Không để bản quyền số nằm lại trong 'vùng xám'

Vi phạm bản quyền trên môi trường số đang trở thành thách thức lớn đối với Việt Nam khi nội dung lậu lan truyền nhanh hơn tốc độ xử lý. Trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế sáng tạo phát triển mạnh, việc đẩy mạnh thực thi quyền SHTT trên môi trường số đang trở thành vấn đề căn cơ.

Việt Nam có thể bị thiệt hại khoảng 456 triệu USD do vi phạm bản quyền số

Từ những bộ phim vừa công chiếu đã xuất hiện trên mạng chỉ sau vài giờ, các trận bóng đá bị phát lậu công khai theo thời gian thực, cho tới nhạc số, sách điện tử, phần mềm và nội dung AI bị khai thác trái phép, vi phạm bản quyền số tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn phức tạp chưa từng có.

Không còn là câu chuyện của vài website nhỏ lẻ như nhiều năm trước, hoạt động xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ giờ đây đã phát triển thành một hệ sinh thái ngầm với quy mô lớn, vận hành chuyên nghiệp, có dòng tiền quảng cáo và thậm chí liên kết với các hoạt động cờ bạc trực tuyến để thu lợi bất chính.

Các web phim lậu tồn tại trong nhiều năm gây tổn hại lớn cho kinh tế

Theo báo cáo của Media Partners Asia, năm 2022 Việt Nam ghi nhận khoảng 15,5 triệu người dùng vi phạm bản quyền video trực tuyến, gây thất thoát khoảng 348 triệu USD. Nếu không kiểm soát hiệu quả, đến năm 2027 con số này có thể tăng lên 19,5 triệu người dùng với mức thiệt hại khoảng 456 triệu USD.

Những số liệu ấy cho thấy bản quyền số không còn là vấn đề riêng của ngành giải trí mà đã trở thành bài toán kinh tế, pháp lý và an ninh văn hóa trong kỷ nguyên số.

Xử lý vi phạm bản quyền trên môi trường số vẫn là bài toán lớn

Một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay là tốc độ phát tán nội dung vi phạm vượt xa khả năng phản ứng của cơ quan quản lý và chủ thể quyền.

Trên thực tế, một trận đấu bóng đá có thể bị phát lậu ngay thời điểm trực tiếp, giá trị thương mại gần như đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng, tuy nhiên, để xử lý sẽ cần quy trình kéo dài nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng, nhiều năm.

Khoảng trễ này khiến nhiều doanh nghiệp sở hữu bản quyền rơi vào thế bị động. Dù nội dung sau đó có bị gỡ bỏ thì thiệt hại kinh tế và lượng người xem thất thoát cũng khó có thể khắc phục hoàn toàn.

Đáng chú ý, các website lậu hiện nay không còn hoạt động đơn giản theo mô hình “đăng rồi chờ bị chặn”. Nhiều nền tảng đặt máy chủ ở nước ngoài, sử dụng hệ thống tên miền liên tục thay đổi và có khả năng “hồi sinh” rất nhanh sau khi bị đánh sập.

Nhằm tránh sự truy quét của cơ quan chức năng, nhiều website lậu đặt máy chủ ở nước ngoài 

Còn nhiều khoảng trống trong công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ

Thực tế cho thấy, dù đã có nhiều cải cách về chính sách thực thi quyền sở hữu trí tuệ, song, công tác bảo vệ bản quyền số vẫn tồn tại nhiều khoảng trống.

Khoảng trống đầu tiên là trách nhiệm của nền tảng trung gian. Nhiều nền tảng hiện vẫn vận hành theo cơ chế “gỡ bỏ khi có yêu cầu”, trong khi nội dung lậu có thể bị sao chép, đổi tên, cắt nhỏ và đăng tải trở lại chỉ trong vài phút.

Trong môi trường mạng xã hội, các nhóm kín, cộng đồng trò chuyện nhỏ hoặc các phiên livestream đang trở thành “điểm mù” của công tác kiểm soát. Không ít trường hợp phim chiếu rạp bị livestream công khai trong các hội nhóm nhưng việc phát hiện và xử lý vẫn còn chậm.

Khoảng trống thứ hai là sự phối hợp thực thi. Chủ thể quyền, nền tảng số, nhà mạng, cơ quan thanh tra, lực lượng công an và tòa án chưa có cơ chế liên thông đủ nhanh để xử lý vi phạm theo thời gian thực.

Khoảng trống thứ ba nằm ở mô hình kinh doanh của nội dung lậu. Nhiều website và tài khoản vi phạm vẫn có thể tạo doanh thu lớn từ quảng cáo, lượt xem và dữ liệu người dùng. Trong khi đó, doanh nghiệp làm ăn chân chính phải bỏ chi phí lớn để mua bản quyền, sản xuất nội dung và trả thù lao cho nghệ sĩ, nhà báo, kỹ thuật viên lại chịu cạnh tranh bất bình đẳng.

Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng chống vi phạm bản quyền số không thể chỉ dừng ở việc gỡ bỏ nội dung mà cần “cắt đứt chuỗi lợi ích” đứng phía sau nội dung lậu.

Nếu lợi nhuận bất hợp pháp vẫn lớn hơn nhiều lần mức xử phạt, vi phạm sẽ tiếp tục tái diễn dưới những hình thức tinh vi hơn.

 Vẫn còn nhiều khoảng trống trong thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam

Việt Nam quyết tâm đưa bản quyền số ra khỏi 'vùng xám'

Hiện, Việt Nam đã tham gia 8/9 điều ước quốc tế đa phương về quyền tác giả và quyền liên quan, đồng thời là thành viên của 17 hiệp định thương mại tự do có cam kết về bản quyền. Trong số đó có nhiều điều ước quan trọng như Công ước Berne, Hiệp định TRIPS, WCT và WPPT.

Cùng với đó, những thay đổi được thông qua trong Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025, Chỉ thị số 02/CT-TTg ngày 30/01/2026 về việc tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ và Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/5/2026 về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, Việt Nam đang cho thấy quyết tâm cao trong việc thúc đẩy thực thi quyền sở hữu trí tuệ không vùng cấm.

Trong dài hạn, Việt Nam cũng đang hướng tới xây dựng Luật Bản quyền tác giả độc lập vào giai đoạn 2027-2028. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm tạo nền tảng pháp lý chuyên sâu hơn cho công nghiệp nội dung và kinh tế sáng tạo.

Thực tế thời gian qua cho thấy nhiều nền tảng vi phạm hoạt động với quy mô rất lớn. Ngày 5/3/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hưng Yên đã triệt phá một chuyên án lớn liên quan đến phát tán nội dung vi phạm bản quyền, tổ chức đánh bạc trực tuyến và truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy. Nhóm đối tượng vận hành hàng loạt website như XoilacTV, ThapcamTV, CakeoTV…, với tổng số tiền giao dịch gần 1.000 tỉ đồng.

Sau các đợt siết chặt quản lý gần đây, nhiều nền tảng phim lậu và truyền hình lậu cũng buộc phải dừng hoạt động. Rophim thông báo đóng cửa vào đầu tháng 2/2026; ứng dụng Cò TV ngừng cung cấp dịch vụ từ ngày 7/5; website Phim4k.xyz cũng tuyên bố dừng hoạt động để “tuân thủ pháp luật Việt Nam”.

Điều này cho thấy các biện pháp mạnh tay của cơ quan quản lý đã bắt đầu phát huy hiệu quả nhất định. Tuy nhiên, giới chuyên môn cho rằng việc “dọn dẹp” các website lớn mới chỉ là bước đầu.

 Xây dựng văn hóa sở hữu trí tuệ là yếu tố căn cơ giúp bảo vệ bản quyền số

Cần xây dựng văn hóa tôn trọng bản quyền để bảo vệ chủ quyền văn hóa số

Dù pháp luật ngày càng hoàn thiện, nhiều chuyên gia cho rằng giải pháp căn cơ nhất vẫn là xây dựng văn hóa tôn trọng bản quyền trong xã hội. Thực tế cho thấy không ít người vẫn sử dụng phần mềm lậu, xem phim lậu hay tải nhạc trái phép dù nhận thức được rủi ro về pháp lý và bảo mật.

Thiệt hại của vi phạm bản quyền không chỉ nằm ở doanh thu bị thất thoát mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới động lực sáng tạo, niềm tin đầu tư và vị thế của ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Khi người sáng tạo không được bảo vệ đầy đủ, doanh nghiệp sẽ ngại đầu tư cho nội dung chất lượng cao. Xa hơn, môi trường số thiếu kỷ cương còn có nguy cơ khiến Việt Nam trở thành “điểm nóng” về vi phạm bản quyền trong mắt đối tác quốc tế.

Trong bối cảnh đất nước thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để xây dựng nền kinh tế số bền vững.

Thời gian qua, công tác thực hiện tuyên truyền pháp luật đã mang đến hiệu quả nhất định khi giới trẻ đang ngày càng sẵn sàng trả phí cho các nền tảng nội dung hợp pháp, chủ động báo cáo website vi phạm và kêu gọi cộng đồng tôn trọng sản phẩm sáng tạo.

Để thay đổi nhận thức xã hội, giới chuyên môn cho rằng cần tăng cường giáo dục bản quyền trong trường học để hình thành ý thức tôn trọng sáng tạo từ sớm. Cùng với đó, cơ quan chuyên trách cũng cần chuyển công tác truyền thông chính sách theo hướng xây dựng văn hóa sử dụng nội dung hợp pháp thay vì chỉ nhấn mạnh vào chế tài xử phạt.

Đặc biệt, cần phát triển các dịch vụ nội dung số bản quyền chi phí hợp lý, thuận tiện và dễ tiếp cận hơn cho người dùng, từ đó làm nhỏ lại miếng bánh khai thác lợi nhuận từ các nội dung xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

 Cuộc chiến chống vi phạm bản quyền trên Internet là con đường dài. Tuy nhiên, với sự hoàn thiện chính sách, sự hỗ trợ của các công nghệ truy vết và ý thức tôn trọng sáng tạo ngày càng được cải thiện, bản quyền số tại Việt Nam sẽ sớm bước sang 'vùng sáng'.