiện bất thường, cảnh báo sớm tấn công mạng, phân tích mã độc và tự động hóa ứng phó sự cố, nhưng nếu không đủ tin cậy, AI cũng có thể bị thao túng và trở thành công cụ tấn công.

Một vấn đề quan trọng khác được Trưởng Ban Cơ yếu Chính phủ đề cập là tác động của công nghệ lượng tử đối với các hệ thống mật mã hiện nay. phát triển nhanh của công nghệ lượng tử đang đe dọa các thuật toán khóa công khai, đặt ra yêu cầu từng bước chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử nhằm bảo vệ bí mật nhà nước, dữ liệu chiến lược, bảo đảm chủ quyền mật mã và an ninh quốc gia. 

Theo Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm, thời gian qua, Ban Cơ yếu Chính phủ đã triển khai nghiên cứu về AI, công nghệ lượng tử, mật mã hậu lượng tử, an toàn thông tin thông minh và bảo vệ dữ liệu Trong đó, Đề án phát triển hệ thống mật mã hậu lượng tử giai đoạn 2026-2035 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt với trọng tâm tích hợp AI vào quy trình phát triển-giúp rút ngắn thời gian, tối ưu hóa thuật toán và tăng cường năng lực ứng phó trước các nguy cơ đến từ chính AI và máy tính lượng tử. Đây là bước đi chủ động, bài bản, thể hiện khát vọng không để Việt Nam lỡ nhịp trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.

Xây dựng hệ sinh thái AI an toàn, tin cậy

            

Phát biểu chào mừng Hội thảo, GS.TS Nguyễn Thanh Thủy, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Công nghệ thông tin, Chủ tịch Hội Tin học Việt Nam, Chủ tịch FISU Việt Nam, nhận định AI đang trở thành một công nghệ chiến lược, động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên phạm vi toàn cầu.

AI ngày càng hiện diện trong nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, từ giáo dục, y tế, công nghiệp, nông nghiệp, tài chính đến quản trị quốc gia, quốc phòng và an ninh. Tuy nhiên, cùng với những cơ hội lớn, AI cũng đặt ra những thách thức mới về an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu, quyền riêng tư, thông tin sai lệch và chủ quyền quốc gia.

Theo GS.TS Nguyễn Thanh Thủy, AI trong giai đoạn mới không chỉ cần thông minh mà còn phải an toàn, đáng tin cậy và có trách nhiệm. Đây cũng là một trong những lý do quan trọng để AI4CRIS 2026 được tổ chức, tạo diễn đàn kết nối các cơ quan quản lý, giới nghiên cứu và doanh nghiệp cùng trao đổi về những bài toán đặt ra đối với AI trong mật mã và an toàn thông tin.

GS.TS Nguyễn Thanh Thủy khẳng định, AI4CRIS là minh chứng sinh động cho mối quan hệ hợp tác bền chặt giữa Ban Cơ yếu Chính phủ và FISU Việt Nam trong thúc đẩy nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng công nghệ.

Nhấn mạnh ý nghĩa của Hội thảo trong kết nối cộng đồng khoa học, tạo cầu nối giữa nghiên cứu hàn lâm với thực tiễn ứng dụng, GS.TS Nguyễn Thanh Thủy bày tỏ mong muốn AI4CRIS tiếp tục được duy trì và phát triển, trở thành diễn đàn khoa học thường niên uy tín, góp phần thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng AI trong lĩnh vực mật mã, an toàn thông tin.

PGS.TS Lê Hải Bình, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Giám đốc thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu tại hội thảo 

Từ góc độ chủ quyền công nghệ, PGS.TS Lê Hải Bình, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Giám đốc thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, cho rằng các quốc gia đang chạy đua về chủ quyền và tự chủ AI. Việt Nam cần đồng thời nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ và dữ liệu, phát triển và ứng dụng AI an toàn, có trách nhiệm, đáng tin cậy, đồng thời phát triển nguồn nhân lực có khả năng làm chủ và quản trị AI. 

“Chúng ta không thể dựa trên những quyết sách, những câu trả lời dựa trên một data nào đó mà chúng ta không làm chủ được. Vì vậy phải tự chủ!”, PGS.TS Lê Hải Bình nhấn mạnh.

Theo ông, tự chủ không có nghĩa là nắm giữ tất cả, mà cần xác định những công nghệ, nền tảng và năng lực cốt lõi cần làm chủ, chủ động với dữ liệu quan trọng, có khả năng đánh giá, kiểm soát và thích ứng với sự phát triển của công nghệ. Đặc biệt, trong các lĩnh vực mật mã, an toàn thông tin, dữ liệu quốc gia và hạ tầng trọng yếu, Việt Nam cần từng bước xây dựng năng lực nội sinh đủ mạnh để bảo đảm an ninh, an toàn ở cấp độ quốc gia.

Bảo vệ AI cũng là yêu cầu của an toàn thông tin

Từ yêu cầu phát triển AI an toàn, tự chủ, các tham luận tại hội thảo tiếp tục làm rõ mối quan hệ hai chiều giữa AI với mật mã và an toàn thông tin.

TS. Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, 

Ông cho rằng AI không chỉ là công cụ hỗ trợ phát hiện, dự báo và phòng chống các nguy cơ an ninh mạng, mà bản thân các hệ thống AI cũng cần được bảo vệ bằng các giải pháp mật mã, an toàn thông tin khi công nghệ này ngày càng được triển khai rộng rãi.

PGS.TS Lương Thế Dũng, đại diện Học viện Kỹ thuật Mật mã

Cùng quan điểm, Đại tá, PGS.TS Lương Thế Dũng, đại diện Học viện Kỹ thuật Mật mã, nhận định AI vừa là công cụ bảo đảm an toàn thông tin, vừa có thể trở thành công cụ mạnh mẽ phục vụ tấn công. Công nghệ này có thể phát hiện mã độc, lỗ hổng phần mềm, phân tích các cuộc tấn công và tự động phản ứng trước các mối đe dọa; đồng thời hỗ trợ thiết kế, phân tích và đánh giá các hệ mật. Ở chiều ngược lại, cần có các giải pháp bảo vệ thông tin, ngăn rò rỉ dữ liệu và bảo vệ chính các hệ thống AI trước nguy cơ bị tấn công, làm sai lệch kết quả.

Dữ liệu và năng lực tính toán: nền tảng của AI

Từ góc độ dữ liệu và hạ tầng, Thượng tá Đào Đình Nam, Phó trưởng phòng Tham mưu tổng hợp, Trung tâm Dữ liệu quốc gia, nhấn mạnh dữ liệu, AI và năng lực tính toán đang trở thành những yếu tố quan trọng của sức mạnh quốc gia. AI chỉ có thể phát triển bền vững trên nền tảng dữ liệu đúng, đủ, sạch, thống nhất, dùng chung và có khả năng truy xuất nguồn gốc. Theo ông, an ninh dữ liệu cần được bảo đảm trong toàn bộ vòng đời AI, từ thiết kế, xây dựng đến vận hành; đồng thời công tác quản lý AI phải dựa trên mức độ rủi ro và gắn với trách nhiệm của con người.

Thượng tá Đào Đình Nam cũng nhấn mạnh yêu cầu sớm chuẩn bị lộ trình chuyển đổi sang các thuật toán mật mã an toàn trước nguy cơ máy tính lượng tử làm suy giảm độ an toàn của các thuật toán hiện nay. 

Trung tâm Dữ liệu quốc gia đang hướng tới xây dựng dữ liệu tin cậy, phát triển Cơ sở dữ liệu quốc gia về AI, cung cấp hạ tầng HPC, AI và công nghệ lượng tử dùng chung, đồng thời ứng dụng AI trong giám sát an ninh mạng, phát hiện nguy cơ và hỗ trợ ứng cứu sự cố dưới sự giám sát của con người.

Deepfake đặt ra bài toán mới về xác thực thông tin

Một trong những thách thức nổi bật được đưa ra tại hội thảo là nguy cơ thông tin sai lệch được AI tạo sinh và Deepfake bị lợi dụng để khuếch đại thông tin sai lệch.

PGS.TS Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng Deepfake có thể tạo hình ảnh, video, giọng nói giả với độ chân thực cao, trong khi các mô hình ngôn ngữ lớn có khả năng tạo ra lượng lớn thông tin sai lệch với chi phí thấp. AI vì vậy vừa có thể bị lợi dụng để tạo và phát tán thông tin sai lệch, vừa là công cụ quan trọng để phát hiện, xác thực và ngăn chặn các nội dung này.

Theo PGS.TS Phạm Minh Sơn, cần kết hợp AI với các giải pháp mật mã như hàm băm, chữ ký số để xác thực nguồn gốc nội dung ngay từ thời điểm tạo lập, thay vì chỉ phát hiện sau khi thông tin đã lan truyền. Ông cũng đề xuất phát triển dữ liệu tiếng Việt được chuẩn hóa, các hệ thống AI đa phương thức, đồng thời duy trì vai trò thẩm định của con người và tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp, nền tảng công nghệ và cơ quan báo chí.

Đưa AI vào thực tiễn quốc phòng, tránh triển khai hình thức

Trong lĩnh vực quốc phòng, Trung tá Nguyễn Thế Cường, đại diện Bộ Tư lệnh 86, cho biết AI được xác định là công nghệ mũi nhọn nhằm thông minh hóa quy trình nghiệp vụ, nâng cao năng lực chỉ huy, tham mưu, hiện đại hóa vũ khí trang bị và bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng. Theo ông, AI đang tạo ra bước chuyển mới trong chuyển đổi số, từ tạo lập và kết nối dữ liệu sang phân tích, dự báo, đề xuất và tự động hóa quy trình.

Thời gian qua, Bộ Quốc phòng đã đầu tư hạ tầng số, trong đó có các cụm máy chủ H100 tại Trung tâm dữ liệu Bộ Quốc phòng, duy trì 58 cơ sở dữ liệu chuyên ngành và triển khai các hệ thống AI như trợ lý ảo phục vụ huấn luyện, tra cứu thông tin quân sự, cùng các mô hình nền tảng về ngôn ngữ, tiếng nói, nhận dạng chữ viết và xử lý hình ảnh. Tuy nhiên, việc triển khai AI vẫn đối mặt với những thách thức về dữ liệu phân tán, dữ liệu có độ mật cao, yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn thông tin, độ tin cậy và khả năng giải thích của mô hình, cũng như sự thiếu hụt nguồn nhân lực chuyên sâu.

Trong thời gian tới, Bộ Tư lệnh 86 định hướng tập trung hạ tầng vật lý, dữ liệu và các mô hình nền tảng tại trung tâm dữ liệu để phục vụ dùng chung; nghiên cứu, ứng dụng các công nghệ mới như Agentic AI, Mixture of Experts và mô hình ngôn ngữ nhỏ trên thiết bị biên. Đại diện Bộ Tư lệnh 86 nhấn mạnh cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, ưu tiên đầu tư hạ tầng tính toán, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu liên thông, phát triển đội ngũ chuyên sâu về AI và ưu tiên những ứng dụng mang lại hiệu quả trực tiếp, có thể đo lường được.

Kết nối nguồn lực để xây dựng hệ sinh thái AI an toàn

PGS.TS Bùi Thu Lâm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký FISU Việt Nam phát biểu

Nhìn từ quy mô hội thảo, PGS.TS Bùi Thu Lâm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký FISU Việt Nam, cho biết AI4CRIS là hội thảo lần đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam về kết nối giữa AI với mật mã và an toàn thông tin. Hội thảo gồm 6 chủ đề với 35 tham luận được lựa chọn từ 44 bài gửi về, tập trung vào mật mã và mật mã hậu lượng tử, AI phát hiện tấn công mạng và ứng phó sự cố, AI bảo mật dữ liệu và hệ thống mạng, chính sách và quản trị AI an toàn, AI trong phòng chống thông tin sai lệch, giáo dục và đào tạo AI.

Ở góc độ doanh nghiệp, Giám đốc công ty An ninh mạng Việt Nam SCS cho rằng AI đang tác động hai chiều đến an ninh mạng, vừa giúp gia tăng khả năng tấn công, vừa hỗ trợ phát hiện, cảnh báo và ứng phó sự cố nhanh hơn. Theo đó, cần tăng cường kết nối Nhà nước, doanh nghiệp và đơn vị nghiên cứu để đưa các kết quả nghiên cứu AI vào ứng dụng thực tế.

Các đại biểu tham dự hội thảo chụp ảnh lưu niệm. 

Từ những trao đổi tại AI4CRIS 2026, có thể thấy bài toán AI trong mật mã và an toàn thông tin không còn chỉ nằm ở một lĩnh vực công nghệ riêng lẻ. Đây là vấn đề liên quan đồng thời đến dữ liệu, hạ tầng tính toán, mật mã, an ninh mạng, nguồn nhân lực, thể chế và năng lực tự chủ công nghệ.

Hội thảo được kỳ vọng góp phần hình thành mạng lưới hợp tác giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, thúc đẩy nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng AI trong bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin. Qua các tham luận, một thông điệp xuyên suốt được đặt ra: Việt Nam cần vừa tận dụng AI để nâng cao năng lực bảo vệ không gian số, vừa chủ động xây dựng năng lực tự chủ, bảo vệ dữ liệu và chính các hệ thống AI trước những nguy cơ an ninh mới.