Hà Nội lên kế hoạch tái thiết hơn 20 phường nội đô, hướng đến phát triển bền vững

Hơn 20 phường nội đô sẽ được tái thiết toàn diện với hạ tầng đa tầng, metro làm trục xương sống, kết hợp không gian xanh, hạ tầng ngầm và khu vực thương mại – dịch vụ hiện đại.

Trong bối cảnh Hà Nội đang chịu sức ép ngày càng lớn về dân số, giao thông và môi trường, Thủ đô đang xem xét một kế hoạch tái thiết đô thị quy mô lớn, tập trung vào khu vực Vành đai 3 trở vào. Đề xuất này được đưa ra bởi Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội và Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế – xã hội Hà Nội, trong khuôn khổ xây dựng Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. 

Theo bản đồ địa giới hành chính hiện nay, danh sách các phường chịu tác động trực tiếp của kế hoạch tái cấu trúc bao gồm: Ngọc Hà, Giảng Võ, Ô Chợ Dừa, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Phú Thượng, Xuân Đỉnh, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Láng, Yên Hòa, Đống Đa, Kim Liên, Bạch Mai, Hai Bà Trưng, Thanh Xuân, Phương Liên, Định Công, Tương Mai, Vĩnh Tuy, Vĩnh Hưng và Hoàng Mai. Đây đều là những khu vực có mật độ dân cư cao, hạ tầng thiếu đồng bộ và hình thành qua nhiều giai đoạn phát triển khác nhau, dẫn đến những bất cập về không gian sống, hạ tầng kỹ thuật và chất lượng công trình.

Bên cạnh đó, 7 khu vực trung tâm có giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc đặc trưng sẽ được giữ nguyên trạng, kết hợp tôn tạo, gồm: trung tâm chính trị – hành chính Ba Đình; khu vực hồ Gươm và phụ cận; khu phố cổ; khu phố cũ; khu vực hồ Tây và vùng phụ cận; cùng không gian hai bên sông Hồng. Các công trình đặc thù như di tích lịch sử – văn hóa đã xếp hạng, cơ sở tôn giáo tín ngưỡng và các khu vực an ninh quốc phòng cũng được bảo vệ.

Một trong những trụ cột của kế hoạch là phát triển hạ tầng giao thông “đi trước một bước”. Hà Nội dự kiến xây dựng hệ thống giao thông đa tầng, kết hợp mở rộng đường bộ, khai thác đường trên cao và không gian ngầm, nhằm tối ưu hóa khả năng lưu thông và giảm ùn tắc.

Phân vùng phát triển sau khi Hà Nội tiến hành tái cấu trúc.

Mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD – Transit-Oriented Development) được xem là trọng tâm. Trong mô hình này, mạng lưới metro đóng vai trò trục xương sống, các nhà ga trở thành hạt nhân phát triển đô thị xung quanh, đồng thời tạo động lực cho phát triển kinh tế, dịch vụ và thương mại tại các khu vực lân cận. Những phường nằm gần tuyến metro, đặc biệt trong danh sách hơn 20 phường nêu trên, được kỳ vọng trở thành tâm điểm tăng trưởng mới, thu hút dòng vốn đầu tư và nâng tầm giá trị bất động sản.

Quy hoạch nhấn mạnh phát triển hạ tầng ngầm, với các bãi đỗ xe, công trình công cộng và hệ thống giao thông ngầm, kết hợp các bể chứa nước quy mô lớn để giải quyết triệt để vấn đề ngập úng nội đô. Tỷ lệ không gian ngầm được đề xuất đạt trên 40% diện tích đất xây dựng, phản ánh mức độ thay đổi mạnh mẽ trong cấu trúc đô thị.

Song song, mô hình “đô thị nén – xanh” được triển khai: giảm mật độ xây dựng nhưng nâng chiều cao công trình lên 40–50 tầng, qua đó giải phóng quỹ đất cho công viên, cây xanh, mặt nước và tiện ích công cộng. Quỹ đất trung tâm sau tái cấu trúc sẽ ưu tiên phát triển các trung tâm tài chính, văn phòng cao cấp và khu thương mại quốc tế (CBD), nhằm gia tăng hiệu quả sử dụng đất và tạo động lực kinh tế mới.

Một khía cạnh quan trọng của tái cấu trúc là cơ cấu lại dân cư. Hà Nội sẽ giãn dân khỏi nội đô, giảm áp lực lên hạ tầng hiện hữu. Một phần cư dân thuộc diện di dời sẽ được bố trí tái định cư tại chỗ, phần còn lại chuyển đến các khu đô thị mới ở những cực tăng trưởng như Đông Anh, Gia Lâm hay Hòa Lạc.

Cấu trúc đô thị sẽ được triển khai theo mô hình đa tầng - đa lớp.

Đồng thời, quy hoạch áp dụng các mô hình đô thị mang bản sắc Hà Nội, như “làng trong phố, phố trong làng” để bảo tồn cấu trúc làng truyền thống, hoặc “rừng trong thành phố – thành phố trong rừng” nhằm tăng cường không gian xanh, mặt nước, cải thiện vi khí hậu và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Cùng với đó, thành phố dự kiến dành các vùng dự trữ phát triển quy mô 500–1.000 ha tại các khu vực chiến lược, phục vụ tầm nhìn phát triển 50–100 năm.

Thành phố cũng đề xuất chuyển đổi từ các dự án nhà ở đơn lẻ sang mô hình khu đô thị nhà ở xã hội tập trung, với quy mô lớn, hạ tầng xã hội đầy đủ, giao thông kết nối thuận lợi với mạng lưới metro và tiện ích công cộng chất lượng cao. Đồng thời, cần nghiên cứu giải pháp đồng bộ cho việc cải tạo, xây dựng lại các khu chung cư cũ, kết hợp cơ chế, chính sách mới để giảm áp lực dân số và nâng cao chất lượng sống cho cư dân.

Quy hoạch tái cấu trúc nội đô Vành đai 3 dự báo sẽ tạo ra chu kỳ tái định giá bất động sản, đặc biệt tại các khu vực được nâng cấp hạ tầng và kết nối trực tiếp với metro. Những khu vực thích ứng tốt với quy hoạch sẽ trở thành tâm điểm đầu tư, trong khi các khu vực không thích ứng kịp có thể đối mặt với nguy cơ tụt hậu. Việc tổ chức lại không gian, hạ tầng kỹ thuật và cảnh quan không chỉ thay đổi diện mạo đô thị mà còn định hình cơ hội kinh tế dài hạn cho Thủ đô.

Việc tái cấu trúc nội đô Hà Nội trong phạm vi Vành đai 3 là một bài toán phức tạp, nhưng cần thiết. Đây là bước chuyển từ tư duy “chắp vá” sang “tái thiết đô thị” toàn diện, đồng thời kết hợp các nguyên tắc phát triển bền vững, đô thị nén – xanh, giao thông đa tầng và TOD. Nếu triển khai hiệu quả, kế hoạch sẽ không chỉ nâng cao chất lượng sống cho hàng triệu cư dân mà còn định hình diện mạo và khả năng phát triển của Thủ đô trong nhiều thập kỷ tới, đưa Hà Nội trở thành một đô thị hiện đại, thông minh và thân thiện với môi trường.