Các tính năng AI mới của Apple Watch đang bình thường hóa quan niệm rằng công nghệ luôn lắng nghe chúng ta

Apple đang nỗ lực thuyết phục người tiêu dùng chấp nhận, và thậm chí là hoan nghênh, một thực tế mới: Thiết bị công nghệ của bạn luôn luôn lắng nghe.

Nguồn ảnh: Apple.

Tại sự kiện "Surprise and Shine" vào thứ Tư, nơi công ty giới thiệu dải sản phẩm phần cứng mới của mình, sự bất ngờ thực sự hóa ra không phải là chiếc iPhone màn hình gập, mà là cách gã khổng lồ công nghệ vốn đề cao quyền riêng tư này lại quyết định trao cho những chiếc đồng hồ của mình khả năng xử lý âm thanh trực tiếp và chép lời những gì đã được nói.

Điều này có đồng nghĩa với việc bạn luôn bị ghi âm nếu người đang trò chuyện cùng bạn đeo Apple Watch? Không hẳn - mặc dù nó vẫn có thể khiến một số người cảm thấy không thoải mái.

Động thái này cũng đặt ra câu hỏi liệu người tiêu dùng có thực sự muốn công nghệ này hay không, hay Apple tiến công vào lĩnh vực này chỉ vì lo sợ rằng một công ty khác, chẳng hạn như OpenAI, sẽ sớm tung ra một thiết bị AI cạnh tranh của riêng họ.

Hiện nay, một số công ty khởi nghiệp đang hành động dựa trên niềm tin rằng chép lời (transcription) bằng AI là một trường hợp sử dụng trọng tâm của AI đối với người tiêu dùng. Cho đến nay, việc này thường xoay quanh việc chép lại biên bản cuộc họp hoặc ghi âm các bài giảng, cuộc phỏng vấn. Một số công ty, như mặt dây chuyền AI Friend và Amazon Bee, cũng mạo hiểm bước vào các lĩnh vực khác với những người bạn đồng hành AI luôn túc trực, giúp bạn ghi nhớ một ngày của mình bằng cách ghi chú thụ động.

Apple đã quyết định đi theo một hướng hơi khác. Với các tính năng "Trí tuệ Âm thanh" (Audio Intelligence), "Tua lại Trực tiếp" (Live Rewind) và "Tóm tắt Siri" (Siri Recap) trên dòng đồng hồ mới, công ty đang đứng giữa lằn ranh của một bên là khả năng tiếp cận và tính tiện ích, bên còn lại là thứ bắt đầu mang lại cảm giác của một công nghệ xâm phạm quyền riêng tư.

Xét riêng rẽ, Audio Intelligence có vẻ là một tính năng hữu ích cho người khiếm thính hoặc lãng tai, vì nó có thể cảnh báo người đeo Apple Watch về các âm thanh như còi báo động, chuông báo thức, chuông cửa, tiếng trẻ khóc và nhiều hơn nữa, bằng cách sử dụng AI trên thiết bị. Tính năng này có thể hoạt động ngay cả khi người đeo không mang theo iPhone bên mình và, trong một số trường hợp, có thể cung cấp sự trợ giúp cứu mạng, chẳng hạn như khi chuông báo cháy hoặc máy dò khí carbon-monoxide vang lên. Có lẽ sẽ không ai phàn nàn về loại hình âm thanh AI này.

Nguồn ảnh: Apple.

Tuy nhiên, Live Rewind và Siri Recap lại vượt ra khỏi ranh giới của công nghệ hỗ trợ để bước vào một vùng xám mờ mịt hơn.

Mặc dù các biện pháp bảo vệ dữ liệu của Apple có thể khiến những tính năng này trở nên dễ chấp nhận hơn đối với một số người, nhưng vẫn có khả năng việc bình thường hóa công nghệ lắng nghe không phải là bước đi khôn ngoan nhất đối với một công ty luôn đề cao quyền riêng tư. Điều này đặc biệt đúng trong bối cảnh người tiêu dùng nói chung đang phản ứng dữ dội đối với công nghệ giám sát như hệ thống camera Flock, các trung tâm dữ liệu AI và ứng dụng AI nói chung.

Đầu tiên, tính năng AI Live Rewind cho phép bạn quay ngược thời gian 15 giây và chép lại những gì vừa được nói chỉ bằng cách nhấn đúp vào nút vặn Digital Crown của đồng hồ. Đoạn văn bản này sau đó có thể được lưu vào ứng dụng Siri độc lập mới của Apple để bạn có thể xem lại thông tin sau.

Nguồn ảnh: Apple.

Apple gợi ý rằng tính năng này có thể được sử dụng để ghi nhớ những thứ như "một lời giới thiệu sách, một ý tưởng xuất sắc của đồng nghiệp, hoặc điều gì đó bạn không nghe rõ trong lần đầu tiên", nhưng nó cũng đồng nghĩa với việc về cơ bản, bạn có thể "tóm" được lời nói của bất kỳ ai – ngay cả khi họ không có ý định để bị ghi âm – và lưu nó lại thành ghi chú.

Điều này kéo theo những hệ lụy xoay quanh vấn đề sự đồng thuận (consent), không chỉ từ góc độ đạo đức mà còn về mặt pháp lý. Chẳng hạn, nhà sản xuất thiết bị AI Plaud khuyên khách hàng nên xin phép theo đúng yêu cầu của pháp luật trước khi tiến hành ghi âm. Điều khoản dịch vụ của Amazon Bee cũng nhắc nhở người dùng rằng họ – chứ không phải Amazon – phải chịu hoàn toàn trách nhiệm tuân thủ luật pháp về quyền riêng tư dữ liệu của trẻ vị thành niên.

Vì Apple không lưu lại tệp âm thanh, hiện chưa rõ hệ thống tòa án sẽ xử lý các bản chép lời chỉ có văn bản mới này như thế nào. Các ghi chú này có thể được đưa ra làm bằng chứng trước tòa, nhưng việc thiếu tệp âm thanh gốc có thể khiến chúng khó được xác thực hoặc kiểm chứng hơn. Thêm vào đó, các quy tắc bằng chứng xoay quanh việc sử dụng chúng cũng có khả năng thay đổi tùy theo từng bang.

Vượt ra ngoài các vấn đề pháp lý, quan niệm cho rằng bất kỳ ai cũng có thể luôn luôn ghi âm từ chiếc đồng hồ của họ còn mang đến những tác động về mặt văn hóa.

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, các thiết bị ghi âm – cũng giống như mạng xã hội và văn hóa giám sát dữ liệu – vốn dĩ đã tác động đến cách con người hành xử trong đời thực. Việc biết rằng mình có thể bị ghi âm bất cứ lúc nào sẽ tạo ra hiệu ứng kìm hãm đối với cách bạn tương tác với người khác và thể hiện bản thân.

Nguồn ảnh: Apple.

Tuy nhiên, việc chụp ảnh hay quay video vẫn đòi hỏi một động tác khá rõ ràng từ phía người ghi: Bạn phải cầm điện thoại lên và hướng nó về phía sự việc. Trong khi đó, việc chộp lấy một đoạn âm thanh ngắn để chuyển thành văn bản chỉ bằng cách nhấn nút Digital Crown trên đồng hồ được cho là một cử chỉ tinh vi hơn rất nhiều, mặc dù Apple cho biết hành động này sẽ đi kèm với một âm báo và hiệu ứng hình ảnh micro toàn màn hình.

Một tính năng mới khác của Apple Watch, "Siri Recap", sử dụng khả năng nghe không gian xung quanh (ambient listening) để "ghi chú tổng quan" các cuộc hội thoại của bạn, sau đó bạn có thể xem lại trong ứng dụng Siri trên iOS. Các ghi chú này sẽ tự động tạo tiêu đề, bản tóm tắt và các ý chính dựa trên những gì AI đã ghi lại và tóm tắt. Chúng sẽ không phải là các bản chép lời chính xác nguyên văn.

Apple gợi ý tính năng này có thể hữu ích cho việc ghi lại những điểm đúc kết từ cuộc họp hoặc các thông tin quan trọng từ buổi họp phụ huynh, chẳng hạn như vậy.

Công ty cũng cố gắng trấn an người dùng rằng họ đã tiếp cận những tính năng lắng nghe này với sự tôn trọng tuyệt đối dành cho quyền riêng tư của người dùng.

Apple lưu ý rằng Siri Recap không được bật mặc định liên tục như một số thiết bị đeo AI khác. Thay vào đó, bạn có thể chọn thời điểm kích hoạt nó, chẳng hạn như chỉ khi ở nơi làm việc hoặc chỉ vào ban ngày. Thêm vào đó, bạn có thể bật và tắt tính năng này bất cứ lúc nào từ Trung tâm Điều khiển.

Đáng chú ý, Apple nhấn mạnh rằng họ không tạo hay lưu trữ các bản ghi âm và âm thanh thô cũng không thể bị truy cập, kể cả bởi chính Apple. Hệ thống cũng không nhận dạng hay gán nhãn người nói, đồng thời bảo vệ các bản chép lời và bản tóm tắt được tạo ra bằng công nghệ mã hóa đầu cuối.

Liệu điều đó có đủ để người tiêu dùng không cảm thấy tính năng này đáng sợ hay không lại là một vấn đề khác. Hoặc là Apple đã tìm ra sự cân bằng hoàn hảo giữa tính tiện ích và quyền riêng tư, hoặc là họ sắp phải đối mặt với một làn sóng phản đối từ phía người tiêu dùng.