Lừa đảo trên không gian mạng gia tăng, thủ đoạn ngày càng tinh vi và khó kiểm soát

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và các dịch vụ trực tuyến, tình trạng lừa đảo trên không gian mạng tại Việt Nam có xu hướng gia tăng cả về số lượng lẫn mức độ tinh vi. Các cơ quan chức năng cảnh báo, tội phạm công nghệ cao đang lợi dụng mạng xã hội, ứng dụng di động, nền tảng thanh toán số và cả trí tuệ nhân tạo để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản, gây thiệt hại lớn cho người dân và doanh nghiệp.

Nhiều hình thức lừa đảo mới xuất hiện

Theo lực lượng chức năng, các hành vi lừa đảo hiện nay không chỉ dừng ở việc giả mạo tin nhắn hay cuộc gọi mà đã phát triển thành những đường dây có tổ chức, hoạt động xuyên quốc gia. Thời gian qua, cơ quan công an đã phát hiện nhiều nhóm đối tượng người Việt hoạt động tại nước ngoài, sử dụng các ứng dụng hẹn hò, ứng dụng đầu tư hoặc nền tảng mạng xã hội để dụ dỗ nạn nhân chuyển tiền.

Đối tượng cầm đầu Đỗ Đông Hưng tại cơ quan điều tra. Ảnh: Ngọc Long. Nguồn: Nhân Dân

Công an tỉnh Phú Thọ phát hiện một nhóm khoảng 30 người Việt Nam hoạt động tại Phnom Penh (Campuchia) chuyên lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua các ứng dụng như “Tình yêu 2.1” và “Kết nối yêu thương”. Nhóm do Đỗ Đông Hưng (SN 1986) cầm đầu, tổ chức hoạt động chặt chẽ với các vai trò như tìm khách, tư vấn, điều tiền và quản lý tiền. Qua điều tra xác định các đối tượng đã lừa 5 bị hại với tổng số tiền 393 triệu đồng. Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố vụ án, khởi tố 7 bị can về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự.

Từ vụ việc trên, có thể thấy các đối tượng lừa đảo đang sử dụng nhiều kịch bản khác nhau, với những thủ đoạn ngày càng tinh vi và đa dạng như giả danh cơ quan chức năng, nhân viên ngân hàng, tuyển cộng tác viên làm việc trực tuyến, kêu gọi đầu tư tài chính, tiền ảo hoặc lợi dụng mối quan hệ tình cảm để chiếm đoạt tài sản. Ngoài ra, các đối tượng còn mở gian hàng giả trên sàn thương mại điện tử, tạo đơn hàng ảo để chiếm đoạt tiền khuyến mãi hoặc tiền hoàn trả.

Các đối tượng dùng thủ đoạn tinh vi giả dạng cơ quan chức năng nhằm mục đích xấu. Nguồn: Kenh14.vn

Cơ quan an ninh mạng cho biết nhiều vụ việc có sự phân công vai trò rõ ràng như tìm kiếm nạn nhân, tư vấn, điều phối giao dịch và rửa tiền qua nhiều tài khoản khác nhau nhằm che giấu dấu vết.

Người trẻ trở thành mục tiêu dễ bị lợi dụng

Các chuyên gia nhận định nhóm người trẻ, đặc biệt là sinh viên, đang trở thành đối tượng bị nhắm đến nhiều do thiếu kinh nghiệm tài chính và dễ bị tác động tâm lý. Tội phạm thường khai thác tâm lý muốn kiếm tiền nhanh, thích đầu tư lợi nhuận cao hoặc lo sợ khi bị giả danh cơ quan công an, tòa án, ngân hàng để đe dọa.

Trong nhiều trường hợp, kẻ xấu còn sử dụng công nghệ Deepfake, giả giọng nói hoặc hình ảnh của người quen để tạo lòng tin. Khi nạn nhân hoang mang, đối tượng sẽ yêu cầu chuyển tiền gấp hoặc cung cấp thông tin tài khoản, mã OTP để chiếm đoạt tài sản.

Thống kê cho thấy thiệt hại từ lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam ở mức rất lớn, riêng trong 11 tháng năm 2025 đã ước tính trên 6.000 tỷ đồng; tính chung giai đoạn 2020-2025, con số này lên tới gần 40.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, số vụ việc được trình báo vẫn chiếm tỷ lệ thấp. Khảo sát của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia cho thấy chỉ khoảng 32,12% nạn nhân báo cáo sự việc tới cơ quan chức năng, trong khi nhiều trường hợp chỉ cảnh báo người thân hoặc chấp nhận mất tiền.

Thực tế này phản ánh tâm lý e ngại, xấu hổ hoặc cho rằng khó có khả năng thu hồi tài sản của nhiều nạn nhân, đồng thời cũng là rào cản lớn trong công tác điều tra, xử lý và cảnh báo sớm các hành vi lừa đảo trên không gian mạng.

Lừa đảo trực tuyến gia tăng cùng với thanh toán số

Sự phát triển của thanh toán không dùng tiền mặt và các nền tảng giao dịch trực tuyến giúp đời sống thuận tiện hơn, nhưng cũng làm gia tăng rủi ro. Tại Việt Nam, giao dịch thanh toán điện tử liên tục tăng trưởng mạnh, với mức tăng hàng chục phần trăm mỗi năm; tỷ lệ người trưởng thành sở hữu tài khoản ngân hàng cũng đã vượt 70%. Khi số lượng người tham gia hệ sinh thái số ngày càng lớn, tội phạm mạng có nhiều cơ hội tiếp cận nạn nhân hơn.

Các hình thức lừa đảo hiện nay rất đa dạng, từ giả mạo ngân hàng, ví điện tử, trang web thương mại điện tử đến phát tán ứng dụng chứa mã độc để chiếm quyền điều khiển điện thoại. Sau khi được cấp quyền truy cập, ứng dụng giả có thể thu thập dữ liệu, đọc tin nhắn, lấy mã xác thực và chuyển tiền khỏi tài khoản của người dùng.

Ngoài ra, nhiều đối tượng sử dụng SIM rác, tài khoản ngân hàng thuê, địa chỉ IP ở nước ngoài và máy chủ đặt ngoài lãnh thổ để gây khó khăn cho công tác điều tra, xử lý.

Cần nâng cao cảnh giác và thay đổi cách phòng ngừa

Theo các chuyên gia, cách tiếp cận chỉ xử lý khi đã xảy ra lừa đảo không còn phù hợp trong môi trường số. Thay vào đó, cần chuyển sang tư duy phòng ngừa chủ động, nhận diện rủi ro từ sớm và xây dựng thói quen giao dịch an toàn.

Người dân được khuyến cáo không cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, mã OTP cho người lạ; không truy cập các đường link không rõ nguồn gốc; không tin vào lời mời đầu tư lợi nhuận cao hoặc việc làm nhẹ lương cao trên mạng. Khi nhận được cuộc gọi nghi vấn, cần kiểm tra lại qua các kênh chính thức trước khi thực hiện giao dịch.

Các cơ quan chức năng cũng đề nghị người dân chủ động cập nhật cảnh báo từ cơ quan công an, ngân hàng và các trang thông tin chính thống, đồng thời nhanh chóng trình báo khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo để kịp thời ngăn chặn.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc nâng cao nhận thức và kỹ năng an toàn trên không gian mạng được xem là giải pháp quan trọng để hạn chế thiệt hại và bảo vệ người dùng trước các chiêu trò lừa đảo ngày càng tinh vi.