Công nghệ lượng tử: Cơ hội để Việt Nam bước vào sân chơi công nghệ chiến lược toàn cầu

Được xem là một trong những công nghệ chiến lược của tương lai, công nghệ lượng tử đang mở ra cơ hội mới cho nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Đây cũng là nội dung được nhiều chuyên gia hàng đầu thế giới tập trung thảo luận tại Hội thảo quốc tế “Những tiến bộ mới trong nghiên cứu các hệ điện tử tương quan mạnh” diễn ra từ ngày 1-5/6 tại Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE), Quy Nhơn.

Các nhà khoa học tham dự hội thảo quốc tế "Những tiến bộ mới trong nghiên cứu các hệ điện tử tương quan mạnh".

Hội thảo quy tụ nhiều nhà khoa học hàng đầu thế giới trong lĩnh vực vật lý lượng tử, vật liệu lượng tử và khoa học tính toán như GS. Charles Kane (Đại học Pennsylvania), GS. Subir Sachdev (Đại học Harvard), GS. Philip W. Phillips (Đại học Illinois Urbana-Champaign), GS.TS. Đàm Thanh Sơn (Đại học Chicago) cùng các chuyên gia đến từ Princeton, Cornell, Cambridge, Viện Công nghệ Tiên tiến Hàn Quốc (KAIST), Đại học Quốc gia Singapore và Đại học Hồng Kông (Trung Quốc).

Nội dung khoa học của hội thảo tập trung vào các hướng nghiên cứu tiên tiến liên quan đến hệ điện tử tương quan mạnh, vật liệu lượng tử, các trạng thái tô-pô, hiệu ứng Hall lượng tử phân đoạn, quantum geometry, tính toán lượng tử nhiều hạt và các pha vật chất lượng tử mới. Đây đều là những lĩnh vực nền tảng đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của cộng đồng khoa học quốc tế bởi vai trò quan trọng trong sự phát triển của các công nghệ lượng tử thế hệ mới như máy tính lượng tử, truyền thông lượng tử và cảm biến lượng tử.

Lợi thế của Việt Nam nằm ở đâu trong cuộc đua lượng tử?

Ông Lê Xuân Định, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Điều đáng chú ý là trong các cuộc trao đổi với lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nhiều chuyên gia quốc tế đều cho rằng Việt Nam đang sở hữu những lợi thế nhất định để tham gia vào lĩnh vực đầy tiềm năng này.

Theo các nhà khoa học, Việt Nam có nền tảng khá tốt về Toán học và Vật lý lý thuyết - hai lĩnh vực giữ vai trò cốt lõi đối với khoa học lượng tử hiện đại. Đây là những thế mạnh có thể tạo nền tảng để Việt Nam từng bước tham gia vào các hướng nghiên cứu lượng tử có giá trị cao mà không nhất thiết phải bắt đầu bằng những khoản đầu tư khổng lồ cho hạ tầng thiết bị.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị Việt Nam cần theo đuổi chiến lược phát triển dài hạn, lấy con người làm trung tâm, đẩy mạnh các chương trình đào tạo quốc tế, xây dựng mạng lưới các nhà khoa học trẻ Việt Nam ở nước ngoài và tăng cường tổ chức các trường khoa học, diễn đàn học thuật quốc tế về lượng tử nhằm mở rộng hợp tác và tiếp cận tri thức mới.

Trao đổi với các chuyên gia quốc tế, PGS.TS Trần Tuấn Anh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết, công nghệ lượng tử hiện không còn là lĩnh vực nghiên cứu thuần túy hàn lâm mà đang trở thành một trong những công nghệ chiến lược gắn liền với trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, công nghiệp bán dẫn và chủ quyền số của nhiều quốc gia.

GS. TS. Trần Tuấn Anh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và công nghệ Việt Nam.

Theo PGS.TS Trần Tuấn Anh, Việt Nam cần tiếp cận bài toán công nghệ lượng tử theo hướng tổng thể, kết hợp giữa nghiên cứu cơ bản, định hướng ứng dụng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong đó, cần tập trung vào những lĩnh vực phù hợp với điều kiện và năng lực hiện có như mô phỏng lượng tử, thuật toán lượng tử, khoa học tính toán, mật mã hậu lượng tử và vật liệu lượng tử.

Một trong những khuyến nghị quan trọng được các nhà khoa học quốc tế đưa ra là Việt Nam cần ưu tiên đầu tư cho nghiên cứu cơ bản trong lĩnh vực vật lý lượng tử và vật liệu lượng tử, coi đây là nền tảng cho sự phát triển của các công nghệ lượng tử trong tương lai. Song song với đó là việc sớm hình thành các nhóm nghiên cứu xuất sắc để tạo ra những hướng nghiên cứu mũi nhọn có khả năng cạnh tranh quốc tế.

Các chuyên gia cũng đề xuất đẩy mạnh xây dựng hạ tầng tính toán hiệu năng cao và hệ thống mô phỏng lượng tử tại các viện nghiên cứu, trường đại học trọng điểm nhằm phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển công nghệ mới. Đây được xem là bước đi phù hợp giúp Việt Nam từng bước tham gia vào chuỗi giá trị lượng tử toàn cầu.

Từ nghiên cứu cơ bản đến năng lực công nghệ quốc gia

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang tăng tốc đầu tư vào công nghệ lượng tử như một trụ cột chiến lược của nền kinh tế tri thức, việc mở rộng hợp tác quốc tế được xem là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam.

Theo kế hoạch, đoàn công tác của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam sẽ tham dự Diễn đàn Công nghệ Lượng tử BRICS lần thứ nhất tại Liên bang Nga trong tháng 6/2026, đồng thời làm việc với nhiều cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ lượng tử hàng đầu nhằm học hỏi kinh nghiệm và thiết lập các mô hình hợp tác giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Các nhà khoa học chụp ảnh lưu niệm tại Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE), Quy Nhơn (tỉnh Gia Lai).

Bên cạnh đó, nghiên cứu lượng tử cũng đang được Viện Hàn lâm tăng cường trao đổi với các tổ chức khoa học và trường đại học tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ cùng các tổ chức khoa học quốc tế như Trung tâm Vật lý lý thuyết quốc tế ICTP hay Trung tâm Vật lý lý thuyết châu Á - Thái Bình Dương (APCTP).

Các nhà khoa học nhận định, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ là yếu tố then chốt quyết định thành công của chiến lược phát triển công nghệ lượng tử trong dài hạn. Bởi suy cho cùng, lợi thế cạnh tranh bền vững trong lĩnh vực này không chỉ đến từ thiết bị hay hạ tầng mà trước hết phải được tạo dựng từ đội ngũ các nhà khoa học, kỹ sư và chuyên gia có trình độ cao.

Việc chủ động tham gia các diễn đàn quốc tế, kết nối với những trung tâm nghiên cứu hàng đầu thế giới và từng bước hình thành các nhóm nghiên cứu xuất sắc cho thấy quyết tâm của Việt Nam trong việc xây dựng nền tảng khoa học và công nghệ lượng tử. Đây không chỉ là câu chuyện của nghiên cứu khoa học mà còn là bước chuẩn bị cần thiết để nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, gia tăng sức cạnh tranh quốc gia và nắm bắt cơ hội từ một trong những cuộc cách mạng công nghệ quan trọng nhất của thế kỷ XXI.