Làm công nghệ lõi không thể "ăn xổi", kiến nghị tài trợ nghiên cứu theo gói dài hạn

11:08, 19/11/2026

Có những sản phẩm công nghệ chiến lược có thể đầu tư trong 1-2 năm, nhưng với công nghệ lõi cần khoảng 5 năm. Đặc biệt, những sản phẩm công nghệ lõi có chiều sâu, định hướng dài hạn có thể cần tới 10 năm để phát triển...

Đại học Quốc gia TP.HCM hướng đến mô hình sử dụng chung hạ tầng, trong đó doanh nghiệp, nhà khoa học và các nhóm nghiên cứu có thể cùng khai thác thiết bị. Ảnh: B.B

 

Đại học Quốc gia TP.HCM hướng đến mô hình sử dụng chung hạ tầng, trong đó doanh nghiệp, nhà khoa học và các nhóm nghiên cứu có thể cùng khai thác thiết bị. Ảnh: B.B

Các nhóm nghiên cứu cần nguồn kinh phí ổn định để phát triển nhân lực, duy trì hoạt động và theo đuổi những công nghệ lõi trong nhiều năm. Theo Đại học Quốc gia TP.HCM, cơ chế tài trợ khoa học cần chuyển từ cách tiếp cận theo từng đề tài sang hỗ trợ dài hạn, gắn với mục tiêu tạo ra sản phẩm và khả năng thương mại hóa.

CHU KỲ TÀI TRỢ CẦN THEO KỊP CHU KỲ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ

Theo PGS.TS Lâm Quang Vinh, Trưởng ban Ban Khoa học và Công nghệ của Đại học Quốc gia TP.HCM, một trong những vấn đề của hoạt động khoa học công nghệ trong giai đoạn trước là sự đứt gãy từ khâu cấp kinh phí đến khi tạo ra kết quả nghiên cứu. Nhiều nhiệm vụ có thể tạo ra các công bố khoa học xuất sắc, nhưng chưa đáp ứng được kỳ vọng về đóng góp trực tiếp cho phát triển kinh tế - xã hội.

Thực tế này đặt ra yêu cầu thay đổi cách thức đầu tư và tài trợ nghiên cứu. Theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, các hoạt động nghiên cứu không chỉ hướng đến kết quả học thuật mà còn cần tạo ra những đóng góp thiết thực cho nền kinh tế.

Nếu chỉ tập trung vào các nhiệm vụ thời hạn ngắn, nguồn lực nghiên cứu có thể khó theo đuổi những hướng công nghệ đòi hỏi quá trình tích lũy lâu dài, từ phát triển tri thức, hoàn thiện công nghệ đến thử nghiệm và tạo ra sản phẩm.

“Chiến lược của Đại học Quốc gia TP.HCM là làm sao để các nguồn kinh phí khoa học công nghệ phải chuyển giao được cho doanh nghiệp, đóng góp được cho phát triển kinh tế xã hội của đất nước”, PGS.TS Lâm Quang Vinh cho biết.

Theo ông, việc phát triển công nghệ cần được nhìn nhận theo những khoảng thời gian khác nhau. Có những sản phẩm công nghệ chiến lược có thể đầu tư trong 1-2 năm, nhưng với công nghệ lõi cần khoảng 5 năm. Đặc biệt, những sản phẩm công nghệ lõi có chiều sâu, định hướng dài hạn có thể cần tới 10 năm để phát triển.

Sự khác biệt về thời gian này cho thấy việc tài trợ nghiên cứu cần tính đến đặc thù của từng lĩnh vực và mục tiêu công nghệ. Nếu chỉ tập trung vào các nhiệm vụ thời hạn ngắn, nguồn lực nghiên cứu có thể khó theo đuổi những hướng công nghệ đòi hỏi quá trình tích lũy lâu dài, từ phát triển tri thức, hoàn thiện công nghệ đến thử nghiệm và tạo ra sản phẩm.

Từ thực tế đó, Đại học Quốc gia TP.HCM kiến nghị cơ chế tài trợ theo gói (block funding), nhằm tạo nguồn kinh phí ổn định hơn cho các nhóm nghiên cứu.

“Chúng tôi rất mong được cấp loại kinh phí mà chúng ta gọi là block funding, tức là theo gói để làm nghiên cứu, để các nhóm yên tâm trong việc tuyển người cũng như thu hút các nhà khoa học đầu ngành về tham gia”, PGS.TS Vinh đề xuất.

Theo cách tiếp cận này, nguồn tài trợ không chỉ phục vụ một nhiệm vụ nghiên cứu riêng lẻ mà còn tạo điều kiện để nhóm nghiên cứu chủ động hơn trong tổ chức hoạt động, tuyển dụng nhân lực và thu hút chuyên gia. Đây cũng là một trong những điều kiện để hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, có khả năng theo đuổi những định hướng khoa học và công nghệ trong thời gian dài.

NGUỒN LỰC DUY TRÌ HẠ TẦNG

Bên cạnh câu chuyện tài trợ, một vấn đề khác được Đại học Quốc gia TP.HCM đặt ra là kinh phí vận hành hạ tầng khoa học công nghệ.

Trong những năm qua, đơn vị này đã được đầu tư nhiều cơ sở vật chất phục vụ nghiên cứu, trong đó có các phòng thí nghiệm dùng chung. Riêng phòng thí nghiệm vi mạch bán dẫn được đầu tư khoảng 750 tỷ đồng. Các hạ tầng nghiên cứu cũng được định hướng phục vụ nhu cầu của nhiều nhóm khoa học và doanh nghiệp, thay vì chỉ khai thác trong phạm vi một đơn vị.

Đại học Quốc gia TP.HCM đã xây dựng nền tảng để doanh nghiệp và các nhà khoa học có thể đăng ký sử dụng trang thiết bị được Nhà nước và Thành phố đầu tư. Mục tiêu là mở rộng khả năng tiếp cận hạ tầng nghiên cứu, đồng thời tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp vào quá trình phát triển công nghệ.

Đại học Quốc gia TP.HCM đang xây dựng chương trình thu hút các nhà khoa học đầu ngành về giải quyết những bài toán của địa phương, đồng thời tham gia giảng dạy và dẫn dắt các nhóm nghiên cứu. 

Đại học Quốc gia TP.HCM đang xây dựng chương trình thu hút các nhà khoa học đầu ngành về giải quyết những bài toán của địa phương, đồng thời tham gia giảng dạy và dẫn dắt các nhóm nghiên cứu. 

Tuy nhiên, theo PGS.TS Lâm Quang Vinh, đầu tư thiết bị mới chỉ là một phần của bài toán. Chi phí vận hành các phòng thí nghiệm, đặc biệt là hạ tầng tính toán hiệu năng cao phục vụ AI và vi mạch, đang là vấn đề cần được quan tâm.

Đây cũng là lý do Đại học Quốc gia TP.HCM hướng đến mô hình sử dụng chung hạ tầng, trong đó doanh nghiệp, nhà khoa học và các nhóm nghiên cứu có thể cùng khai thác thiết bị. Cách làm này được kỳ vọng giúp mở rộng đối tượng sử dụng, kết nối nhu cầu nghiên cứu với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và tận dụng tốt hơn nguồn lực đầu tư của Nhà nước.

CẦN “VỐN MỒI” ĐỂ THÚC ĐẨY TỪ NGHIÊN CỨU ĐẾN THƯƠNG MẠI HÓA

Một điểm nghẽn khác được PGS.TS Lâm Quang Vinh nhấn mạnh là khoảng cách từ kết quả nghiên cứu đến thương mại hóa. Theo ông, dù Đại học Quốc gia TP.HCM đã ký kết nhiều thỏa thuận hợp tác với doanh nghiệp, quá trình đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường vẫn còn sự đứt gãy.

Ông cho biết: “Chúng tôi đã ký kết rất nhiều hợp tác với doanh nghiệp. Tuy nhiên, qua thực tế chúng tôi vẫn nhận thấy sự đứt gãy, mà chúng ta gọi là ‘thung lũng chết’, từ mức độ sẵn sàng công nghệ 1 đến mức 9 và thương mại hóa”.

Theo đánh giá của ông, đa số doanh nghiệp Việt Nam hiện chưa thực sự tham gia vào hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D). Điều này khiến việc tiếp tục đầu tư cho những kết quả nghiên cứu đã có triển vọng trở nên khó khăn, nhất là khi công nghệ cần thêm nguồn lực để hoàn thiện trước khi có thể thương mại hóa.

Đại diện Đại học Quốc gia TP.HCM cho biết, một số nghiên cứu đã đạt mức độ sẵn sàng công nghệ (TRL) 6, nhưng từ giai đoạn này đến thương mại hóa, doanh nghiệp hầu như chưa tiếp tục đầu tư. Vì vậy, ông kiến nghị cần có nguồn “vốn mồi” để hỗ trợ các kết quả nghiên cứu đi tiếp đến giai đoạn hình thành doanh nghiệp spin-off và mở rộng quy mô (scale-up).

“Các nhà khoa học đã nghiên cứu tới mức độ sẵn sàng công nghệ 6, nhưng từ mức đó cho đến thương mại hóa thì doanh nghiệp hầu như không đầu tư tiếp nữa, vì thế rất cần các nguồn vốn mồi. Tất nhiên là có rủi ro, nhưng rất cần nguồn vốn này để từ mức độ sẵn sàng công nghệ đó có thể spin-off, tức là hình thành doanh nghiệp, rồi scale up lên một phần. Như vậy khoảng cách giữa nhà khoa học với doanh nghiệp mới gần lại được”, PGS.TS Lâm Quang Vinh phân tích.

Cùng với vốn mồi, Đại học Quốc gia TP.HCM kiến nghị thúc đẩy cơ chế đồng tài trợ giữa Nhà nước, địa phương và doanh nghiệp. Theo ông, nếu chỉ có một nguồn kinh phí đảm nhận toàn bộ quá trình tạo ra sản phẩm thương mại hóa thì sẽ gặp nhiều khó khăn.

Ngoài ra, PGS.TS Lâm Quang Vinh cũng đề cập đến yêu cầu cải thiện cơ chế thu hút nhân tài toàn cầu và giảm thủ tục tài chính trong quá trình thực hiện nhiệm vụ khoa học. Theo đó, Đại học Quốc gia TP.HCM đang cùng Thành phố xây dựng chương trình thu hút các nhà khoa học đầu ngành về giải quyết những bài toán của địa phương, đồng thời tham gia giảng dạy và dẫn dắt các nhóm nghiên cứu.