Đề xuất tăng chế tài xử lý vi phạm bản quyền bằng AI trong Luật Xuất bản sửa đổi

(SHTT) - Các đại biểu Quốc hội đề nghị dự thảo Luật Xuất bản sửa đổi bổ sung chế tài đủ mạnh đối với hành vi xâm phạm bản quyền bằng AI, đồng thời luật hóa nguyên tắc quản lý AI trong hoạt động xuất bản nhằm đáp ứng yêu cầu của chuyển đổi số.

Trong phiên thảo luận tổ sáng 5/8 tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI, nhiều đại biểu đã đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản theo hướng tăng cường bảo vệ quyền tác giả, siết chặt xử lý các hành vi vi phạm bản quyền trên môi trường số và bổ sung các quy định quản lý việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động xuất bản.

Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho xuất bản trong kỷ nguyên số 

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 5/8 Quốc hội nghe Tờ trình tóm tắt dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội Việt Nam

Trình bày Tờ trình dự án Luật, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết việc sửa đổi Luật Xuất bản nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành trong bối cảnh chuyển đổi số.

Theo Bộ trưởng, dự thảo Luật khẳng định xuất bản không chỉ là lĩnh vực văn hóa và tư tưởng mà còn là ngành kinh tế, công nghệ, bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa, hạ tầng tri thức quốc gia và công cụ phục vụ giáo dục, đào tạo.

Một trong những điểm mới của dự thảo là chuyển mạnh từ phương thức tiền kiểm sang quản lý bằng dữ liệu, công nghệ số và hậu kiểm, tăng cường ứng dụng công nghệ trong giám sát và xử lý vi phạm, đồng thời cắt giảm nhiều thủ tục hành chính để tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Đáng chú ý, dự thảo Luật thiết lập khuôn khổ pháp lý cho chuyển đổi số toàn diện trong lĩnh vực xuất bản, bao gồm quy định về dữ liệu ngành xuất bản, nền tảng số, dịch vụ trung gian phát hành, xuất bản điện tử và ứng dụng AI. Dự thảo cũng bổ sung cơ chế quản lý, giám sát, hậu kiểm, bảo vệ quyền tác giả và xử lý vi phạm trên môi trường mạng, tạo nền tảng cho phát triển hệ sinh thái xuất bản số.

Bên cạnh đó, dự thảo mở rộng đối tượng tham gia liên kết xuất bản, tạo điều kiện để doanh nghiệp công nghệ, truyền thông, cơ sở giáo dục, thư viện và các tổ chức sáng tạo nội dung tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xuất bản, đồng thời quy định rõ quyền, nghĩa vụ và phạm vi trách nhiệm của các bên.

Trong báo cáo thẩm tra, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cũng tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Xuất bản, đồng thời đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định liên quan đến chính sách phát triển hoạt động xuất bản, nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng và mô hình tổ chức, hoạt động của nhà xuất bản nhằm bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Đề nghị tăng chế tài đối với hành vi xâm phạm bản quyền bằng AI

 Đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn thành phố Hà Nội) phát biểu tại tổ. Ảnh: Xuân Trường

Quan tâm đến vấn đề bảo hộ quyền tác giả, đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn thành phố Hà Nội) cho biết tình trạng in lậu và vi phạm bản quyền, đặc biệt trên môi trường số, đang diễn biến phức tạp, gây thiệt hại lớn cho các nhà xuất bản và tác giả.

Theo đại biểu, dự thảo Luật đã bổ sung nhiều quy định về trách nhiệm của các cơ sở cung cấp dịch vụ trung gian phát hành xuất bản phẩm trong việc ngăn chặn, gỡ bỏ các xuất bản phẩm vi phạm tại Điều 45, Điều 50, đồng thời quy định rõ hơn các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 10.

Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh của công nghệ AI, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, bổ sung các chế tài đủ mạnh, đủ sức răn đe đối với các hành vi xâm phạm bản quyền, đặc biệt là việc sử dụng AI để sao chép hoặc tạo ra các sản phẩm vi phạm quyền tác giả.

Luật hóa nguyên tắc quản lý AI trong hoạt động xuất bản

Bên cạnh việc tăng cường chế tài xử lý vi phạm, nhiều đại biểu cũng đề xuất bổ sung các quy định điều chỉnh việc ứng dụng AI trong lĩnh vực xuất bản.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn thành phố Hải Phòng) cho rằng cần luật hóa các nguyên tắc cơ bản về quản lý và sử dụng AI trong hoạt động xuất bản. Theo đó, cần phân biệt rõ AI được sử dụng như một công cụ hỗ trợ kỹ thuật với trường hợp AI trực tiếp tạo lập hoặc làm thay đổi đáng kể nội dung sáng tạo.

Đại biểu đề nghị các trường hợp AI tạo ra phần đáng kể của văn bản, bản dịch, hình ảnh, giọng nói mô phỏng hoặc nội dung nghe nhìn phải được công khai rõ ràng.

Đồng thời, việc sử dụng AI không làm giảm trách nhiệm của tác giả, biên tập viên và nhà xuất bản. Dự thảo Luật cũng cần bổ sung nguyên tắc bảo đảm quyền tác giả, quyền liên quan đối với dữ liệu đầu vào và sản phẩm do AI tạo ra, kiểm soát chặt việc sử dụng AI để giả mạo tiếng nói, hình ảnh, phát ngôn và thiết lập cơ chế xử lý nhanh đối với các xuất bản phẩm số vi phạm.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, AI có thể hỗ trợ sáng tạo nhưng không thể thay thế trách nhiệm chính trị, pháp lý và đạo đức nghề nghiệp của những người làm công tác xuất bản.

 Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dự phiên thảo luận tại Tổ 11 . Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Làm rõ trách nhiệm của các nền tảng và đơn vị tham gia xuất bản số

Đại biểu Trần Lan Phương (Đoàn thành phố Hải Phòng) đánh giá dự thảo Luật đã mở rộng cơ chế liên kết giữa nhà xuất bản với doanh nghiệp công nghệ, nền tảng số và các đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian. Tuy nhiên, cần quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể tham gia.

Theo đó, chủ thể quyết định nội dung phải chịu trách nhiệm về nội dung xuất bản; đơn vị cung cấp hạ tầng và nền tảng chịu trách nhiệm về an toàn hệ thống, lưu trữ dữ liệu và thực hiện yêu cầu ngăn chặn, gỡ bỏ; đơn vị phát hành chịu trách nhiệm về nguồn gốc, quyền khai thác và việc tuân thủ quy định trong quá trình phân phối.

Đối với các dịch vụ trung gian xuyên biên giới, đại biểu đề nghị luật quy định rõ các nghĩa vụ cốt lõi như có đầu mối liên hệ tại Việt Nam, quy định thời hạn phản hồi yêu cầu gỡ bỏ, trách nhiệm lưu giữ và cung cấp dữ liệu, cũng như cơ chế tiếp nhận khiếu nại để bảo đảm hiệu quả quản lý.