Khi AI trở thành 'máy ngốn tiền' của các đại gia công nghệ
Hàng loạt gã khổng lồ công nghệ như Microsoft, Uber, Meta đang phải âm thầm "cắt khẩu phần" và siết chặt quyền truy cập AI của kỹ sư nội bộ. Chi phí token tăng phi mã theo cấp số nhân đang đẩy các tập đoàn này vào một thực tế phũ phàng: Dùng AI hiện tại thậm chí còn đắt hơn thuê người.
Mở đầu cho chuỗi ngày tỉnh mộng là quyết định đầy bất ngờ từ Microsoft khi gã khổng lồ này hủy bỏ phần lớn quyền truy cập trực tiếp vào công cụ Claude Code của Anthropic – startup mà chính Microsoft đã rót tới 5 tỷ USD đầu tư. Các kỹ sư của hãng bị buộc phải quay lại sử dụng GitHub Copilot, một giải pháp “cây nhà lá vườn” nhằm xoa dịu cơn bão chi phí. Tình hình cũng không mấy khả quan hơn tại Uber khi Giám đốc công nghệ Praveen Neppalli Naga phải gửi một bản ghi nhớ nội bộ thừa nhận ngân sách dành cho AI của cả năm đã bị tiêu sạch chỉ sau vỏn vẹn bốn tháng. Những con số giật mình liên tục được hé lộ, từ việc một buổi demo kéo dài hai giờ của vị CTO này đã “đốt” mất 1.200 USD, cho đến việc mỗi kỹ sư AI ngốn từ 500 đến 2.000 USD tiền gọi API mỗi tháng. Tại Meta, nhân viên thậm chí phải lập ra bảng xếp hạng mang tên “Claudeonomics” để giám sát xem ai đang tiêu tốn tài nguyên nhất, trong khi chiến dịch “Tokenmaxxing” khuyến khích dùng AI thả ga tại Amazon đã nhanh chóng biến thành một cơn ác mộng tài chính. Bản thân Phó chủ tịch phụ trách deep learning của Nvidia, ông Bryan Catanzaro, cũng phải thẳng thắn thừa nhận rằng chi phí tính toán trong đội ngũ của ông hiện đã vượt xa chi phí nhân sự.
Hàng loạt gã khổng lồ công nghệ như Microsoft, Uber, Meta đang phải âm thầm "cắt khẩu phần" và siết chặt quyền truy cập AI của kỹ sư nội bộ. Ảnh: Creaders.
Nguyên nhân gốc rễ của cuộc khủng hoảng này được các chuyên gia lý giải bằng "Nghịch lý Jevons" phiên bản công nghệ số. Dù giá của mỗi token AI đang giảm mạnh và được dự báo sẽ tiếp tục lao dốc nhờ những cải tiến về phần cứng, nhưng chính sự tiện lợi và hiệu quả của AI đã làm thay đổi hoàn toàn hành vi của người dùng, khiến tổng lượng tiêu thụ tăng vọt theo cấp số nhân. Thay vì chỉ đóng vai trò là một hệ thống hỏi – đáp đơn giản tiêu tốn vài trăm token như trước, AI giờ đây đã tiến hóa thành một hệ thống thực thi phức tạp. Khi một nhân viên ra lệnh cho AI lên kế hoạch hay xử lý một quy trình công việc, hệ thống sẽ tự động thực hiện hàng trăm vòng suy luận, tìm kiếm và so sánh dữ liệu theo thời gian thực, tiêu tốn đến hàng trăm nghìn token chỉ trong nháy mắt. Việc các doanh nghiệp chuyển dịch từ mua sắm hạ tầng cố định sang mô hình trả phí theo lưu lượng sử dụng đã khiến hóa đơn AI tăng lên theo kiểu tuyết lở, nằm ngoài mọi dự tính ban đầu.
Cơn địa chấn chi phí này không dừng lại ở phạm vi nội bộ các tập đoàn mà đang làm lung lay toàn bộ cấu trúc nền kinh tế phần mềm toàn cầu, đặc biệt là ngành kinh doanh dịch vụ phần mềm (SaaS). Mô hình thu phí theo số lượng tài khoản người dùng vốn thống trị suốt một thập kỷ qua đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi sự xuất hiện của các AI Agent (trợ lý AI tự chủ). Thay vì phải mua hàng loạt tài khoản phần mềm cho nhân viên, doanh nghiệp giờ đây chỉ cần một vài AI Agent có khả năng tự động thực hiện mọi tác vụ từ viết tài liệu, quản lý dữ liệu đến chăm sóc khách hàng bằng ngôn ngữ tự nhiên. Tuy nhiên, nghịch lý ở chỗ, dù AI Agent có thể thay thế các tài khoản nhân sự, chính chúng lại trở thành những "siêu người dùng" tiêu thụ tài nguyên phần mềm khủng khiếp nhất thông qua việc liên tục gọi các API phía sau để vận hành.
Sự sụt giảm hơn 1 nghìn tỷ USD vốn hóa của ngành SaaS và phần mềm doanh nghiệp toàn cầu là minh chứng rõ nhất cho thấy thị trường đang mất phương hướng trước bài toán kinh tế AI. Mặc dù các nhà lãnh đạo công nghệ vẫn liên tục vẽ ra viễn cảnh tương lai tươi sáng, nơi mỗi nhân viên có hàng trăm trợ lý kỹ thuật số hỗ trợ, nhưng thực tế khốc liệt về chi phí hiện tại đang là một gáo nước lạnh dội vào tham vọng này. Nếu tốc độ tiêu thụ token tiếp tục chạy đua và bỏ xa tốc độ giảm giá thành công nghệ, cuộc cách mạng AI có nguy cơ phải tạm hoãn, hoặc ít nhất là các doanh nghiệp sẽ phải tính toán lại một cách thực tế hơn về cái giá phải trả cho sự tiện nghi công nghệ.
