Robot và tự động hóa nâng cao năng lực sản xuất đá nhân tạo cao cấp

11:10, 19/11/2026

Việc ứng dụng robot công nghiệp, hệ thống điều khiển thông minh và các giải pháp tự động hóa đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong quy trình sản xuất đá nhân tạo cao cấp. Không chỉ góp phần nâng cao năng suất, độ chính xác và chất lượng sản phẩm, các công nghệ này còn giúp doanh nghiệp từng bước làm chủ dây chuyền sản xuất, giảm chi phí đầu tư, tiết kiệm nguyên liệu và cải thiện điều kiện an toàn lao động.

Từ sản xuất bán tự động đến yêu cầu làm chủ công nghệ

Đá nhân tạo cao cấp là vật liệu composite được sản xuất từ cốt liệu khoáng tự nhiên như thạch anh, cristobalite kết hợp với chất kết dính hữu cơ và các phụ gia. Trong đó, công nghệ Breton (Italy) là một trong những nền tảng công nghệ được ứng dụng trong sản xuất đá nhân tạo gốc thạch anh.

Quá trình sản xuất đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ nhiều thông số kỹ thuật, từ thành phần nguyên liệu, kích thước hạt, tỷ lệ phối trộn đến áp suất, độ rung, môi trường chân không và nhiệt độ dưỡng hộ. Chỉ một sai lệch trong các công đoạn cũng có thể ảnh hưởng đến cấu trúc, màu sắc, hoa văn và chất lượng của tấm đá thành phẩm.

Trong khi đó, ở các dây chuyền còn phụ thuộc nhiều vào thao tác thủ công, việc cấp liệu, định lượng, tạo hình và vận chuyển sản phẩm có thể phát sinh sai số, làm tăng tỷ lệ hao hụt nguyên liệu và ảnh hưởng đến tính đồng đều giữa các lô sản xuất.

Yêu cầu từ thị trường trong nước và quốc tế cũng ngày càng cao. Sản phẩm không chỉ cần đáp ứng các tiêu chí về độ bền, khả năng chống thấm, tính thẩm mỹ mà còn phải có mẫu mã đa dạng, đường vân tự nhiên và chất lượng ổn định. Điều này đặt ra yêu cầu phải đổi mới công nghệ, nâng cao mức độ tự động hóa và kiểm soát toàn diện quy trình sản xuất.

Một trong những nội dung quan trọng của quá trình cải tiến công nghệ là tích hợp hệ thống điều khiển và giám sát tập trung, kết hợp giữa SCADA (hệ thống giám sát, điều khiển và thu thập dữ liệu) và PLC (bộ điều khiển logic khả trình).

Quy trình sản xuất đá nhân tạo cao cấp. Ảnh minh họa.

Quy trình sản xuất đá nhân tạo cao cấp. Ảnh minh họa.

Với nền tảng điều khiển PLC Siemens, hệ thống truyền thông công nghiệp Ethernet và giao diện người - máy (HMI), các thông số vận hành của dây chuyền được kết nối, giám sát và quản lý tập trung. Thông tin về nhiệt độ, áp suất, lưu lượng và trạng thái thiết bị được cập nhật, giúp người vận hành theo dõi quá trình sản xuất và kịp thời phát hiện những bất thường.

Đặc biệt, tại công đoạn rung ép trong môi trường chân không, việc kiểm soát các thông số vận hành có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng sản phẩm. Hệ thống điều khiển tự động giúp duy trì các điều kiện công nghệ theo yêu cầu, góp phần tạo cấu trúc tấm đá đặc chắc, đồng đều và hạn chế sai lệch giữa các mẻ sản xuất.

Việc ứng dụng SCADA và PLC không chỉ giảm sự phụ thuộc vào kinh nghiệm của người vận hành mà còn tạo điều kiện lưu trữ, truy xuất dữ liệu, phục vụ phân tích và tối ưu hóa quy trình sản xuất.

Robot công nghiệp nâng cao độ chính xác trong tạo hình sản phẩm

Một điểm đáng chú ý trong quá trình đổi mới dây chuyền là ứng dụng tay robot công nghiệp 6 trục vào công đoạn thiết kế và tạo vân đá.

Trước đây, việc tạo các đường vân phức tạp chủ yếu dựa vào thao tác và kỹ thuật của người lao động. Phương pháp này có thể tạo ra sự khác biệt giữa các lô sản phẩm, đặc biệt đối với những mẫu đá yêu cầu hoa văn có tính liên tục, độ chính xác cao và tính thẩm mỹ đồng nhất.

Để khắc phục hạn chế đó, các bản vẽ thiết kế được xử lý thông qua phần mềm CAD/CAM, chuyển đổi thành chương trình điều khiển đường di chuyển của robot. Quá trình này được kết nối với hệ thống PLC và SCADA, cho phép kiểm soát hoạt động của thiết bị trong quá trình gia công.

Theo số liệu được cung cấp, việc ứng dụng robot vào công đoạn tạo vân giúp nâng năng suất từ khoảng 100 tấm/ca lên 120-150 tấm/ca. Tỷ lệ lỗi sản phẩm do sai lệch thiết kế giảm xuống dưới 1%, góp phần nâng cao tính đồng nhất và khả năng đáp ứng các mẫu sản phẩm có yêu cầu kỹ thuật phức tạp.

Bên cạnh robot tạo hình, các thiết bị cơ khí tự động cũng được nghiên cứu, cải tiến nhằm hỗ trợ những công đoạn nặng nhọc. Điển hình là thiết bị lật đá tấm sử dụng cơ cấu thủy lực điều khiển bằng PLC. Giải pháp này giúp rút ngắn 40-50% thời gian thao tác so với phương pháp truyền thống, đồng thời giảm nguy cơ nứt, vỡ sản phẩm xuống dưới 0,2%.

Những cải tiến trên cho thấy tự động hóa không chỉ thay thế một số thao tác thủ công mà còn góp phần tổ chức lại quy trình sản xuất theo hướng đồng bộ, chính xác và an toàn hơn.

Bên cạnh việc tích hợp các hệ thống điều khiển và robot công nghiệp, hoạt động nghiên cứu còn tập trung vào thiết kế, cải tiến và nội địa hóa các thiết bị trong dây chuyền sản xuất.

Thay vì chỉ tiếp nhận và vận hành thiết bị nhập khẩu, đội ngũ kỹ thuật đã nghiên cứu đồng bộ dây chuyền sản xuất đá tấm, trong đó có dây chuyền số 7, cùng nhiều thiết bị phụ trợ. Các giải pháp được triển khai ở những công đoạn như dưỡng hộ, làm mát, mài thô và mài định cỡ.

Đáng chú ý, hệ thống lò dưỡng hộ tự động được phát triển theo nguyên lý mới nhằm kiểm soát nhiệt độ trong quá trình xử lý sản phẩm, hạn chế hiện tượng cong vênh. Tháp làm mát và các thiết bị mài cũng được cải tiến để nâng cao hiệu quả vận hành, bảo đảm yêu cầu kỹ thuật của sản phẩm.

Ở khâu chuẩn bị nguyên liệu, việc kết hợp công nghệ nghiền bi với kiểm soát dải kích thước hạt giúp chủ động hơn trong quá trình tạo cốt liệu, đáp ứng yêu cầu phối trộn và sản xuất.

Theo số liệu của dự án, việc thiết kế, cải tiến và chế tạo thiết bị trong nước giúp tiết kiệm khoảng 25-30% chi phí đầu tư so với phương án nhập khẩu thiết bị mới. Đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa trong việc nâng cao năng lực làm chủ công nghệ, giảm phụ thuộc vào nguồn cung thiết bị bên ngoài và tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động nâng cấp dây chuyền khi có nhu cầu.

Ứng dụng Robot công nghiệp nâng cao độ chính xác trong tạo hình sản phẩm. Ảnh minh họa.

Ứng dụng Robot công nghiệp nâng cao độ chính xác trong tạo hình sản phẩm. Ảnh minh họa.

Tự động hóa gắn với tiết kiệm tài nguyên và bảo đảm an toàn lao động

Hiệu quả của tự động hóa không chỉ thể hiện ở năng suất và chất lượng sản phẩm mà còn ở khả năng sử dụng hiệu quả nguyên liệu, năng lượng và giảm tác động đến môi trường.

Việc kiểm soát tự động các thông số vận hành giúp hạn chế sai hỏng, giảm lượng nguyên liệu thất thoát và tối ưu hóa quá trình sử dụng năng lượng. Cùng với đó, hệ thống xử lý nước tuần hoàn khép kín được cải tiến nhằm tăng khả năng tái sử dụng nước trong sản xuất. Theo thông tin của dự án, hệ thống có khả năng tái sử dụng 100% lượng nước thải phát sinh trong phạm vi quy trình được xử lý và tuần hoàn.

Một hướng cải tiến khác là nghiên cứu tận dụng chất thải rắn từ quá trình sản xuất, đặc biệt là bột đá phát sinh trong công đoạn mài, làm nguyên liệu cho các sản phẩm vật liệu xây dựng khác như gạch không nung theo công nghệ geopolymer hoặc vữa khô trộn sẵn. Cách tiếp cận này góp phần giảm lượng chất thải cần xử lý, đồng thời mở ra khả năng khai thác hiệu quả hơn nguồn tài nguyên khoáng sản.

Đối với người lao động, việc đưa robot và thiết bị tự động vào các công đoạn nâng, lật, vận chuyển và gia công đá tấm giúp giảm tiếp xúc trực tiếp với các thao tác nặng nhọc, hạn chế nguy cơ tai nạn và cải thiện điều kiện làm việc.

Như vậy, tự động hóa đang góp phần kết nối mục tiêu nâng cao hiệu quả kinh tế với yêu cầu phát triển sản xuất an toàn và sử dụng tài nguyên bền vững.

Những kết quả từ quá trình tự động hóa sản xuất đá nhân tạo cao cấp cho thấy khả năng ứng dụng rộng hơn của các giải pháp cơ điện tử, điều khiển thông minh và quản lý dữ liệu trong ngành công nghiệp vật liệu xây dựng.

Các hệ thống SCADA, PLC, robot công nghiệp và phần mềm CAD/CAM có thể được nghiên cứu, điều chỉnh để phù hợp với nhiều dây chuyền sản xuất khác nhau, từ gạch ốp lát, vật liệu xây dựng tiên tiến đến các sản phẩm vật liệu composite. Trong khi đó, kinh nghiệm thiết kế, cải tiến và nội địa hóa thiết bị cũng có thể tạo cơ sở để doanh nghiệp trong nước chủ động hơn trong quá trình đổi mới công nghệ.

Đặc biệt, việc kết hợp tự động hóa với các giải pháp tái sử dụng nguyên liệu, xử lý chất thải và tuần hoàn nước cho thấy hướng phát triển không chỉ tập trung vào tăng công suất mà còn chú trọng hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm tác động môi trường.

Từ thực tiễn sản xuất đá nhân tạo cao cấp, có thể thấy làm chủ công nghệ không đơn thuần là tiếp nhận máy móc hiện đại mà còn đòi hỏi năng lực nghiên cứu, thiết kế, tích hợp và cải tiến thiết bị phù hợp với điều kiện sản xuất trong nước. Đây cũng là hướng đi quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam, thúc đẩy đổi mới công nghệ và từng bước hiện đại hóa ngành công nghiệp vật liệu xây dựng.

Trung tâm Truyền thông KH&CN