Giữa cơn sốt AI toàn cầu, thú vui sưu tầm máy tính cổ điển ngày càng nở rộ

Năm nay, hơn 3.500 người đã tham dự Lễ hội Máy tính Cổ điển kéo dài hai ngày vào đầu tháng 8 để kỷ niệm 50 năm thành lập Apple.

Máy tính Apple-1, một trong những máy tính cá nhân đầu tiên không yêu cầu người dùng cuối tự lắp ráp. Nguồn ảnh: RR Auction.

Kỹ sư phần mềm Josh Dersch có niềm đam mê mãnh liệt với những chiếc máy tính cũ. Anh dành vô số giờ đồng hồ cặm cụi trong gara, cố gắng "hồi sinh" những cỗ máy đã có tuổi đời hàng thập kỷ. Anh ước tính mình đang sở hữu hơn 200 chiếc máy tính và thiết bị cổ tại nhà riêng ở Seattle.

"Việc tìm hiểu nguồn gốc của mọi thứ luôn có sức hấp dẫn đặc biệt đối với tôi," Dersch chia sẻ. "Gỡ lỗi và sửa chữa là một thử thách thú vị. Bạn có thể hiểu cặn kẽ toàn bộ hệ thống từ trên xuống dưới." Dersch là một phần của cộng đồng những người sưu tầm máy tính cổ điển đang ngày càng lớn mạnh, những người chuyên tâm bảo tồn các cỗ máy kinh điển từng góp phần khởi nguồn cho cuộc cách mạng kỹ thuật số.

Trong khi Thung lũng Silicon đã chuyển hướng sang việc định hình tương lai của trí tuệ nhân tạo (AI), những người đam mê phần cứng này lại quyết tâm gìn giữ các dòng máy Atari, Commodore và IBM những "tổ tiên" của máy tính xách tay, thiết bị đeo và điện thoại thông minh ngày nay.

Nơi người khác chỉ thấy một đống sắt vụn, những người như Dersch lại nhìn thấy các di sản của lịch sử máy tính xứng đáng được quan tâm và trân trọng. Họ tỏ ra thích thú khi nghe lại những tiếng bíp và âm thanh báo hiệu quen thuộc thời thơ ấu, hay khởi động một tựa game độ phân giải thấp như "Pong" hoặc "Space Invaders".

"Sự nhiệt huyết dành cho lịch sử máy tính và tất cả những thứ xung quanh nó đang ngày càng lớn mạnh," Erik Klein, Chủ tịch Liên đoàn Máy tính Cổ điển (Vintage Computer Federation), đơn vị tổ chức lễ hội thường niên tại Bảo tàng Lịch sử Máy tính ở Mountain View, ngay trung tâm Thung lũng Silicon, cho biết.

Lễ hội máy tính cổ điển gắn kết những nhà sưu tầm

Năm nay, hơn 3.500 người đã tham dự Lễ hội Máy tính Cổ điển kéo dài hai ngày vào đầu tháng 8 để kỷ niệm 50 năm thành lập Apple, công ty được ra đời vào năm 1976 tại thành phố Cupertino, bang California gần đó.

Sự kiện có một buổi tọa đàm với sự góp mặt của hai nhà đồng sáng lập Steve Wozniak và Ronald Wayne, cùng nhau hồi tưởng về những ngày đầu của công ty như một startup nhỏ bé nhưng đầy nhiệt huyết dưới sự dẫn dắt của cố CEO Steve Jobs.

Kể từ đó, hơn chục sự kiện tụ họp tương tự đã mọc lên ở các thành phố khắp Bắc Mỹ, Nam Mỹ và Châu Âu.

Mức độ quan tâm gia tăng được phản ánh qua nhu cầu săn lùng máy tính cổ điển ngày càng cao trên các chợ trực tuyến, ông Klein cho hay. Những chiếc máy tính hiếm và mang tính biểu tượng như Apple - 1 sản phẩm đầu tiên của công ty có thể được bán với giá hàng trăm nghìn USD.

Các nhà sưu tầm đã trưng bày những hệ thống máy tính mà họ đã cất công phục hồi cẩn thận về đúng trạng thái hoạt động nguyên bản, cho phép những người tham dự trực tiếp trải nghiệm những cỗ máy được chế tạo từ rất lâu trước khi Internet, mạng xã hội và AI làm thay đổi thế giới.

Phục hồi "ông tổ của máy tính hiện đại"

Dersch đã lái xe từ Seattle xuống để trưng bày niềm tự hào lớn nhất trong bộ sưu tập của mình: chiếc máy tính Xerox Alto. Anh đã dành nhiều năm để phục chế cỗ máy được coi là "ông tổ của máy tính hiện đại", vốn được phát triển tại Trung tâm Nghiên cứu Xerox Palo Alto tiên phong vào những năm 1970.

Alto là một trong những máy tính đầu tiên vượt ra khỏi giới hạn văn bản trên màn hình và sử dụng chuột cùng giao diện người dùng đồ họa chẳng hạn như cửa sổ, biểu tượng và con trỏ chuột những yếu tố sau này đã trở thành tiêu chuẩn của toàn ngành. Mẫu máy này nổi tiếng vì đã truyền cảm hứng để Steve Jobs và Bill Gates tích hợp các công nghệ tương tự vào những sản phẩm đầu tay của họ.

Khu vực trưng bày của Dersch nổi bật với một máy trạm Xerox Alto hoạt động hoàn hảo, đi kèm màn hình dọc hình hộp, bàn phím và chuột có kích thước đồ sộ, cùng những đĩa quay có kích cỡ bằng chiếc bánh pizza nhưng chỉ lưu trữ được một lượng dữ liệu rất nhỏ bé nếu so với tiêu chuẩn hiện đại.

"Thật thú vị khi được chia sẻ những gì mình làm được với mọi người. Cũng rất vui khi được chiêm ngưỡng thành quả của người khác," Dersch bày tỏ. "Ngoài ra, ở đây còn có một khu vực ký gửi nơi tôi có thể mua thêm nhiều 'đống sắt vụn' mang về nhà, điều đó luôn mang lại niềm vui."

Klein, một quản lý kỹ thuật phần mềm tại Thung lũng Silicon, từng là một nhà sưu tầm cuồng nhiệt cho đến khi sở thích này lấn át cả không gian sống và cuộc sống gia đình anh. Có thời điểm anh sở hữu tới 150 hệ thống máy tính đi kèm đầy đủ phụ kiện, tài liệu và bao bì, bị nhồi nhét chật cứng trong các tủ quần áo và gara.

Anh chia sẻ rằng bộ sưu tập trân quý của mình đã trở thành một "gánh nặng", và anh lo sợ điều đó sẽ làm phiền đến gia đình. Vì vậy, anh bắt đầu bán và cho tặng các cỗ máy của mình, cho đến khi chỉ còn giữ lại vài món đồ ưng ý nhất ở nhà.

Các sự kiện tương tự dành cho giới sưu tầm lan rộng khắp thế giới

Giờ đây, Klein chuyển hướng niềm đam mê máy tính cổ điển của mình sang việc tổ chức các lễ hội, xưởng sửa chữa, các buổi giao lưu trao đổi và nhiều sự kiện khác với tư cách là Chủ tịch Liên đoàn Máy tính Cổ điển.

"Vì vậy, mục đích thực sự là lan tỏa lịch sử đó và truyền bá sở thích bảo trì, sưu tầm cũng như tận hưởng những công nghệ cổ điển này," ông Klein chia sẻ.

Sellam Ismail cảm thấy vô cùng phấn khích khi chứng kiến cộng đồng sưu tầm phát triển và trưởng thành kể từ khi ông tổ chức lễ hội đầu tiên vào năm 1997, thu hút khoảng 150 người đam mê đến một địa điểm ở phía đông San Francisco. Ông đã điều hành các sự kiện này trong suốt một thập kỷ.

Sau này, ông đồng sáng lập Liên đoàn Máy tính Cổ điển, đơn vị điều hành các lễ hội tại Mỹ và Canada. Ông cũng hỗ trợ các nhóm khác khởi xướng những lễ hội tương tự ở Argentina, Đức và Thụy Sĩ.

"Cộng đồng đã lớn mạnh. Ngày càng có nhiều người bắt đầu tìm mua những chiếc máy tính cũ, bắt đầu sưu tầm chúng," ông Ismail, người từng sở hữu một bộ sưu tập khổng lồ phải cất giữ trong một nhà kho, cho biết. "Năm tới sẽ là lễ kỷ niệm tròn 30 năm. Và tôi kỳ vọng phong trào này sẽ tiếp tục duy trì và mở rộng quy mô lớn hơn nữa."