Mỹ tăng cường điều tra gian lận lượt nghe nhạc trực tuyến, siết bảo vệ bản quyền

Văn phòng Bản quyền Mỹ đang mở cuộc điều tra công khai về gian lận lượt nghe nhạc trực tuyến, tập trung vào cách thức thao túng dữ liệu, tác động đến phân phối tiền bản quyền và vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI).Động thái này đặt ra yêu cầu tăng cường cơ chế bảo vệ quyền lợi của nghệ sĩ, chủ sở hữu quyền và tính minh bạch của thị trường âm nhạc số.

Văn phòng Bản quyền Mỹ (USCO) đã khởi động cuộc tham vấn công khai về tình trạng gian lận lượt nghe nhạc trực tuyến, nhằm thu thập ý kiến về phương thức thực hiện hành vi gian lận, thiệt hại kinh tế và các giải pháp ngăn chặn, xử lý. Cuộc điều tra được triển khai theo đề nghị từ Quốc hội Mỹ, trong bối cảnh việc sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo nhạc và các công cụ tự động thao túng lượt nghe đặt ra nhiều thách thức đối với hệ thống bản quyền âm nhạc.

Theo thông báo được công bố trên Công báo Liên bang Mỹ ngày 7/10/2026, USCO đề nghị các bên liên quan cung cấp thông tin về nhiều khía cạnh của gian lận lượt nghe, từ phương thức phát hiện, ngăn chặn đến khả năng áp dụng các giải pháp tự nguyện, lập pháp hoặc quản lý nhà nước.

Thời hạn gửi ý kiến bằng văn bản ban đầu là ngày 23/11/2026, trong khi thời hạn gửi ý kiến phản hồi được ấn định vào ngày 21/12/2026.

Văn phòng Bản quyền Mỹ đang mở cuộc điều tra công khai về gian lận lượt nghe nhạc trực tuyến. ảnh: Shutterstock AI

AI và nguy cơ thao túng dòng tiền bản quyền

Cuộc điều tra được triển khai sau đề nghị của ông Scott Fitzgerald, Hạ nghị sĩ đảng Cộng hòa đại diện khu vực bầu cử số 5 của bang Wisconsin và là thành viên Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ.

Trong thư gửi USCO ngày 21/5, ông Fitzgerald đề nghị cơ quan này xem xét tác động của AI đối với gian lận lượt nghe nhạc trực tuyến và những hệ quả đối với ngành công nghiệp âm nhạc.

Theo ông, AI có thể được sử dụng hợp pháp như một công cụ sáng tạo trong quá trình phát triển âm nhạc, cũng như phục vụ việc sản xuất các tác phẩm do AI tạo ra. Tuy nhiên, công nghệ này cũng có thể trở thành công cụ để các đối tượng xấu thực hiện hành vi gian lận thông qua tài khoản tự động, bot hoặc những hình thức thao túng lượt nghe khác.

Vấn đề đáng chú ý nằm ở cơ chế phân phối tiền bản quyền trên các nền tảng phát nhạc trực tuyến. Khi các lượt nghe giả được tạo ra nhằm chiếm đoạt tiền bản quyền, doanh thu trong quỹ phân phối có giới hạn sẽ bị chuyển hướng khỏi những chủ thể thực sự có quyền hưởng lợi.

Điều này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế cho nghệ sĩ và chủ sở hữu quyền tác giả, quyền liên quan, mà còn làm sai lệch dữ liệu thị trường, ảnh hưởng đến khả năng đánh giá mức độ phổ biến của tác phẩm và hiệu quả hoạt động của ngành âm nhạc.

Thư của ông Fitzgerald dẫn số liệu từ nền tảng phát nhạc Deezer, theo đó, trong năm 2025, có tới 85% lượt nghe đối với các bản nhạc được tạo hoàn toàn bằng AI trên nền tảng này bị xác định là gian lận.

Deezer cũng cho biết vào tháng 4/2026, gần 44% số bản nhạc được tải lên nền tảng mỗi ngày là sản phẩm do AI tạo ra. Đến tháng 6/2026, số lượng bản nhạc hoàn toàn do AI tạo ra được tải lên mỗi ngày đã tiến gần 90.000, chiếm hơn một nửa tổng số bản nhạc tải lên hằng ngày.

Những số liệu này cho thấy quy mô ngày càng lớn của nội dung âm nhạc do AI tạo ra, đồng thời làm nổi bật yêu cầu phân biệt giữa hoạt động sáng tạo hợp pháp và việc lợi dụng công nghệ để thao túng hệ thống phân phối tiền bản quyền.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ việc sử dụng AI để sáng tác với hành vi gian lận lượt nghe. Bản thân một tác phẩm được tạo bằng AI không đồng nghĩa với việc tác phẩm đó liên quan đến gian lận. Trọng tâm của cuộc điều tra là những hành vi cố ý tạo lượt nghe giả, thao túng dữ liệu hoặc chiếm đoạt nguồn tiền bản quyền.

Vụ án chiếm đoạt hàng triệu USD từ lượt nghe giả

Thông báo điều tra của USCO được công bố chỉ một ngày sau khi Michael Smith bị tuyên phạt 18 tháng tù vì tham gia một kế hoạch gian lận lượt nghe nhạc trực tuyến bằng tài khoản bot.

Theo thông tin được USCO dẫn lại, Smith, cư trú tại Cornelius, bang North Carolina, đã sử dụng các tài khoản tự động để phát hàng trăm nghìn bản nhạc do AI tạo ra, qua đó tạo ra hàng tỷ lượt nghe giả và thu về khoản tiền bản quyền bất hợp pháp.

Tháng 3/2026, Smith nhận tội với một cáo buộc âm mưu thực hiện hành vi gian lận thông qua phương tiện điện tử. Trong thông báo điều tra, USCO cho biết số tiền bản quyền bị gian lận trong vụ việc vào khoảng 10 triệu USD, tương ứng với số tiền được nêu trong cáo trạng năm 2024.

Ngày 6/10, Thẩm phán Tòa án Liên bang Mỹ John G. Koeltl yêu cầu Smith hoàn trả 8.091.843,64 USD, là mức thiệt hại được hai bên thống nhất.

Vụ án cho thấy việc tạo nội dung âm nhạc bằng AI kết hợp với hệ thống tài khoản tự động có thể bị lợi dụng để thực hiện hành vi chiếm đoạt tiền bản quyền trên quy mô lớn. Đây không đơn thuần là vấn đề về tính trung thực của số liệu nghe nhạc, mà còn liên quan trực tiếp đến việc bảo vệ quyền và lợi ích kinh tế hợp pháp của các chủ thể trong chuỗi giá trị âm nhạc.

USCO xác định tác hại chính của gian lận lượt nghe là làm pha loãng nguồn doanh thu bản quyền. Ngoài ra, hành vi này còn có thể ảnh hưởng đến thứ hạng trên danh sách phát, dữ liệu mà nghệ sĩ và đơn vị tổ chức biểu diễn sử dụng để lập kế hoạch lưu diễn, lựa chọn địa điểm và dự báo doanh số bán vé.

Như vậy, hậu quả của gian lận không chỉ giới hạn trong quan hệ giữa nền tảng và chủ sở hữu quyền, mà còn lan rộng đến các hoạt động kinh doanh, khai thác thương mại và phân phối giá trị trong ngành công nghiệp âm nhạc.

Xem xét trách nhiệm của nền tảng và cơ chế thực thi quyền

Trong cuộc điều tra, USCO đưa ra 10 nhóm vấn đề để lấy ý kiến, trong đó có câu hỏi về những chính sách hoặc thông lệ của ngành có thể vô tình tạo điều kiện cho gian lận lượt nghe.

Cơ quan này muốn đánh giá hiệu quả của các biện pháp như xác minh nhà phân phối nội dung đáng tin cậy, kiểm tra tính xác thực của nội dung, xác minh khách hàng, thu hồi tiền bản quyền đã chi trả và gỡ bỏ nội dung vi phạm. USCO cũng đề cập đến vai trò của các đơn vị cung cấp giải pháp chống gian lận, trong đó có Beatdapp.

Một số nội dung khác được đưa ra tham vấn gồm chia sẻ báo cáo về hoạt động đáng ngờ giữa các bên, xây dựng cơ sở dữ liệu chung để theo dõi các trường hợp gian lận đã được xác định, chuẩn hóa siêu dữ liệu và gắn nhãn những nội dung không đủ điều kiện hưởng tiền bản quyền theo cơ chế luật định.

Đây đều là những vấn đề có ý nghĩa đối với công tác quản trị quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số. Khi nội dung được phân phối xuyên biên giới qua nhiều nền tảng và nhà cung cấp dịch vụ, việc xác định chủ thể liên quan, kiểm chứng thông tin và trao đổi dữ liệu phục vụ phát hiện vi phạm có thể giúp nâng cao hiệu quả thực thi quyền.

USCO cũng đặt vấn đề về khả năng sử dụng biện pháp ngăn chặn theo lệnh của tòa án mà không cần chứng minh đầy đủ thiệt hại trong một số trường hợp, thông qua các đề xuất lập pháp như Đạo luật Bảo vệ Bản quyền Mỹ năm 2026 và Đạo luật DEFEND IP.

Bên cạnh đó, cơ quan này đề nghị các bên cho ý kiến về việc xử lý hình sự ở cấp bang và địa phương, cũng như nguy cơ các tổ chức tội phạm có tổ chức lợi dụng gian lận lượt nghe để rửa tiền.

Thông báo dẫn lại một báo cáo tại Thụy Điển năm 2023, trong đó các thành viên mạng lưới tội phạm được cho là đã sử dụng lượt nghe nhạc giả trên Spotify để hợp thức hóa dòng tiền bất hợp pháp. Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành Hiệp hội Quốc gia các nhà xuất bản âm nhạc Mỹ (NMPA), ông David Israelite, cũng từng cảnh báo về nguy cơ này tại cuộc họp thường niên của tổ chức ngày 10/6/2026, gọi gian lận lượt nghe là một vấn đề an ninh quốc gia.

Những diễn biến trên cho thấy gian lận bản quyền trong môi trường số có thể vượt khỏi phạm vi tranh chấp dân sự hoặc vi phạm điều khoản sử dụng nền tảng, trở thành vấn đề liên quan đến gian lận tài chính và tội phạm có tổ chức.

Ngành âm nhạc tăng cường phối hợp chống gian lận 

Trước khi USCO mở cuộc điều tra, ngành công nghiệp âm nhạc quốc tế đã triển khai nhiều sáng kiến nhằm phát hiện và ngăn chặn lượt nghe giả.

Ngày 14/9/2026, Liên đoàn Công nghiệp ghi âm quốc tế (IFPI) công bố Sáng kiến Liêm chính phát trực tuyến (Streaming Integrity Initiative, SII), đặt ra năm thực hành chống gian lận cơ bản dành cho các nhà phân phối âm nhạc. Những biện pháp này bao gồm quy trình xác minh khách hàng, thường được gọi là KYC, và chia sẻ thông tin tình báo về các hành vi gian lận.

Tại thời điểm ra mắt, sáng kiến có 24 doanh nghiệp và tổ chức ngành tham gia, trong đó có ba tập đoàn âm nhạc lớn. Tuy nhiên, việc tham gia mang tính tự nguyện.

Một số doanh nghiệp như DistroKid, TuneCore, Believe và UnitedMasters chưa ký tham gia SII tại thời điểm sáng kiến được công bố, dù cả bốn đều là thành viên sáng lập Liên minh ngành âm nhạc chống gian lận (Music Fights Fraud Alliance), được thành lập năm 2023.

Phản ứng trước bản án dành cho Michael Smith ngày 7/10, IFPI nhấn mạnh rằng gian lận lượt nghe là hành vi phạm tội có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Tuy nhiên, xử lý vi phạm chỉ là một phần của giải pháp; ngành âm nhạc còn cần ngăn ngừa, phát hiện và gián đoạn các hoạt động gian lận ngay từ đầu.

Thông báo của USCO cũng dẫn chiếu SII, đồng thời đề cập đến những chính sách chống gian lận của các nhà phân phối và vụ kiện mà Universal Music Group khởi kiện DistroKid tại tòa án liên bang ở bang Delaware ngày 15/9/2026. Vụ kiện cáo buộc có hành vi kinh doanh gian dối và xâm phạm quyền tác giả. Đây là các cáo buộc trong vụ kiện, chưa đồng nghĩa với kết luận vi phạm đã được tòa án xác lập.

Trước đó, vào tháng 2/2025, USCO từng mở cuộc điều tra về các tổ chức quản lý quyền biểu diễn sau đề nghị của ông Fitzgerald cùng hai nghị sĩ đảng Cộng hòa Jim Jordan và Darrell Issa. Cuộc tham vấn này nhận được hơn 5.000 ý kiến công khai. Đến tháng 11/2025, cơ quan này gửi Quốc hội thư tổng hợp ý kiến, nhưng cho biết văn bản không đưa ra khuyến nghị chính sách mới.

Cuộc điều tra lần này tiếp tục đặt ra câu hỏi về ranh giới giữa tự điều chỉnh của ngành và sự can thiệp của cơ quan quản lý nhà nước. Đối với lĩnh vực sở hữu trí tuệ, vấn đề cốt lõi là làm thế nào bảo đảm nguồn thu từ khai thác tác phẩm được phân phối đúng chủ thể, hạn chế hành vi chiếm đoạt quyền lợi kinh tế và duy trì tính minh bạch của thị trường nội dung số.

Khi AI ngày càng được sử dụng rộng rãi trong sáng tạo và phân phối âm nhạc, việc kết hợp công nghệ phát hiện gian lận, cơ chế chia sẻ dữ liệu, trách nhiệm của nền tảng và biện pháp thực thi pháp luật sẽ có vai trò quan trọng trong bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan. Kết quả tham vấn của USCO có thể góp phần định hình những bước tiếp theo trong chính sách chống gian lận lượt nghe tại Mỹ.