Bắc Kinh dán nhãn điện tử kiểm soát an toàn thực phẩm

Người dân thủ đô Trung Quốc chỉ cần đưa điện thoại lên quét mã QR in trên bao bì là đọc được thông tin sản phẩm, nghe giọng đọc tự động và soi ngược tới tận lô sản xuất.

Theo thông báo mới nhất của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Bắc Kinh, Trung Quốc, hoạt động phổ biến nhãn thực phẩm điện tử, an toàn thực phẩm diễn ra ngày 5/9/2026 tại Tòa nhà Long Phúc, thu hút đông đảo cư dân quận Đông Thành tới trải nghiệm.

Nhãn thực phẩm điện tử quản lý riêng từng lô

Nhãn thực phẩm điện tử là nhãn được số hóa, hiển thị dưới dạng mã QR trên bao bì thực phẩm đóng gói sẵn, dẫn người quét tới trang thông tin chuyên biệt chứa dữ liệu chi tiết của sản phẩm. Không bị giới hạn bởi diện tích bao bì, nhãn số trình bày trọn vẹn thành phần, dinh dưỡng, cảnh báo dị ứng, điều kiện bảo quản, kèm lớp thông tin hậu trường gồm nhà sản xuất nhận ủy thác, nguồn nguyên liệu, báo cáo kiểm nghiệm, ghi nhận vận chuyển lạnh, video quy trình sản xuất, thậm chí cả dấu chân carbon.

Người dân Bắc Kinh trải nghiệm quét nhãn thực phẩm điện tử tra cứu an toàn thực phẩm. Ảnh: Beijing.gov.cn

Hệ thống hoạt động dựa trên việc gán một mã định danh riêng cho từng lô sản xuất, qua đó tạo hồ sơ riêng ghi lại thời điểm sản xuất, kiểm nghiệm và xuất kho. Nhờ vậy, cơ quan quản lý có thể truy xuất chính xác từng lô thay vì chỉ dựa vào mã sản phẩm chung. Điều này đặc biệt quan trọng với thực phẩm chế biến sẵn và hàng gia công theo đơn đặt hàng, khi cùng một mã sản phẩm có thể được sản xuất tại nhiều nhà máy trong cùng một khoảng thời gian. Khi xảy ra sự cố, hệ thống có thể xác định chính xác lô hàng liên quan để khoanh vùng và thu hồi, thay vì phải rút toàn bộ sản phẩm cùng mã khỏi kệ.

Cận cảnh thao tác quét mã QR trên nhãn thực phẩm điện tử bảo đảm an toàn thực phẩm. Ảnh: Beijing.gov.cn

Về trải nghiệm sử dụng, nhãn thực phẩm điện tử cho phép người dùng phóng to chữ, nghe thông tin bằng giọng đọc và lựa chọn nội dung cần xem. Những người bị dị ứng hoặc có chế độ ăn đặc biệt cũng có thể nhận cảnh báo riêng về các thành phần cần lưu ý. Bắc Kinh còn khuyến khích tích hợp nhiều loại mã vào một lần quét, kết hợp mã nhãn điện tử, mã truy xuất nguồn gốc và mã thanh toán, đồng thời đối chiếu trực tiếp với dữ liệu chống hàng giả của doanh nghiệp khi các hệ thống được kết nối.

Nhờ đó, hàng giả dễ bị phát hiện hơn, bởi sản phẩm giả thường không có mã truy xuất hợp lệ hoặc dẫn người dùng đến những trang thông tin không chính thống. Cơ quan quản lý nhấn mạnh rằng nhãn điện tử có giá trị pháp lý tương đương thông tin trên nhãn vật lý của sản phẩm, không giống các trang quảng cáo hoặc hệ thống tra cứu thông tin thông thường.

Biến hồ sơ giấy thành dữ liệu có thể truy xuất

Tháng 8/2026, Cục Quản lý thị trường Bắc Kinh công bố loạt chuyên án rượu giả tại Triều Dương, Diên Khánh, Phòng Sơn, nơi cửa hàng mua rượu giá rẻ từ cá nhân chào hàng, bỏ qua khâu kiểm tra giấy phép và không lưu hồ sơ nhập hàng, khiến các sản phẩm mang nhãn Ngưu Lan Sơn, Kiếm Nam Xuân, Tập Tửu bị chính chủ nhãn hiệu giám định là hàng giả. Cùng thời điểm, một cơ sở thuộc hệ thống Đạo Hương Thôn chịu phạt 1.000 nhân dân tệ và bị tịch thu khoản lợi nhuận 492,8 nhân dân tệ vì ghi sai ngày sản xuất, để lộ hai hạn dùng chênh nhau 75 ngày.

Khi dữ liệu lô nằm sẵn trên nền tảng, ngày in ngoài bao bì buộc phải khớp với hồ sơ số, nên doanh nghiệp in một đằng khai một nẻo lập tức tạo ra mâu thuẫn dễ lộ lúc thanh tra đối chiếu, còn ai khai sai ngay trong hệ thống thì rơi thẳng vào hành vi gian lận dữ liệu và đối mặt chế tài nặng hơn. Vụ cải thảo ngâm formaldehyde ở tỉnh Hà Bắc hồi tháng 8/2026 càng thúc chính sách chạy nhanh, trong lúc tiêu chuẩn GB 7718 năm 2025 sẽ có hiệu lực từ ngày 16/3/2027 và nền tảng truy xuất nông sản quốc gia vận hành theo mô hình 1+31, tức một nền tảng quốc gia kết nối 31 nền tảng cấp tỉnh.

Cán bộ kiểm tra quầy trứng bằng nhãn thực phẩm điện tử để giám sát an toàn thực phẩm. Ảnh: Sina

Quận Thạch Cảnh Sơn của thủ đô Bắc Kinh trở thành trường hợp cho thấy dữ liệu số bịt kẽ hở của hồ sơ giấy ra sao ngay tại quầy hàng. Các siêu thị và cửa hàng thực phẩm tươi sống đồng loạt dán biển xanh mang dòng chữ Mã truy xuất an toàn thực phẩm Bắc Kinh, khởi đầu từ thịt lợn rồi mở rộng sang thịt bò, thịt dê và trứng. Cơ quan chức năng chọn chuỗi siêu thị lớn làm điểm thí điểm, chuẩn hóa bộ ba gồm biển mã, hồ sơ năng lực và khai báo thông tin, sau đó áp dụng cơ chế mở cửa hàng là vào hệ thống, hướng dẫn đăng ký cùng thao tác ngay từ khâu kiểm tra khai trương, đồng thời lưới hóa trách nhiệm quản lý, nhắc nhở hàng tuần và xử lý phân hóa, đi từ nhắc nhở tới mời làm việc, giảm tần suất kiểm tra với cơ sở chấp hành tốt.

Mặt hàng trứng gây khó nhất bởi nguồn cung phân tán, hóa đơn thiếu chuẩn, nhân viên bán hàng lại yếu kỹ năng số, nên cán bộ quản lý thị trường tinh giản nội dung khai báo xuống phần cốt lõi, lập sổ theo dõi nhà cung cấp và xuống tận nơi cầm tay chỉ việc. Kết quả là việc truy xuất thịt và trứng trở thành thói quen thường xuyên, trực quan, người mua kiểm tra nguồn gốc ngay tại quầy, còn cơ quan quản lý nắm dữ liệu theo thời gian thực để đối chiếu mỗi khi phát sinh khiếu nại.

Quản theo từng lô sản xuất, chặn hàng không đạt ngay từ chợ đầu mối

Ngày 3/9/2026, Cục Quản lý thị trường Bắc Kinh công bố dự thảo Điều lệ an toàn thực phẩm thành phố dưới dạng bản lấy ý kiến, thời hạn góp ý kéo dài tới ngày 2/10/2026. Thành phố đề xuất dựng một nền tảng kỹ thuật số duy nhất, quy định rõ nghĩa vụ chia sẻ dữ liệu liên ngành, đồng thời xác lập hiệu lực pháp lý cùng yêu cầu bảo mật đối với dữ liệu do doanh nghiệp khai báo. Các nhóm nguy cơ cao như sản phẩm gia súc, gia cầm, sữa và chế phẩm sữa nằm trong diện quản lý số hóa trước tiên, buộc chủ thể khai báo thông tin truy xuất theo phân loại để toàn chuỗi đều truy vết được.

Cán bộ kiểm tra an toàn thực phẩm tại chợ nông sản cùng người tiêu dùng chọn mẫu. Ảnh: Bjdch.gov.cn

Một thay đổi quan trọng là việc đưa cơ chế “đèn đỏ” từng được thí điểm vào quy định chính thức. Nông sản, thực phẩm không có giấy chứng nhận đạt chuẩn, thiếu giấy chứng nhận chất lượng hoặc có kết quả kiểm nghiệm không đạt sẽ bị cảnh báo và cấm bán ngay tại chợ đầu mối. Thông tin cảnh báo đồng thời được gửi tới các chợ đầu mối khác trong cùng hệ thống và các siêu thị, ngăn lô hàng bị chặn ở một địa điểm tiếp tục được đưa sang nơi khác tiêu thụ. Dự thảo cũng tăng cường quản lý bếp ăn trường học và cơ sở dưỡng lão, kết hợp truy xuất nguồn gốc bằng dữ liệu số với mô hình “bếp sáng minh bạch”, đồng thời yêu cầu các nền tảng đặt món trực tuyến kiểm tra thực tế, xác minh giấy phép và kiểm soát chặt khâu giao nhận.

Cách triển khai tại quận Thạch Cảnh Sơn (Bắc Kinh, Trung Quốc) cho thấy hiệu quả của truy xuất số phụ thuộc nhiều vào việc tổ chức thực hiện tại các điểm bán. Cơ quan chức năng chọn chuỗi siêu thị lớn làm mô hình mẫu, chuẩn hóa ba nội dung gồm biển mã, hồ sơ năng lực và thông tin khai báo, đồng thời yêu cầu cửa hàng mới mở phải đăng ký vào hệ thống ngay từ khâu kiểm tra trước khi khai trương. Biển xanh mã truy xuất được áp dụng trước với thịt lợn, sau đó mở rộng sang thịt bò, thịt dê và trứng. Với mặt hàng trứng có nguồn cung phân tán, hóa đơn chưa đồng nhất và người bán còn hạn chế về kỹ năng số, cán bộ quản lý thị trường đơn giản hóa nội dung khai báo, tập trung vào những thông tin cần thiết và hướng dẫn trực tiếp tại cửa hàng. Quận Đông Thành tiếp tục bổ sung công nghệ giám sát bằng bản đồ nhiệt phân loại rủi ro đối với dịch vụ đặt món trực tuyến và camera AI phát hiện vi phạm trong khu vực bếp, qua đó thu hẹp các điểm có nguy cơ cao trên bản đồ và giảm số vụ khiếu nại.

Kinh nghiệm từ Bắc Kinh cho thấy để nhãn thực phẩm điện tử phát huy hiệu quả, cơ quan quản lý trước hết phải gắn mỗi nhãn với hồ sơ của từng lô hàng và trao cho dữ liệu này giá trị pháp lý thay vì chỉ dùng như một trang cung cấp thông tin sản phẩm, đồng thời ưu tiên các nhóm thực phẩm có nguy cơ cao như thịt, trứng, sữa, rượu và dầu ăn để nhanh chóng tạo hiệu quả rõ rệt trong kiểm soát an toàn thực phẩm. Hệ thống cũng cần chuẩn hóa những dữ liệu cơ bản xoay quanh các câu hỏi ai sản xuất, lô hàng nào, sản xuất vào thời điểm nào, kết quả kiểm nghiệm ra sao và sản phẩm được bán cho ai, trong khi cơ quan chức năng phải áp dụng chế tài đủ sức răn đe với hành vi khai báo gian dối bởi dữ liệu không chính xác sẽ làm mất giá trị của cả hệ thống truy xuất.

Trong giai đoạn tiếp theo, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Bắc Kinh sẽ tận dụng mạng lưới kiểm soát dịch bệnh để đưa việc phổ biến và sử dụng nhãn thực phẩm điện tử trở thành hoạt động thường xuyên, qua đó giúp cơ quan quản lý theo dõi nguồn gốc sản phẩm hiệu quả hơn và tăng khả năng kiểm soát an toàn thực phẩm từ khâu sản xuất đến tiêu dùng.

Biển xanh “Mã truy xuất an toàn thực phẩm Bắc Kinh” treo tại quầy thực chất đóng vai trò cửa vào của cả một nền tảng dữ liệu chạy phía sau.

Cấp thành phố xây nền tảng số toàn chuỗi về an toàn thực phẩm, đưa các nhóm nguy cơ cao gồm sản phẩm gia súc, gia cầm, sữa vào diện quản lý số hóa, đồng thời tạo khung pháp lý cho việc truy xuất thông tin bằng công nghệ số. Mọi mã QR dán ngoài quầy đều trỏ về kho dữ liệu chung đó, nên thông tin người mua đọc được không phải do cửa hàng tự khai theo ý mình mà là bản ghi doanh nghiệp buộc phải báo lên hệ thống và chịu trách nhiệm pháp lý về độ chính xác.

Nguyên tắc kỹ thuật chi phối toàn bộ cách vận hành nằm ở chỗ dữ liệu gắn theo lô chứ không gắn theo mặt hàng. Mỗi mẻ thịt hay mẻ trứng nhập về nhận một mã riêng kèm hồ sơ ghi rõ ai sản xuất, lô nào, ngày gì, kiểm nghiệm ra sao, bán cho ai, nên khi phát sinh khiếu nại, cán bộ quản lý lần ngược từ mã trên quầy về đúng mẻ hàng và đúng nhà cung cấp chỉ trong vài thao tác, thay vì lật từng tập chứng từ giấy.

Chính cấu trúc đó biến việc giám sát thịt và trứng thành công việc thường xuyên, trực quan, dựng nên bức tường phòng thủ số cho bữa ăn hằng ngày, đúng như cách Báo Bắc Kinh mô tả về hoạt động của Cục Quản lý thị trường quận Thạch Cảnh Sơn.

Với người mua, toàn bộ lớp kỹ thuật phức tạp thu gọn lại thành một lần giơ điện thoại lên quét. Màn hình hiện tên sản phẩm, số lô, ngày sản xuất, hạn dùng, cơ sở sản xuất cùng kết quả kiểm nghiệm, ai mắt kém thì bấm phóng chữ hoặc nghe giọng đọc tự động, ai thấy bất thường thì báo lỗi ngay trên mã đang cầm trên tay.