Đế chế AI tại Memphis của Elon Musk là tâm điểm của làn sóng phản đối trung tâm dữ liệu

Hai năm sau khi Elon Musk biến vùng Greater Memphis thành trung tâm cho các tham vọng trí tuệ nhân tạo của mình - xây dựng các trung tâm dữ liệu và cơ sở hạ tầng năng lượng với tốc độ chóng mặt - người dân nơi đây đang phải vật lộn với những tác động ngoài ý muốn, bao gồm tiếng ồn và khí thải từ các tuabin đốt khí tự nhiên

Jason Haley, cư dân của Southaven, Mississippi, là một phần của vụ kiện tập thể chống lại SpaceX vì tiếng ồn từ nhà máy điện của họ

Giờ đây, sự phản đối của công chúng đối với các địa điểm của SpaceXAI, được biết đến với cái tên Colossus và Colossus II, đang cung cấp một hình mẫu cho các cộng đồng khác trên khắp cả nước vốn cũng phản đối sự phát triển của AI.

Tuần này, Thống đốc bang New York Kathy Hochul đã ban hành lệnh tạm hoãn xây dựng các trung tâm dữ liệu AI trong vòng một năm tại bang của bà, vấp phải sự phẫn nộ từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, một đồng minh của Musk.

Và tuần trước, Thống đốc bang New Jersey Mikie Sherrill đã ban hành luật nhằm đảm bảo các nhà vận hành trung tâm dữ liệu phải trả tiền điện một cách sòng phẳng, thay vì đẩy chi phí sang cho người dân và các doanh nghiệp nhỏ.

Nhiều đề xuất chính sách khác, các cuộc biểu tình và kiện tụng đang được tiến hành, trong đó nhiều bên trực tiếp dẫn chứng trường hợp của Memphis và SpaceXAI — công ty đã được nhà thầu quốc phòng SpaceX của Musk mua lại vào tháng 2.

"Khi nghĩ về tiền lệ mà Colossus đã tạo ra, đó không phải là một tiền lệ tốt đẹp gì," Jigar Shah, cựu giám đốc văn phòng chương trình cho vay của Bộ Năng lượng Hoa Kỳ và là một doanh nhân năng lượng lâu năm, nhận định. "Đây chắc chắn là một trường hợp điển hình cho thấy những điều không nên làm ở hầu hết các vùng còn lại của đất nước. Nhưng xét dưới góc độ tư bản, họ đã gặt hái được phần thưởng."

Vào tháng 6, SpaceX đã thực hiện một đợt IPO kỷ lục, với AI và các cơ sở Colossus I & II là trọng tâm trong câu chuyện tăng trưởng của mình.

Google, Anthropic và Reflection AI đều đã ký kết các thỏa thuận với SpaceX để thuê công suất tính toán dư thừa tại Colossus và Colossus II, các hợp đồng có giá trị lên tới 2,32 tỷ USD mỗi tháng.

Tuy nhiên, người dân địa phương không cảm nhận được những lợi ích tương tự. Nhiều người chia sẻ với CNBC rằng SpaceXAI chưa bao giờ tham vấn ý kiến của họ trước khi khởi công, dù rõ ràng là các trung tâm dữ liệu này sẽ tác động sâu sắc đến các khu dân cư lân cận.

Giờ đây, tiếng ồn phát ra từ Colossus II và các tuabin đốt khí của nó "giống như một hình thức tra tấn", theo Jason Haley từ Southaven, bang Mississippi, người có nhà nằm trong bán kính một dặm từ địa điểm này. Southaven là một phần thuộc khu vực Greater Memphis.

Làn sóng phản đối dâng cao

Sự phản đối đối với các trung tâm dữ liệu đang gia tăng, không chỉ nhằm vào xAI mà còn phản ứng lại các dự án đã được lên kế hoạch hoặc đang được triển khai từ Microsoft, Meta, Google, OpenAI và các ông lớn công nghệ khác (gọi là các hyperscalers).

Vào tháng 5, cứ 10 người Mỹ thì có 7 người cho biết họ phản đối việc xây dựng các trung tâm dữ liệu phục vụ AI tại địa phương của họ, theo một cuộc khảo sát của Gallup. Gần một nửa, tương đương 48%, bày tỏ sự phản đối kịch liệt.

Ngay cả Musk cũng thừa nhận sự không hài lòng của công chúng đối với các trung tâm dữ liệu AI và các nhà máy điện vận hành chúng.

"Có rất ít người muốn một nhà máy điện nằm ngay sau sân nhà mình," Musk chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn với CEO Jamie Dimon của JPMorgan trong chuỗi sự kiện quảng bá (road show) trước đợt IPO của SpaceX. "Nếu chúng ta muốn, chẳng hạn như nhân đôi lượng điện tiêu thụ của nước Mỹ, chúng ta sẽ phải xây dựng số lượng nhà máy điện gấp hai lần hiện tại. Hầu hết các cộng đồng đều không hào hứng lắm với điều đó."

Musk và SpaceX đã không phản hồi trước nhiều yêu cầu bình luận về làn sóng phản đối đối với việc xây dựng của họ tại Memphis.

SpaceX đang xây dựng một nhà máy điện tuabin khí khổng lồ ở Southaven, Mississippi để cung cấp điện cho các trung tâm dữ liệu của họ trong khu vực

SpaceXAI đã mua hơn 1.100 mẫu Anh tại Greater Memphis cho các trung tâm dữ liệu và nhà máy điện của mình.

Ban đầu, các trung tâm dữ liệu được xây dựng để huấn luyện và vận hành các mô hình AI Grok cùng chatbot của xAI, những sản phẩm vốn đã ngập tràn trong tranh cãi.

Các trung tâm dữ liệu đã tồn tại trong nhiều thập kỷ, nhưng cơn sốt xây dựng chỉ thực sự bùng nổ sau khi AI tạo sinh châm ngòi cho sự gia tăng đột biến về nhu cầu xử lý dữ liệu và năng lượng. Các cơ sở này thường đòi hỏi những quỹ đất khổng lồ, năng lượng để chạy các con chip lẫn máy chủ bên trong, và nước để làm mát các thiết bị công nghệ cao.

Trái ngược với sự phức tạp của chúng, một khi đã được xây dựng xong, các trung tâm dữ liệu không cần một lực lượng lao động lớn để vận hành, đồng thời không phải lúc nào cũng tạo ra nhiều việc làm mới hay mang lại nguồn thu thuế khổng lồ cho địa phương.

Cư dân Memphis và các nhà hoạt động khí hậu đang chia sẻ trải nghiệm của họ như một bài học cảnh giác, giúp các cộng đồng khác thúc đẩy việc cập nhật các quy định quản lý, hoặc đạt được các thỏa thuận có lợi hơn với các nhà phát triển trung tâm dữ liệu.

Lời kể của họ đã trực tiếp và gián tiếp ảnh hưởng đến các chính sách, vụ kiện, các cuộc bầu cử và các phong trào đang hình thành ngoài phạm vi Memphis.

Ví dụ, các cộng đồng ở Olive Branch và Jackson lân cận đã cập nhật luật quy hoạch của họ, viện dẫn mong muốn tránh những rắc rối mà người dân Memphis phải đối mặt khi Musk chuyển đến thị trường này.

Vào tháng 6, Chủ tịch Thượng viện bang Utah, Stuart Adams, đã thất bại trong cuộc bầu cử sơ bộ của Đảng Cộng hòa sau khi ông ủng hộ một dự án trung tâm dữ liệu do nhà đầu tư Kevin O'Leary hậu thuẫn. Hai quan chức địa phương khác ủng hộ dự án này cũng chịu chung số phận trong các cuộc bầu cử sơ bộ.

Nhà của bà Loretta Thornton, cư dân Whitehaven, Tennessee, nằm ngay cạnh Colossus 2 của xAI

Trung tâm dữ liệu Colossus I của Musk đã được hoàn thành chỉ trong vòng 122 ngày, ông cho biết trong một bài đăng vào ngày 2 tháng 9 năm 2024 để thông báo rằng trung tâm dữ liệu đã chính thức đi vào hoạt động.

Trong năm đầu tiên hoạt động, SpaceXAI đã nộp 25 triệu USD tiền thuế, trở thành đơn vị nộp thuế lớn thứ hai tại Shelby County sau FedEx, theo Thị trưởng Paul Young của Memphis, người đã góp phần đưa doanh nghiệp trung tâm dữ liệu này về địa phương.

"Ngay từ khi dự án này bắt đầu, chúng tôi đã nghiên cứu cách giảm thiểu các tác động tiêu cực tiềm tàng và tối đa hóa những điểm tích cực," ông Young cho biết. Ông cũng thừa nhận rằng SpaceX vẫn chưa thực hiện được tất cả những gì đã hứa, chẳng hạn như việc trì hoãn xây dựng nhà máy tái chế nước nhằm giảm nhu cầu sử dụng lượng nước khổng lồ của công ty để làm mát thiết bị tại Colossus.

Nhiều người dân sống xung quanh khu vực Greater Memphis chia sẻ với CNBC rằng hóa đơn tiền nước và tiền điện của họ đã tăng lên sau khi SpaceXAI chuyển đến.

Trong khi đó, công ty điện nước Memphis Light Gas & Water (MLGW) khẳng định giá nước và giá điện "không bị ảnh hưởng" bởi SpaceXAI.

"Kế hoạch tăng giá điện 4% trong vòng 3 năm bắt đầu từ năm 2024 không phải do tải trọng của bất kỳ trung tâm dữ liệu nào gây ra," người phát ngôn của công ty điện nước viết trong email gửi tới CNBC.

Các cuộc chiến pháp lý

Năm ngoái, Haley đã tham gia vào một nhóm cư dân lân cận có tên là Safe and Sound Coalition (Liên minh An toàn và Yên bình) để đo tiếng ồn, nâng cao nhận thức và thúc đẩy công ty cũng như các nhà lãnh đạo thành phố thực hiện thay đổi.

Vào tháng 3, Thị trưởng Southaven Darren Musselwhite đã cam kết sẽ "tăng cường thực thi nghiêm ngặt hơn" đối với vấn đề tiếng ồn, nhưng lại nói với Haley trong các email được CNBC tiếp cận rằng: "bạn có thể muốn cân nhắc việc bán nhà của mình."

Ông Musselwhite chia sẻ với CNBC qua email vào thứ Năm rằng ông đã "làm việc không mệt mỏi trong nhiều giờ để giảm bớt các mối lo ngại về tiếng ồn" và "chưa bao giờ khuyên một người dân nào nên chuyển đi."

Trung tâm dữ liệu Colossus của SpaceXAI tại Memphis, Tennessee vào ngày 17 tháng 6 năm 2026

Haley cùng các cư dân khác ở Southaven đã kiện SpaceX trong một vụ kiện tập thể được đệ trình vào tháng 6 năm nay, cáo buộc công ty đã tạo ra "mối phiền toái công cộng" (public nuisance) do tiếng ồn từ Colossus II.

Tiếp bước họ, những người hàng xóm sống cạnh Trung tâm Dữ liệu Fairwater của Microsoft tại Mt. Pleasant, bang Wisconsin, trong tháng này cũng đã đệ đơn kiện tập thể vì các vấn đề liên quan đến tiếng ồn.

Vào tháng 4, Trung tâm Luật Môi trường miền Nam (SELC) và tổ chức Earthjustice đã thay mặt Hiệp hội Quốc gia vì Sự tiến bộ của Người da màu (NAACP) khởi kiện công ty của Musk lên tòa án liên bang ở Mississippi. Họ cáo buộc công ty đã vi phạm Đạo luật Không khí Sạch liên bang khi vận hành hàng chục tuabin đốt khí mà không có giấy phép yêu cầu, cũng như không lắp đặt các hệ thống kiểm soát ô nhiễm ngay từ đầu để vận hành các cơ sở của mình.

Các loại tuabin mà SpaceXAI sử dụng tại Memphis có thể thải ra hàng nghìn tấn oxit nitơ (chất gây ra khói bụi) mỗi năm, dựa trên bảng thông số kỹ thuật của nhà sản xuất. SpaceXAI cũng thải ra các hạt mịn gọi là "PM 2.5", hay "ô nhiễm bụi mịn", từ quá trình xây dựng và vận hành.

Các luật sư của NAACP đã yêu cầu thẩm phán ban hành một lệnh khẩn cấp vào tháng 5 để buộc SpaceX dừng sử dụng hàng chục tuabin tại Southaven. Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) sau đó đã nhanh chóng can thiệp, yêu cầu tòa án bác bỏ đơn kiện.

Là một phần trong kiến nghị can thiệp vào tháng trước, DOJ cho biết công nghệ của SpaceXAI đã được sử dụng trong các hoạt động quân sự của Mỹ tại Iran, và hiện đóng vai trò tối quan trọng đối với an ninh quốc gia. Họ cũng lập luận rằng vụ kiện này "đe dọa" đến an ninh quốc gia, kinh tế và năng lượng của nước Mỹ.

SpaceX đang bào chữa trước vụ kiện của NAACP, lập luận rằng các tuabin hiện có trên thực địa chỉ mang tính chất tạm thời, và công ty đã có kế hoạch lắp đặt các tuabin được cấp phép đi kèm hệ thống kiểm soát ô nhiễm.

Loretta Thornton, cư dân của Whitehaven, Tennessee, sống ngay cạnh trung tâm dữ liệu Colossus 2 của xAI

Vào tháng 1, NAACP đã phát hành một bản hướng dẫn cho các cộng đồng về cách tự bảo vệ mình trước "dữ liệu bẩn" (dirty data), cùng một bộ khung mà các công ty có thể tuân theo để tránh xảy ra những xung đột với hàng xóm như SpaceXAI đã trải qua tại Memphis.

Luật sư Abre' Conner, người đứng đầu Trung tâm Tư pháp Khí hậu và Môi trường của NAACP, cho biết SpaceXAI cùng các công ty khác đang chuyển dịch đến các khu vực vốn đã phải chịu đựng tình trạng ô nhiễm công nghiệp, điều này làm "trầm trọng thêm các vùng hy sinh (sacrifice zones) mà nhiều người dân trong cộng đồng đã phải đấu tranh rất lâu để thoát ra."

Tại Whitehaven, bang Tennessee, nơi phần lớn cư dân là người da đen, bà Loretta Thornton – một cư dân lâu năm – cho biết bà đã đầu tư một phần tiền tiết kiệm và lương hưu để sửa sang lại ngôi nhà nằm ngay sát hàng rào của Colossus II.

Bà chia sẻ rằng những lời khuyên bán nhà và chuyển đi nơi khác là không khả thi, đặc biệt là trong bối cảnh chi phí nhà ở và lãi suất ngày một tăng cao.

"Bạn chỉ biết cắn răng chịu đựng thôi. Và đó là tất cả những gì tôi đang làm," bà Thornton nói. "Tôi biết mình không thể bán tài sản của mình đi đâu được. Ai mà muốn mua một ngôi nhà nằm ngay cạnh cái thứ này chứ?"