Sửa đổi Luật Điện lực: Gỡ 'điểm nghẽn' trong phát triển nguồn và lưới điện

Chiều 20/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Phiên họp Quốc hội chiều 20/10 - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh, dự án Luật được xây dựng trên các định hướng cốt lõi: Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với năng lực thực hiện; tăng cường cắt giảm thủ tục hành chính; tập trung tháo gỡ điểm nghẽn thực tiễn, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, phát triển kinh tế-xã hội.

Sự cần thiết ban hành Luật xuất phát từ 3 cơ sở chính. Về cơ sở chính trị, dự án Luật thể chế hóa chủ trương, kết luận của Trung ương và Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia gắn với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Về cơ sở pháp lý, dự án được xây dựng trên cơ sở Hiến pháp, Luật Điện lực số 61/2024/QH15, kế thừa, phát huy các quy định của Nghị quyết số 253/2025/QH15 của Quốc hội và hướng tới đồng bộ với các luật mới về quy hoạch, đầu tư và đất đai.

Về cơ sở thực tiễn, quá trình triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và việc bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2027–2030 đã bộc lộ những vướng mắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội về quy hoạch, đầu tư năng lượng tái tạo và giá điện.

Mục tiêu của dự án Luật là tạo khuôn khổ pháp lý phát triển nguồn điện và lưới điện nhằm bảo đảm an ninh cung cấp điện trong tình hình mới.

Tiếp thu các ý kiến đóng góp, Chính phủ đã chủ động thực hiện hai điều chỉnh lớn trong dự thảo: Chỉ ưu tiên áp dụng luật chuyên ngành là Luật Điện lực đối với chủ trương đầu tư các dự án điện lực; không quy định cơ chế đặc thù đối với các công trình điện lực cấp bách nhằm bảo đảm tính thống nhất trong áp dụng pháp luật về xây dựng.

Dự thảo Luật gồm 3 điều, với trọng tâm là 5 nhóm nội dung chính: Làm rõ phạm vi cơ chế đặc thù về chủ trương đầu tư; thu hẹp quy định độc quyền Nhà nước; ưu tiên ưu đãi có chọn lọc theo loại hình điện; bổ sung cơ chế hỗ trợ tiền điện cho các đối tượng yếu thế.

Về quy hoạch và đầu tư xây dựng, dự thảo Luật quy định một số dự án điện lực không phải chấp thuận chủ trương đầu tư; giá điện trúng thầu là cơ sở ký kết hợp đồng mua bán điện nhằm hạn chế đàm phán lại giá; bổ sung phương thức đầu tư lưới điện truyền tải theo hình thức đối tác công tư (PPP).

Về năng lượng tái tạo và năng lượng mới, dự thảo Luật hoàn thiện quy định về thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo, hệ thống điện gió ngoài khơi và cơ chế cần thiết cho phát triển các nguồn điện khác.

Về cấp phép, thị trường và mua bán điện, dự thảo Luật tiết giảm điều kiện cấp giấy phép hoạt động điện lực và bổ sung các trường hợp miễn trừ; hoàn thiện các cấp độ thị trường điện cạnh tranh; mở rộng mua bán điện trực tiếp.

Về giá điện và giá dịch vụ điện, dự thảo Luật quy định lộ trình giảm và tiến tới xóa bù chéo giữa các nhóm khách hàng; làm rõ giá hợp đồng một số loại hình điện; ban hành cơ chế giá khuyến khích năng lượng tái tạo và lưu trữ điện.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày báo cáo thẩm tra - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Minh bạch giá điện, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia

Báo cáo thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết cơ quan thẩm tra tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật, đánh giá hồ sơ đã được chuẩn bị công phu, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét.

Ủy ban đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng cắt giảm thực chất thủ tục hành chính, khơi thông nguồn lực đầu tư, đồng thời bảo đảm minh bạch, cạnh tranh, phân bổ rủi ro hợp lý và giữ vững an ninh năng lượng quốc gia.

Về cơ chế đầu tư, cơ quan thẩm tra tán thành việc miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với một số dự án điện lực thực hiện theo quy hoạch được phê duyệt, nhưng đề nghị quy định rõ phạm vi, điều kiện áp dụng và sự liên thông với thủ tục đất đai, lâm nghiệp, khu vực biển.

Đối với giá điện, Ủy ban đề nghị làm rõ nguyên tắc giá điện chỉ được hình thành trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường; không chuyển rủi ro của nhà đầu tư sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện.

Chính sách xóa bù chéo cũng cần phân biệt với hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, đối tượng chính sách, bảo đảm khả năng tiếp cận điện năng.

Cơ quan thẩm tra đồng thời đề nghị gắn giá điện trúng thầu và thời hạn hợp đồng mua bán điện với kết quả đấu thầu, hạn chế đàm phán lại các nội dung đã xác lập.

Với điện gió ngoài khơi, cần làm rõ cơ chế thẩm định quốc phòng, an ninh, chuyển nhượng dự án và xử lý chi phí khảo sát. Các quy định về chứng chỉ năng lượng tái tạo, điện hạt nhân module nhỏ cũng cần bảo đảm tính khả thi, đồng bộ pháp luật và yêu cầu an toàn.