Tạo lập thị trường công nghệ Make in Viet Nam: Điều kiện để hình thành chuỗi cung ứng nội địa

Theo PGS. TS Lê Anh Sơn, Phó Tổng giám đốc, Giám đốc Đổi mới sáng tạo Đại học Phenikaa, Đảng, Chính phủ và các bộ, ban ngành, địa phương tiếp tục đóng vai trò kiến tạo thị trường, hoàn thiện thể chế, ủng hộ mạnh mẽ và tạo niềm tin chiến lược cho các đơn vị tiên phong làm chủ công nghệ lõi.

Sản phẩm công nghệ "Make in Viet Nam" được trình diễn tại Tuần lễ số quốc tế (VIDW) 2025 - Sự kiện do Bộ KH&CN tổ chức thường niên.

Nhà nước không kiến tạo thị trường, thể chế và niềm tin chiến lược

Đảng và Chính phủ đã ban hành các Nghị quyết chiến lược mang tính đột phá, đồng bộ và nhất quán, thể hiện tầm nhìn chiến lược dài hạn của Đảng ta trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo (ĐMST), chuyển đổi số và kinh tế tư nhân.

Theo PGS. TS. Lê Anh Sơn, đây là những nghị quyết đã tạo niềm tin rất lớn cho các đại học (ĐH), viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ trong nước - những đơn vị đang dấn thân vào các lĩnh vực khó, đầu tư lớn, rủi ro cao nhưng có ý nghĩa chiến lược lâu dài đối với năng lực tự chủ quốc gia.

Bộ Khoa học và Công nghệ, cơ quan đã luôn đồng hành, rất thực chất trong việc hoàn thiện thể chế, triển khai cơ chế đặt hàng nhiệm vụ khoa học công nghệ và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu từ các ĐH, viện nghiên cứu, và các công ty đổi mới sáng tạo.

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, làm chủ công nghệ lõi không còn là một lựa chọn, mà là điều kiện sống còn để bảo đảm năng lực tự chủ quốc gia, an ninh dữ liệu, chủ quyền số và năng lực phát triển dài hạn.

Nhìn ra thế giới, theo PGS. TS Lê Anh Sơn, các quốc gia phát triển đều có chung một cách tiếp cận.

Tại Nhật Bản, Chính phủ và chính quyền địa phương triển khai nhiều chương trình hỗ trợ nghiên cứu công nghệ lõi song song với phát triển sản phẩm, tài trợ kinh phí thử nghiệm (PoC), cung cấp sandbox, hạ tầng và địa bàn thử nghiệm thực tế.

Sau giai đoạn thử nghiệm, các công nghệ khả thi tiếp tục được hỗ trợ triển khai thông qua đơn hàng công hoặc các chương trình dịch vụ công, giúp công nghệ nhanh chóng đi vào vận hành.

Tại Hoa Kỳ, Nhà nước đóng vai trò khách hàng đầu tiên thông qua các chương trình đặt hàng công nghệ, đặc biệt trong quốc phòng, y tế và hạ tầng. Rất nhiều doanh nghiệp (DN) công nghệ lớn của Mỹ trưởng thành từ chính các đơn hàng này, trước khi mở rộng ra thị trường dân sự và toàn cầu.

Tại Trung Quốc, Nhà nước đầu tư mạnh cho nghiên cứu công nghệ lõi, đồng thời tạo lập thị trường nội địa đủ lớn thông qua các chương trình triển khai quy mô quốc gia. Khi thị trường đủ lớn, DN có sản lượng, chuỗi cung ứng hình thành nhanh chóng, và công nghệ được làm chủ trong thời gian ngắn.

Điểm chung của các quốc gia này, theo PGS. TS. Lê Anh Sơn, Nhà nước không làm thay DN, nhưng đóng vai trò kiến tạo thị trường, thể chế và niềm tin chiến lược.

Phenikaa phát triển các công nghệ lõi trong một số lĩnh vực chiến lược

Trong định hướng đó, Phenikaa hiện nay đang tập trung phát triển các công nghệ lõi trong một số lĩnh vực chiến lược, bao gồm:

Robot tự hành và Physical AI: làm chủ các nền tảng bản đồ độ chính xác cao, nhận diện môi trường, điều khiển - lập kế hoạch, điều phối đa robot; các công nghệ này đã được triển khai trên robot công nghiệp, robot dịch vụ và phương tiện tự hành.

Bán dẫn và chip AI: từng bước tham gia vào khâu thiết kế chip AI đa dụng, phục vụ robot, thiết bị thông minh và các hệ thống AI tại biên.

Năng lượng và tích trữ năng lượng: nghiên cứu các công nghệ pin và vật liệu mới, hướng tới các giải pháp năng lượng cho phương tiện điện và hệ thống thông minh.

Y sinh: phát triển các nền tảng công nghệ hỗ trợ chẩn đoán, thiết bị thông minh và ứng dụng AI trong y tế.

Theo PGS. TS Lê Anh Sơn, Phenikaa không tiếp cận các công nghệ này chỉ để nghiên cứu, mà đặt mục tiêu đưa công nghệ ra vận hành thực tế, tạo sản phẩm cụ thể và có khả năng triển khai trên diện rộng.

Tập đoàn Phenikaa giới thiệu xe tự hành thông minh đầu tiên của Việt Nam tại Tuần lễ số quốc tế (VIDW) 2025.

Tạo lập thị trường công nghệ Make in Viet Nam và hình thành chuỗi cung ứng nội địa

Từ thực tiễn đó, Phenikaa đề xuất một số kiến nghị để có thể tạo lập thị trường công nghệ Make in Viet Nam và để hình thành chuỗi cung ứng nội địa.

Thứ nhất, cần đặt các ĐH - không phân biệt công lập hay tư thục - vào vị trí trung tâm của nghiên cứu công nghệ lõi.

Cần đầu tư tập trung cho các ĐH nòng cốt, cho phép họ huy động và điều phối nguồn lực từ các đại học khác, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh có khả năng phát triển công nghệ lõi và triển khai trên quy mô lớn.

Thứ hai, với mỗi công nghệ chiến lược, cần tập trung đầu tư quyết liệt cho một số rất ít doanh nghiệp thực sự làm chủ công nghệ lõi, có năng lực nghiên cứu dài hạn.

Theo PGS. TS. Lê Anh Sơn: “Cần phân biệt rõ đâu là công nghệ do người Việt nghiên cứu và làm chủ, đâu là công nghệ nhập khẩu hoặc tích hợp, từ đó có chính sách hỗ trợ phù hợp; đồng thời giảm tối đa các thủ tục rườm rà, tránh làm mất cơ hội công nghệ”.

Thứ ba, cần tạo lập thị trường ban đầu gắn với hình thành chuỗi cung ứng nội địa.

Trong các dự án sử dụng ngân sách nhà nước, cần ưu tiên sản phẩm do người Việt làm chủ công nghệ, áp dụng cơ chế đặt hàng - giao nhiệm vụ công nghệ. Khi thị trường đủ lớn, chuỗi cung ứng phần mềm và phần cứng trong nước sẽ tự nhiên hình thành.

Thứ tư, về sandbox và cơ chế hỗ trợ thử nghiệm. ĐMST luôn đi trước khung pháp lý, trong khi mức đầu tư cho các công nghệ mới lại rất lớn. Vì vậy, các nước như Nhật Bản, Hoa Kỳ, Trung Quốc đều có cơ chế tài trợ và hỗ trợ trực tiếp cho thử nghiệm công nghệ (PoC) trong nhiều lĩnh vực, nhất là cho xe tự hành.

Việt Nam sớm áp dụng các cơ chế tương tự, linh hoạt trong lựa chọn DN và địa bàn thí điểm, nhằm giảm rủi ro và rút ngắn thời gian từ nghiên cứu đến ứng dụng thực tiễn.

“Phenikaa đang rất nỗ lực để đi vào những lĩnh vực công nghệ khó, dài hạn và mang tính chiến lược. Tuy nhiên, một DN hay một đại học sẽ rất khó thành công nếu không có sự đồng hành của Đảng, Nhà nước, các Bộ ban ngành”, PGS. TS Lê Anh Sơn nhấn mạnh./.