Hà Nội đặt mục tiêu kết nối 500 chủ thể vào mô hình tiêu dùng số

Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2028 kết nối ít nhất 500 doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh và các chủ thể sản xuất, kinh doanh vào mô hình tiêu dùng số; công khai tối thiểu 1.000 sản phẩm trên gian hàng số và các chuyên mục liên kết.

Cùng với thúc đẩy thương mại điện tử, thành phố hướng tới tăng cường truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin người bán và thiết lập cơ chế tiếp nhận, xử lý phản ánh nhằm củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Xây dựng mô hình tiêu dùng số gắn với minh bạch thông tin và bảo vệ người mua

UBND TP Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 403/KH-UBND ngày 19/10/2026 triển khai Đề án “Thí điểm mô hình tiêu dùng số và bảo trợ thương mại điện tử thành phố Hà Nội” giai đoạn 2026-2028. Kế hoạch hướng đến hình thành mô hình quản trị tiêu dùng số cấp thành phố, thúc đẩy thương mại điện tử và kinh tế số trong lĩnh vực công thương, đồng thời hỗ trợ các chủ thể kinh doanh tham gia môi trường số theo hướng an toàn, minh bạch.

Theo mục tiêu đề ra, đến năm 2028, Hà Nội phấn đấu lựa chọn tối thiểu 10 điểm, chợ, cụm hộ kinh doanh để triển khai thí điểm; kết nối ít nhất 500 chủ thể và công khai tối thiểu 1.000 sản phẩm trên gian hàng số hoặc các chuyên mục liên kết. Thành phố cũng đặt mục tiêu ít nhất 80% sản phẩm tham gia có thông tin truy xuất điện tử hoặc mã định danh phù hợp; 100% chủ thể tham gia được hướng dẫn công khai các thông tin bắt buộc.

Đối tượng hướng đến gồm doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, chủ thể OCOP, làng nghề và các cơ sở sản xuất, kinh doanh. Trong giai đoạn đầu, thành phố ưu tiên những địa bàn có hạ tầng thương mại, mật độ kinh doanh và điều kiện chuyển đổi số thuận lợi, như khu vực có chợ, điểm bán, cụm hộ kinh doanh, tuyến phố thương mại hoặc sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Tiểu thương và khách hàng thanh toán bằng mã QR tại quầy hàng truyền thống, gần với mục tiêu hỗ trợ hộ kinh doanh tham gia mô hình tiêu dùng số - Ảnh minh hoạ/TL.

Một nội dung trọng tâm là xây dựng chuyên trang hoặc mô-đun “Gian hàng số Thủ đô”, kết nối với các nền tảng hiện có để công khai thông tin chủ thể, sản phẩm, đường dẫn đến kênh bán hợp lệ, dữ liệu truy xuất nguồn gốc và chính sách đổi trả, bảo hành, khiếu nại. Theo định hướng của kế hoạch, thành phố không xây dựng một nền tảng thương mại điện tử mới của Nhà nước, mà kế thừa và lồng ghép với các chương trình, hệ thống đang triển khai.

Cùng với việc công khai thông tin hàng hóa, Hà Nội đặt mục tiêu tăng cường khả năng tiếp nhận và xử lý phản ánh của người tiêu dùng. Thành phố phấn đấu ít nhất 90% phản ánh, kiến nghị thuộc phạm vi tiếp nhận được phân loại, chuyển xử lý đúng hạn; đồng thời hướng tới 100% hồ sơ được tiếp nhận, phân loại, chuyển và thông báo đúng hạn. Tối thiểu 70% vụ việc được phản hồi trong thời hạn công bố, còn những vụ việc phức tạp được xử lý theo thời hạn của cơ quan chuyên ngành.

Tại các điểm thí điểm, việc triển khai dự kiến bao gồm rà soát quầy hàng, hộ kinh doanh; hỗ trợ sử dụng mã QR thanh toán và mã QR phản ánh; công khai thông tin người bán; bố trí điểm hỗ trợ tiêu dùng số. Các chủ thể tham gia được hướng dẫn thực hành về vận hành gian hàng, đăng tải sản phẩm, thanh toán số, truy xuất nguồn gốc, giao nhận, đổi trả và xử lý phản ánh.

Thành phố cũng dự kiến tổ chức tối thiểu 20 lớp, chương trình đào tạo, tập huấn, hướng dẫn. Mục tiêu này nhằm giúp hộ kinh doanh, tiểu thương, doanh nghiệp nhỏ, chủ thể OCOP và làng nghề nâng cao khả năng tiếp cận công cụ số, từng bước cải thiện cách thức giới thiệu và phân phối sản phẩm.

Bảo trợ thương mại điện tử không thay thế trách nhiệm pháp lý của người bán

Điểm đáng chú ý trong kế hoạch là cơ chế “bảo trợ thương mại điện tử”. Theo định hướng được nêu, đây là cơ chế thành phố hướng dẫn, chuẩn hóa và công khai tiêu chí, hỗ trợ kết nối, giám sát, cảnh báo rủi ro và phối hợp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Tuy nhiên, việc một chủ thể, sản phẩm hoặc gian hàng đáp ứng tiêu chí tham gia mô hình không đồng nghĩa hàng hóa đã được chứng nhận chất lượng hay giao dịch được bảo đảm tuyệt đối. Cơ chế này không phải chứng nhận chất lượng, không bảo lãnh giao dịch và không thay thế trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân kinh doanh, nền tảng thương mại điện tử, đơn vị thanh toán, logistics hoặc các bên liên quan.

Vì vậy, hiệu quả của mô hình sẽ phụ thuộc đáng kể vào chất lượng thông tin được công khai, khả năng kiểm chứng hồ sơ và cơ chế phối hợp xử lý khi phát sinh rủi ro. Việc xác định chủ thể, sản phẩm và gian hàng đáp ứng tiêu chí tham gia cần có hồ sơ minh chứng, đồng thời đi kèm cơ chế hỗ trợ hoàn thiện, tạm dừng hoặc đưa ra khỏi phạm vi thí điểm khi không còn đáp ứng điều kiện.

Hà Nội cũng nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có kiểm soát để hỗ trợ phân loại phản ánh, nhận diện từ khóa rủi ro, nhóm các vụ việc tương tự và gợi ý đầu mối xử lý. Theo định hướng của kế hoạch, AI chỉ hỗ trợ nghiệp vụ, không tự động kết luận hành vi vi phạm hoặc thay thế quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Đến năm 2028, Hà Nội phấn đấu có tối thiểu 500 chủ thể tham gia, kết nối mô hình tiêu dùng số - Ảnh minh hoạ/TL.

Về lộ trình, từ quý IV/2026 đến quý I/2027, thành phố tập trung chuẩn bị điều kiện triển khai, hoàn thiện bộ tiêu chí, quy chế phối hợp, quy trình tiếp nhận phản ánh và lựa chọn địa bàn thí điểm. Trong quý I và quý II/2027, mô hình dự kiến vận hành đợt đầu tại tối thiểu 5 điểm, chợ, cụm hộ kinh doanh, với ít nhất 250 chủ thể và 500 sản phẩm.

Nửa cuối năm 2027 là giai đoạn đánh giá kết quả ban đầu, điều chỉnh tiêu chí và mở rộng có kiểm soát. Đến năm 2028, thành phố sẽ tổng kết, đánh giá tác động, chuẩn hóa mô hình và đề xuất phương án duy trì, mở rộng hoặc tích hợp vào các chương trình phát triển thương mại điện tử, kinh tế số và chuyển đổi số giai đoạn tiếp theo.

Sở Công Thương được giao chủ trì triển khai, phối hợp quản lý danh mục chủ thể, sản phẩm, gian hàng và điểm thí điểm; tổ chức đào tạo, truyền thông, tiếp nhận và điều phối xử lý phản ánh, đồng thời theo dõi, đánh giá kết quả. Các địa phương phối hợp khảo sát, tuyên truyền, đề xuất địa bàn phù hợp và hỗ trợ tiếp nhận phản ánh ban đầu.

Kế hoạch cũng đặt ra nguyên tắc chỉ mở rộng mô hình khi có dữ liệu kiểm chứng, kết quả đánh giá và đủ điều kiện về nguồn lực. Cách tiếp cận này nhằm hạn chế việc nhân rộng hình thức khi chưa kiểm soát được rủi ro hoặc chưa chứng minh được hiệu quả thực tế.

Với các mục tiêu về số lượng chủ thể, sản phẩm và điểm thí điểm, Hà Nội đang hướng tới việc đưa hoạt động kinh doanh truyền thống kết nối sâu hơn với môi trường số. Tuy nhiên, kết quả cuối cùng không chỉ nằm ở số lượng gian hàng được công khai, mà còn ở khả năng bảo đảm thông tin đáng tin cậy, phản ánh được xử lý đúng quy trình và trách nhiệm của các bên được thực hiện rõ ràng. Đây sẽ là những yếu tố quan trọng quyết định mức độ tin cậy và khả năng duy trì mô hình sau giai đoạn thí điểm.