Meta và Nvidia "cắm cờ khẳng định vị thế" trong cuộc đua AI mã nguồn mở do các phòng thí nghiệm Trung Quốc dẫn đầu

Tháng trước, các gã khổng lồ công nghệ Mỹ đã cùng nhau kêu gọi các nhà lập pháp không đưa ra "những hạn chế quá sớm" đối với các mô hình AI mở (open-weight), ngay cả khi chúng đến từ Trung Quốc. Giờ đây, hai trong số các công ty đó đang thực hiện nỗ lực phối hợp nhằm cạnh tranh bằng cách giới thiệu các sản phẩm mở của riêng mình.

(Từ trái sang phải) Jensen Huang, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của Nvidia Corporation, Giám đốc điều hành của Google Sundar Pichai và Mark Zuckerberg, Giám đốc điều hành của Meta, đến tham dự Diễn đàn Thông tin chuyên sâu về Trí tuệ Nhân tạo lưỡng đảng của Thượng viện Hoa Kỳ tại Điện Capitol ở Washington, DC

Meta và Nvidia tuần này đều đã ra mắt các mô hình trí tuệ nhân tạo sẵn sàng cho các nhà phát triển tải xuống miễn phí thông qua hệ sinh thái mã nguồn mở, trái ngược với các mô hình độc quyền phổ biến từ OpenAI và Anthropic.

AI mã nguồn mở đã trở thành một chủ đề gây tranh cãi từ Thung lũng Silicon đến Washington, D.C., khi những người chỉ trích lo ngại về rủi ro an ninh quốc gia tiềm ẩn từ các mô hình Trung Quốc, cũng như phương pháp huấn luyện AI gọi là chắt lọc (distillation) — điều có thể bị coi là một hình thức xâm phạm sở hữu trí tuệ. Trong khi đó, hầu hết các tên tuổi hàng đầu trong ngành đều cho rằng việc hạn chế sử dụng các mô hình này sẽ gây bất lợi cho chính chúng ta và đặt quá nhiều quyền lực vào tay quá ít công ty.

"Kỷ nguyên AI có thể là một kỷ nguyên thịnh vượng," liên minh các công ty công nghệ đã viết trong một bức thư ngỏ vào ngày 24 tháng 7. "Với những lựa chọn đúng đắn, AI mã nguồn mở có thể mở rộng cơ hội, tăng cường cạnh tranh, củng cố vị thế dẫn đầu công nghệ của Mỹ, giảm thiểu rủi ro và đảm bảo rằng lợi ích của công nghệ phi thường này được chia sẻ rộng rãi trong toàn bộ nền kinh tế."

Về phương pháp chắt lọc (distillation), họ gọi đó là "một kỹ thuật được sử dụng rộng rãi để cải thiện, đánh giá và kiểm định mô hình."

Những nước đi mới từ Meta và Nvidia

Meta hôm thứ Hai đã trình làng Muse Glimmer như một phần của chiến lược phát hành các mô hình AI mạnh nhất của mình cho cộng đồng mã nguồn mở. CEO Mark Zuckerberg cho biết công ty sẽ mở trọng số (weights) cho mô hình AI mới nhất của mình, Muse Spark 1.2. Trọng số ở đây đại diện cho các tính toán và quy tắc xác định cách AI hoạt động và ứng xử.

Một ngày sau, Nvidia ra mắt Nemotron 3.5 Lightning. Mô hình này xuất phát từ dòng mô hình Nemotron 3 của công ty được phát hành vào tháng 12. Hãng sản xuất chip cho biết các mô hình của họ là "mã nguồn mở thực sự" vì công ty xuất bản toàn bộ "tập dữ liệu huấn luyện, kỹ thuật và trọng số mô hình" liên quan để các nhà phát triển có thể kiểm tra.

Dù vậy, cả hai công ty vẫn phải chứng minh rằng sản phẩm của họ có người dùng trong một thị trường đang hiện diện các mô hình phổ biến từ các phòng thí nghiệm AI Trung Quốc như Moonshot AI, DeepSeek, cũng như Qwen của Alibaba.

Tín hiệu tích cực từ giới công nghệ

CEO Aaron Levie của Box, một trong những người ký tên vào bức thư tháng trước, tỏ ra rất lạc quan. Ông cho biết kế hoạch của Zuckerberg dành cho Muse Spark 1.2 là một "bước tiến rất lớn" vì đây là một mô hình mạnh mẽ, cạnh tranh trực tiếp với các mô hình nền tảng hàng đầu từ Anthropic và OpenAI. Các mô hình tuần này từ Meta và Nvidia nhỏ hơn và được thiết kế để chạy trên máy tính xách tay nhằm thực hiện các tác vụ như vận hành các trợ lý số (digital agents) trên thiết bị.

"Đây là một cột mốc khẳng định rất rõ ràng rằng nước Mỹ sẽ sở hữu các mô hình mã nguồn mở tiệm cận ranh giới công nghệ cao nhất (near-frontier)," Levie nói.

Meta từng thử đi theo con đường này trước đây với Llama. Đó là bước khởi đầu của Zuckerberg vào thị trường AI nền tảng, nhưng bản phát hành Llama 4 vào tháng 4 năm 2025 đã không làm các nhà phát triển ấn tượng. Meta sau đó đã chi hàng tỷ đô la để cải tổ bộ phận AI của mình, bổ nhiệm CEO Alexandr Wang của Scale AI làm người lãnh đạo bộ phận này.

Gần đây, nhóm của Wang đã tung ra các mô hình độc quyền dưới thương hiệu Muse nhằm tìm kiếm các nguồn doanh thu mới.

'Tiềm năng vô cùng to lớn'

Levie cho biết các công ty e ngại việc sử dụng mô hình AI mở của Trung Quốc sẽ có xu hướng thử nghiệm phiên bản sắp tới của Meta nhiều hơn.

"Ví dụ, bạn nhiều khả năng sẽ không thể đưa một mô hình mã nguồn mở nước ngoài vào một cơ quan chính phủ lớn, và cũng khó có thể dùng nó tại các ngân hàng rất lớn," Levie nói. "Nếu bạn nghĩ về các kịch bản sử dụng mà Muse hiện có thể đáp ứng, nó thực sự mở ra một tiềm năng vô cùng to lớn."

Thách thức về niềm tin và hệ sinh thái

Tuy nhiên, riêng Meta vẫn phải đối mặt với một số lực cản khi đuổi theo một chiến lược mã nguồn mở khác. Umesh Sachdev, CEO của startup AI doanh nghiệp Uniphore, cho biết Meta đã làm rạn nứt mối quan hệ với các nhà phát triển bên thứ ba khi đột ngột chuyển từ các mô hình mở sang các mô hình độc quyền.

"Tôi nghĩ sẽ cần nhiều hơn một bài viết 3.500 từ từ Zuck để thuyết phục các nhà phát triển," Sachdev chia sẻ về tuyên ngôn đi kèm của Zuckerberg tuần này. "Cảm xúc của các nhà phát triển tại Uniphore của tôi là họ gần như cảm thấy bị phản bội."

Dù vậy, Sachdev cho biết ông vẫn ủng hộ các công ty trong nước thành công, "vì sự cạnh tranh nhiều hơn sẽ hạ giá thành token, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và điều đó luôn tốt cho người tiêu dùng."

Đây cũng là quan điểm của nhà phân tích Charlie Dai từ Forrester. Ông gọi nước đi mới nhất của Meta là "quan trọng về mặt chiến lược vì nó đưa một nhà cung cấp AI hàng đầu của Mỹ trở lại hệ sinh thái mở."

"Các nhà phát triển và doanh nghiệp có thể sẽ hoan nghênh việc Meta quay trở lại với các mô hình mở vì nó cải thiện tính minh bạch, khả năng tùy biến, sự linh hoạt trong triển khai và chủ quyền dữ liệu," Dai nói. Giờ đây, công ty phải "chứng minh rằng họ có thể nuôi dưỡng một hệ sinh thái bền vững thay vì chỉ phát hành các mô hình có khả năng cạnh tranh."